بررسی دیدگاه اعضاء هیئت علمی و دانشجویان دانشکده دندانپزشکی رفسنجان درباره اجرای کوریکولوم آموزشی جدید در سال تحصیلی 98-1397

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه جراحی دهان، فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران

2 استاد، گروه دندانپزشکی ترمیمی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران

3 استادیار، گروه بیماری های دهان، فک و صورت، دانشکده دندان پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران

4 گروه جراحی دهان، فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران

چکیده

مقدمه: ارزشیابی برنامههای درسی، برای حل مشکلات و بهبود وضعیت موجود میباشد. هدف برنامه درسی دندانپزشکی عمومی، تربیت دندانپزشکان با حداقل توانایی مورد انتظار میباشد. مطالعه حاضر، با هدف تعیین دیدگاه اعضاء هیئت‌علمی و دانشجویان دندانپزشکی رفسنجان، درباره کوریکولوم آموزشی در سال تحصیلی 98-1397 انجام شد.
مواد و روش‌ها: این مطالعه توصیفی-مقطعی، به صورت تمام شماری انجام شد. 61 نفر از دانشجویان دندانپزشکی سال‌های چهارم تا ششم و 18 نفر از اعضاء هیئت‌علمی دانشکده دندانپزشکی رفسنجان در سال تحصیلی 1398-1397 شرکت کردند. معیار ورود، دانشجویان بالینی در حال تحصیل بود. گردآوری داده‌ها با دو پرسشنامه Kashkouli و Ilon انجام شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماریSPSS version21 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. دادههای توصیفی با میانگین و انحراف معیار ارائه شد. از آزمونهای کلموگروف‌اسمیرنوف، t-test، همبستگی اسپیرمن، ANOVA و توکی استفاده شدند. سطح معنی‌داری 05/0 بود.
یافته‌ها: میانگین درصد نمره نگرش دانشجویان 87/68 و میانگین درصد نمره نگرش اساتید 11/62 بدست آمد. دیدگاه اعضای هیئت علمی نسبت به کوریکولوم آموزشی، متوسط، ولی دیدگاه دانشجویان مثبت ارزیابی شد (083/0=P). میانگین نمره دیدگاه دانشجویان سال چهارم و پنجم تفاوت معنی‌داری با یکدیگر نداشتند (883/0=P). میانگین نمره دانشجویان سال ششم بطور معنی‌داری بیشتر از میانگین نمره دو ورودی‌ دیگر بود (01/0=P)
نتیجه‌گیری: در مجموع میانگین نمره نگرش اعضاء هیئت علمی و دانشجویان درباره کوریکولوم آموزشی در حد متوسط بود. به نظر می‌رسد که کوریکولوم آموزشی نیاز به بازنگری در عناوین آموزشی و توجه بیشتر به آموزش عملی و نظری با توجه به روش های تدریس نوین دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Survey the Attitude of Faculty Members and Students of the School of Dentistry of Rafsanjan University of Medical Sciences on the Implementation of a New Educational Curriculum during the Academic Year 2018-19

نویسندگان [English]

  • Ali Peymani Mojaver 1
  • Mostafa Sadeghi 2
  • Atekeh Movagheri Poor 3
  • elham shakiba 4
1 Assistant Professor, Department of Oral & Maxillofacial Surgery, School of Dentistry, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran
2 Professor, Department of Restorative Dentistry, School of Dentistry, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Oral Medicine, School of Dentistry, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran
4 Department of Oral & Maxillofacial Surgery, School of Dentistry, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran
چکیده [English]

غ
Introduction: Curriculum evaluation should be concerned with solving problems and improving the present situation. The goal of the general dentistry curriculum is to train dentists with the minimum expected ability. The present study aimed to determine the views of faculty members and dental students on the educational curriculum during the academic year 2018-19.
Materials and Methods: The present study was descriptive cross-sectional and enumerative. A total of 61 fourth- to sixth-year dental students and 18 faculty members of the School of Dentistry of Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran participated in the present study during the academic year 2018-19. Inclusion criteria were students who were studying at the time of conducting the study. Data were collected using two questionnaires by Elon Kashkoli. Data analysis was performed by SPSS software (version 21). Descriptive data were presented with mean and standard deviation. Kolmogorov-Smirnov, t-test, Spearman correlation, ANOVA, and Tukey's test were used. A P-value of less than 0.05 is considered to be statistically significant.
Results: The mean score of the attitude of students and faculty members were 68.87 and 62.11, respectively. The attitude of faculty members was moderate and that of students was positive toward the educational curriculum (P= 0.083). The mean scores of the attitude of fourth and fifth-year students are not significantly different from each other (P=0.883). Sixth-year students scored significantly higher compared to the other students (P= 0.01).
Conclusion: Overall, the mean score of the attitude of faculty members and students toward the educational curriculum was moderate. The educational curriculum seems to need to be reviewed in educational titles and practical and theoretical education should be considered in modern teaching methods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Attitude
  • Curriculum
  • Dental Student
  • Faculty Members

مقدمه

تربیت نیروی انسانی در رشته های علوم پزشکی یکی از وظایف مهم آموزش عالی می باشد که منجر به تأمین حفظ و ارتقاء سلامت جامعه می شود. برای این منظور بکارگیری شیوه آموزشی مناسب و تأمین تجهیزات آموزشی ضروری است.(1) نقش دانشگاه ها در بهره وری و اثربخشی شیوه های گوناگون حل مشکلات سلامت جامعه را
نمی توان نادیده گرفت. برنامه آموزشی و درسی رشته های علوم پزشکی زمانی که بر اساس نیازهای سلامت جامعه باشد، بیشترین اثربخشی را دارد.(2) رشته دندانپزشکی یکی از رشته های علوم پزشکی است که با کسب مهارت
 های نظری و عملی متعددی همراه است. ارتقا کیفیت آموزش این رشته در افزایش سلامت دهان و دندان افراد و جامعه اثر مستقیم دارد. نارضایتی نسبت به هر قسمت برنامه آموزشی، نشان دهنده طراحی و اجرای ناقص و ارزیابی نادرست نیازها می باشد.(3)

برنامه درسی مجموعه تصمیمات و تلاش ها به منظور برنامه ریزی و فراهم آوردن مجموعه ای از فرصت های یادگیری تعریف شده است، که شامل توصیف ساختار آموزشی، توصیف روش های یادگیری و یاددهی و ارزیابی و نظارت است. محتوای برنامه درسی باید شامل دانش، مهارت، تجربه و نگرشی که انتظار می رود دانشجو بعد از ارائه کوریکولوم بدست بیاورد، باشد.(5و4) برای افزایش توانایی دانشجویان دندانپزشکی در شناخت مشکلات مربوط به سلامت دهان افراد جامعه و کسب مهارت برای حل آن، دبیرخانه دندانپزشکی و تخصصی، بازنگری کوریکولوم دوره دندانپزشکی عمومی را در دستور کار خود قرار داد. هدف از این اصلاحات تربیت دندانپزشکانی با توانایی ارائه مراقبت های سلامت دهان به بیماران، انجام کارهای پژوهشی، مهارت برای مدیریت کارهای بالینی دندانپزشکی و انجام کار تیمی، مسئولیت پذیری اجتماعی، انتقال آموزش های لازم بر اساس نیاز جامعه و کار بالینی مبتنی بر شواهد در دانشجویان دندانپزشکی است.(7و6و2و1)

برنامه درسی در دندانپزشکی عامل اصلی و مؤثر عملکرد دانشجویان بعد از فارغ التحصیلی می باشد. در سال های اخیر در اکثر کشورهای جهان بر روی کیفیت آموزش دندانپزشکی تمرکز زیادی شده است. با وجود متفاوت بودن سیستم های آموزشی کشورهای مختلف، همه آنها بر تغییر وبهبود برنامه درسی دندانپزشکی تأکید دارند. دانشجویان در یک سیستم آموزشی مطلوب مهارت های اساسی در زمینه بالینی و تئوری و همچنین رابطه با بیمار را بدست می آورند.(8) با ارزیابی برنامه درسی نقاط قوت و ضعف آن تعیین می شود. روش های جدید در آموزش و همچنین مطابقت نداشتن محتوای کوریکولوم با نیازهای شغلی در جهت آماده سازی و ایجاد توانمندی های لازم برای دندانپزشکان در محیط کاری، از دلایل نظرسنجی و بازنگری برنامه درسی دندانپزشکی می باشد.(9) با توجه به اهمیت بازنگری برنامه درسی، بررسی نظرات و دیدگاه های اساتید و دانشجویان دندانپزشکی که گروه های ذینفع و درگیر در برنامه درسی می باشند، ضروری است که برنامه ریزان آموزشی از این امر به عنوان مرجع و راهنمای مناسب استفاده نمایند.(10)

مطالعات متعددی در زمینه برنامه آموزشی دانشجویان دندانپزشکی صورت گرفته است. یقینی و همکاران(10) در بیان چالش ها توسط دانشجویان بر لزوم تشکیل تیم بازنگری مسلط به برنامه درسی، اجرای آزمایشی برنامه درسی و پایش توسط متخصصین آموزش پزشکی تأکید دارد. رضایی و همکاران(9) میزان کم انطباق دروس نظری و عملی محتوای برنامه های درسی دندانپزشکی عمومی با نیازهای شغلی دندانپزشکان شاغل بیرجند را گزارش کرد. بنابراین مطالعه حاضر به منظور تعیین دیدگاه اعضاء هیئت علمی و دانشجویان در مورد کوریکولوم آموزشی جدید دانشکده‌ دندانپزشکی رفسنجان انجام گرفت.

مواد و روش‌ها

این پژوهش، مطالعه‌ای توصیفی-مقطعی می‌باشد که به صورت تمام شماری انجام شد و جامعه‌ی آماری آن، 61 نفر از دانشجویان دندانپزشکی عمومی ورودی 1392 تا 1394 (سال‌های چهارم تا ششم) و 18 نفر از اعضاء هیئت علمی دانشکده دندانپزشکی رفسنجان در سال تحصیلی 1398-1397 بودند. معیار ورود به مطالعه، دانشجویان بالینی در حال تحصیل در دانشکده بود. دانشجویان و اعضای هیئت علمی که تمایلی برای شرکت در مطالعه نداشتند، حذف شدند. برای گردآوری داده‌ها از دو پرسشنامه Kashkouli و Ilon(11) که روایی و پایایی آن قبلاً مورد تأیید قرار گرفته است، استفاده شد. آلفای کرونباخ برای پرسشنامه اساتید 92 درصد و برای پرسشنامه دانشجویان 86 درصد بود. پرسشنامه اساتید از دو بخش تشکیل شده بود. بخش اول اطلاعات دموگرافیک (سن، جنس، سابقه تدریس) و بخش دوم شامل 22 سؤال در خصوص محتوای کوریکولوم رشته دندانپزشکی عمومی بود. پرسشنامه دانشجویان نیز از دو بخش تشکیل شده بود. بخش اول اطلاعات دموگرافیک (سن، جنس، سال ورود به دانشگاه) و بخش دوم شامل 28 سؤال درمورد محتوای کوریکولوم رشته دندانپزشکی عمومی بر اساس مقیاس پنج درجه‌ای لیکرت بود. برای هر سؤال نمره‌ی صفر تا چهار تخصیص داده شد (خیلی ضعیف=صفر، ضعیف=یک، متوسط=دو، خوب=سه، خیلی خوب=چهار).

داده‌های مطالعه محرمانه بود. قبل از توزیع پرسشنامه‌ها به افراد در رابطه با موضوع پرسشنامه و اهداف مطالعه توضیح داده شد. پس ازجمع‌آوری پرسشنامه، داده‌ها با استفاده از نرم افزار آماری 21 SPSS مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. داده های توصیفی با میانگین و انحراف معیار نمرات داده شده توسط اعضاء هیأت علمی و دانشجویان ارائه شد. همچنین سطح دیدگاه اساتید و دانشجویان بر اساس درصد میانگین نمرات نیز ارایه شد. کمتر از 33/0 درصد خیلی ضعیف و ضعیف (نگرش منفی)، بین
67-1/33 درصد متوسط (نگرش متوسط) و بیش از 1/67 درصد خوب و خیلی خوب (نگرش مثبت) گزارش شد.(11)
از آزمون کلموگروف اسمیرنوف در تعیین توزیع نرمال داده ها استفاده می‌شود. جهت بررسی تفاوت نمرات مربوط به دیدگاه اساتید و دانشجویان با جنس از آزمون t-test، برای مقایسه میانگین نمرات در متغیر سابقه تدریس اساتید و سن اساتید و دانشجویان از آزمون همبستگی اسپیرمن، جهت بررسی میانگین نمرات بر اساس سال ورود به دانشگاه، از آزمون ANOVA و آزمون تعقیبی توکی برای آنالیز چند متغیره استفاده شد؛ سطح معنی‌داری 05/0 در نظر گرفته شد.

یافته‌ها

میانگین و انحراف معیار سن اعضای هیئت علمی 43/5±31/34 سال با دامنه سنی 49-30 سال بود. از بین این افراد، 11 نفر (1/61 درصد) زن و مابقی مرد بودند. همچنین میانگین و انحراف معیار سن دانشجویان 42/1±39/23، با دامنه سنی 28-21 سال بود، 29 نفر (5/47 درصد) از دانشجویان مرد و بقیه زن بودند.

به منظور مقایسه سطح دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان نسبت به اجرای کوریکولوم آموزشی جدید از میانگین نمره پرسشنامه ها استفاده شد. به منظور مقایسه میانگین نمره دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان بر حسب متغیر جنس از آزمون t مستقل استفاده شد. نتایج آزمون t مستقل نشان داد که تفاوت آماری معنی‌داری در میانگین نمره دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان وجود نداشت. دیدگاه اعضای هیئت علمی متوسط (بین 67-1/33 درصد) ارزیابی شد و نگرش دانشجویان نسبت به کوریکولوم آموزشی جدید مثبت (بیش از 1/67 درصد) بود. (083/0 = P) (جدول1)

همچنین نتایج آزمون t مستقل برحسب متغیر جنس نشان داد که میانگین نمره دیدگاه آقایان و خانم‌های عضو هیئت علمی و آقایان و خانم‌های دانشجو نسبت به اجرای کوریکولوم آموزشی جدید تفاوت آماری معنی‌داری با یکدیگر نداشتند. به عبارت دیگر دیدگاه آقایان عضو هیئت علمی و آقایان دانشجو و دیدگاه خانم‌های عضو هیئت علمی و خانم‌های دانشجو درباره کوریکولوم آموزشی جدید یکسان بود. (576/0 = P و 298/0 = P) (جدول 2)

 

 

 

 

جدول 1 : مقایسه میانگین نمره دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان دندانپزشکی رفسنجان نسبت به اجرای کوریکولوم آموزشی جدید در سال تحصیلی 98-1397

متغیر

هیئت علمی (18=n)

دانشجو (61=n)

مقدار P

(آزمون T مستقل)

نمره دیدگاه

50/16±11/62

70/13±87/68

083/0

داده ها به وسیله انحراف معیار±میانگین توصیف شده اند.

 

 

 

 

جدول 2 : مقایسه میانگین نمره دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان دندانپزشکی رفسنجان بر حسب جنس نسبت به اجرای کوریکولوم آموزشی جدید در سال تحصیلی 98-1397

 

متغیر

جنس

تعداد

هیئت علمی

تعداد

دانشجو

مقدار P

(آزمون T مستقل)

مرد

7

20/19 ± 40/64

29

59/11 ± 90/67

576/0

زن

11

98/15 ± 00/64

32

50/15 ± 75/69

298/0

داده ها به وسیله انحراف معیار ± میانگین توصیف شده اند.

 

 

 

 

به منظور تعیین ارتباط بین متغیرهای سن و سابقه تدریس با میانگین نمره دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان نسبت به اجرای کوریکولوم آموزشی جدید از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده شد. نتایج نشان داد که اگرچه بین سن اعضای هیئت علمی و میانگین نمره دیدگاه، همبستگی ضعیف و مثبت (153/0=rs )، بود ولی معنی‌دار نبود (572/0=p). بین سن دانشجویان و میانگین نمره دیدگاه، همبستگی ضعیف و مثبت (286/0=rs، 026/0=P) و بین سابقه تدریس و میانگین نمره دیدگاه اساتید نیز همبستگی ضعیف و منفی وجود داشت (245/0-=rs، 360/0=P).

جهت مقایسه میانگین نمره دیدگاه دانشجویان نسبت به اجرای کوریکولوم آموزشی جدید در گروه‌های مختلف (سال ورود به دانشگاه) از آنالیز واریانس یک طرفه استفاده شد. آنالیز واریانس یکطرفه نشان داد که میانگین نمره دیدگاه دانشجویان در گروه‌های مورد بررسی دارای تفاوت آماری معنی‌داری با یکدیگر بود، یعنی دانشجویان ورودی‌های مختلف دیدگاه‌های متفاوتی نسبت به اجرای کوریکولوم آموزشی جدید داشتند (005/0= p) (جدول 3). به طوری که آزمون مقایسات چندگانه توکی نشان داد که میانگین نمره دیدگاه دانشجویان ورودی های 1393 و 1394 دارای تفاوت آماری معنی‌دار با یکدیگر نبود(883/0 = p)، در حالی که میانگین نمره دیدگاه دانشجویان ورودی 92 به طور معنی‌داری بیشتر از میانگین نمره دیدگاه ورودی‌های 1393 و 1394 بود (به ترتیب 016/0= p و 01/0= p). به عبارت دیگر دانشجویان ورودی 1392، به دلیل تجربه بیشتر، دیدگاه منفی و ضعیفی درباره اجرای کوریکولوم آموزشی جدید داشتند.

 

 

 

 

 

 

جدول 3 : مقایسه میانگین نمره دیدگاه دانشجویان دندانپزشکی رفسنجان در سه ورودی مختلف 1392، 1393 و 1394 نسبت به اجرای کوریکولوم آموزشی جدید در سال تحصیلی 98-1397

متغیر

ورودی 1392

 

ورودی 1393

 

ورودی 1394

 

مقدار p

(ANOVA)

نمره دیدگاه

a(19 = n)

61/12 ± 00/77a

b(25 = n)

94/9 ± 96/65b

b(17 = n)

13/16 ± 06/64b

005/0

گروه‌ها با علامت انگلیسی متفاوت، دارای اختلاف آماری معنی‌داری در میانگین نمره دیدگاه می‌باشند (05/0> p).

داده ها به وسیله انحراف معیار ± میانگین توصیف شده اند.

 

 

 

بحث

ارزشیابی برنامه‌های آموزشی، یکی از ابزارهایی است که به وسیله آن می‌توان روند آموزش را در دروس عملی و نظری بهبود بخشید. در این مطالعه ما با بررسی نظرات اساتید و همچنین دانشجویان دانشکده دندانپزشکی رفسنجان، میزان رضایت‌مندی آنان را در رابطه با آموزش‌های ارائه شده در واحدهای تئوری و عملی کوریکولوم آموزشی جدید مورد بررسی قرار دادیم.

نتایج این مطالعه نشان داد که میانگین نمره دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان نسبت به کوریکولوم آموزشی جدید یکسان بود و تفاوت آماری معنی‌داری در میانگین نمره دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان وجود نداشت (083/0 = p). میانگین درصد نمره نگرش دانشجویان 87/68 و میانگین درصد نمره نگرش اساتید 11/62 بدست آمد. بنابراین با توجه به نمرات بدست آمده دانشجویان نگرش مثبت و اساتید نگرش متوسطی نسبت به کوریکولوم آموزشی داشتند. برای بازنگری و تغییرات در نظام آموزش دندانپزشکی، نیاز به ارزیابی سرفصل های دندانپزشکی می باشد و برای این منظور اساتید و اعضای هیئت علمی دانشگاه که به تدریس مشغول هستند، بهترین گروه قضاوت کننده می باشند.(12) دانشجویان به دلیل اینکه از نزدیک شرایط موجود را لمس نموده اند، می توان مشکلات موجود و راه حل های خود را بیان کنند و منبع مناسبی برای ارزیابی سیستم آموزشی هستند.(13) صنعت خانی و همکاران(14) دیدگاه اکثر دانشجویان دندانپزشکی مشهد در سال 88 در اغلب حیطه‌های آموزشی مثبت ارزیابی کرد. صفارپور و همکاران(12) در مقایسه محتوای کوریکولوم جدید با کوریکولوم قبلی از دیدگاه اعضای هیئت علمی دندانپزشکی، بر اصلاحات بیشتر نقاط ضعف کوریکولوم جدید تأکید می کند.

نتایج این مطالعه نشان داد میانگین نمره دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان بر حسب متغیر جنس نسبت به کوریکولوم آموزشی جدید تفاوت آماری معنی‌داری با یکدیگر نداشتند. پژوهش های گوناگونی درباره ارزیابی برنامه ها و اهداف آموزشی در گروه های آموزشی مختلف دندانپزشکی با عناوین متفاوتی انجام شده است و نشان داده است جنس بر توانمندی ها و مهارت آموزشی دانشجویان و در نهایت بر نگرش آنان به برنامه ها و فعالیت های آموزشی تأثیر داشته است.(15و13و6) ایلون کشکولی بین نمره نگرش کلی دانشجویان در مورد کوریکولوم آموزشی با جنس ارتباط معناداری مشاهده کردند و دیدگاه دانشجویان پسر مثبت بود.(11)

در مطالعه حاضر بین سن اعضای هیئت علمی و میانگین نمره دیدگاه و بین سن دانشجویان و میانگین نمره دیدگاه رابطه معناداری نبود. Kashkouli و Ilon بین نمره نگرش کلی اساتید با سن رابطه معناداری مشاهده نکردند. که از این نظر با مطالعه حاضر مطابقت داشت اما با افزایش سن دانشجویان نگرش مثبت تری نسبت به کوریکولوم آموزشی داشتند.(11) در این مطالعه، بین سابقه تدریس و میانگین نمره دیدگاه اساتید نیز همبستگی ضعیف و منفی وجود داشت و با افزایش سابقه تدریس اساتید نگرش آن‌ها نسبت به کوریکولوم منفی شده است. Kashkouli و Ilon نگرش منفی به کوریکولوم آموزشی با افزایش سابقه تدریس اساتید را تأیید کرد.(11) این امر با توجه به تجربیات عمیق و کاربردی اساتید با سابقه و همچنین تربیت نیروی انسانی متعدد در طول دوران تدریس خود بسیار مهم و قابل تأمل است. اساتید با سابقه کاری بالاتر با بیماران مختلفی از فرهنگ‌ها و اجتماعات متفاوت و با نیاز درمانی مختص به خود هم در محیط آموزشی و هم در مطب شخصی برخورد داشته‌اند و از طرف دیگر با داشتن کوله باری عظیم از تجربیات کلینیکی می‌توانند صاحب نظرانی قابل اطمینان در طراحی و ارائه آموزش‌های تئوری و عملی ضروری و کارآمد باشند.(16) میانگین نمره دیدگاه دانشجویان ورودی 1392 که سال ششم بودند، به طور معنی‌داری بیشتر از میانگین نمره دیدگاه دو ورودی‌ دیگر بود و دیدگاه منفی و ضعیفی درباره اجرای کوریکولوم آموزشی جدید داشتند. این تفاوت به دلیل تجربه بیشتر دانشجویان سال ششم نسبت به دیگر دانشجویان بود.

از محدودیت های این مطالعه عدم امکان مقایسه نتایج این مطالعه با مطالعات خارجی بود. به این دلیل که در کشورهای مختلف برنامه های آموزشی و شیوه های آموزش مختلفی وجود دارد که با برنامه آموزشی دندانپزشکی در ایران متفاوت است. محدودیت دیگر مطالعه حاضر عدم همکاری برخی از دانشجویان و اساتید با پژوهشگران بود. پیشنهاد می گردد نهادهای برنامه ریزی آموزشی دندانپزشکی، کوریکولوم را مطابق با نیازهای شغلی دانشجویان در آینده و همچنین روش های نوین یاددهی-یادگیری تنظیم نمایند. همچنین زمینه لازم را برای مشارکت و توجیه اساتید در جهت تغییر و اصلاح برنامه های آموزشی فراهم نمایند و برنامه آموزش تئوری و عملی کلینیک و پره‌کلینیک را به گونه‌ای اصلاح کنند که موجب رضایت بیشتر اساتید و دانشجویان شود.

نتیجه‌گیری

در مجموع نگرش اعضاء هیئت علمی و دانشجویان دندانپزشکی رفسنجان درباره کوریکولوم آموزشی جدید در حد متوسط بود؛ با توجه به پیشرفت های روزافزون علم در رشته های علوم پزشکی و مخصوصا دندانپزشکی، اصلاح و بازنگری در محتوای برنامه های آموزشی امری ضروری است. بنابراین به نظر می‌رسد که کوریکولوم آموزشی نیاز به بازنگری در عناوین آموزشی و نیاز به توجه بیشتر به آموزش عملی و نظری با توجه به روش های نوین تدریس دارد.

تشکر و قدردانی

این مقاله برگرفته از پایان نامه شماره 970058 مصوب 1/10/1398 با کد اخلاق IR.RUMS.REC.1397.242 می باشد. از معاونت پژوهشی و فناوری دانشکده دندانپزشکی رفسنجان، کمال تشکر و قدردانی را داریم.

 

 

 

 

 

ضمیمه

پرسشنامه اساتید

سن: جنس: سابقه تدریس:

1- در کوریکولوم آموزشی جدید سعی شده است که مباحث دروس مختلف که به هم مربوطند بصورت همزمان تدریس شوند. شما این امر را از نظر بازدهی مناسب و تأثیر آن در ارتقای یادگیری دانشجویان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

2- در گروه آموزشی خودتان مطالب ارائه شده در ترم‌های مختلف کوریکولوم آموزشی جدید را از نظر اهمیت عناوین، ترتیب و توالی ارائه آنها نسبت به کوریکولوم آموزشی قدیم چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

3- در کوریکولوم آموزشی جدید دانشجویان یک ترم زودتر وارد بخش پره‌کلینیک می‌شوند. شما تأثیر این موضوع را در بهبود کار عملی دانشجویان و ایجاد انگیزه بیشتر در زمینه یادگیری چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

4- در کوریکولوم آموزشی جدید دانشجویان در بخش‌هایی مانند پروتز (کامل و پارسیل) ابتدا بخش فانتوم تمام آنها را در ترم‌های متوالی طی کرده و بعد از آن وارد بخش بالینی می‌شوند. این موضوع را از نظر تأثیر آن در کیفیت انجام کارهای عملی و چگونگی بکارگیری مهارت‌های خود در حیطه عملی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

5- کوریکولوم آموزشی جدید را از نظر برقراری ارتباط مناسب بین اساتید و دانشجویان جهت تعامل مباحث علمی خصوصاً از طرف استاد نسبت به کوریکولوم قبلی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

6- کوریکولوم آموزشی جدید را از نظر ایجاد انگیزه یاددهی و یادگیری و تأثیر آن در ارتقای کیفیت آموزشی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

7- نحوه سنجش کار عملی دانشجویان، امتحانات عملی و نمره دهی در کوریکولوم جدید نسبت به کوریکولوم قدیم را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

8- انتقال برخی از دروس مانند رادیولوژی1، جامعه نگر و کنترل عفونت را بعد از علوم پایه به علوم پایه چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

9- درس بیحسی موضعی مالامد که در کوریکولوم قبلی همراه با جراحی نظری1 و تنها در چهار جلسه تدریس می‌شد، اکنون همراه با هر دو جراحی نظری و در جلسات بیشتری تدریس می‌شود. این امر در ارتقاء آموزش بیحسی موضعی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

10- در کوریکولوم قبلی درس رادیولوژی به صورت سه بخش نظری و سه بخش عملی ارائه می‌شد. اکنون از نظر عملی مانند قبل بوده ولی نظری به دو بخش کاهش یافته و رادیو 3 نظری با درس‌هایی مانند اندو ادغام شده است. این تغییر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

11- در کوریکولوم جدید نسبت به کوریکولوم قدیم درس‌های جراحی و بیماری دهان دو ترم و درس‌های رادیو، اندو و پروتز یک ترم زودتر ارائه می‌شوند. این تقدم در ارائه دروس گفته را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

12- در کوریکولوم قدیم ترم‌های پنح و شش دارای تراکم کم و ترم‌های هفت، هشت، نه و ده دارای تراکم زیاد و بصورت فشرده بود. در کوریکولوم جدید سعی شده واحدها با تعادل مناسبتری در بین ترم‌ها تقسیم شود. این نحوه ارائه واحدها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

13- در کوریکولوم جدید در حیطه علوم پایه درس‌های آناتومی، بافت شناسی و جنین شناسی و در حیطه بالینی پاتولوژی با بیماری‌های دهان با هم ادغام شده‌اند. این ادغام را ازجهت تأثیر آن در ارتقاء کیفیت آموزشی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

14- در کوریکولوم آموزشی جدید از حجم واحدهای عملی کاسته شده و بر واحدهای نظری افزوده شده است. شما این امر را از نظر تأثیر بر بار علمی دانشجویان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

15- در کوریکولوم جدید برخی مباحث مهم از دروس مربوطه جدا شده و بصورت واحدهای جداگانه‌ای تدریس می‌شوند (مثلاً واحدهای جدید پوسیدگی شناسی، کمپلکس پری‌اپیکال، تغذیه در سلامت دهان، سالمند شناسی). به نظر شما این امر در چه حد در درک بهتر دانشجویان از این مباحث مؤثر است؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

16- در درس مورفولوژی دندان در کوریکولوم قبلی به صورت یک بخش نظری و دو بخش عملی در طول دو ترم و در کوروکولوم جدید به صورت یک بخش نظری و یک بخش عملی در طول یک ترم ارائه می‌شود. این تغییرات از نظر شما چگونه است؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

17- در کوریکولوم جدید قسمت ایمپلنت به صورت یک واحد جداگانه درآمده و به صورت نظری تدریس می‌شود. این تغییر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

18- از مجموع واحدها در کوریکولوم جدید نسبت به قدیم پنج واحد کم شده است. این امر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

19- در کوریکولوم جدید واحدهای جدیدی مانند اپیدمیولوژی، ایمپلنت‌های دندانی عملی، پریودنتیکس پنج عملی، درمان بلیچینگ، مبانی نور و لیزر در دندانپزشکی و کاربرد کلینیکی لیزر در دندانپزشکی مواد دندانی عملی ایجاد شده و در قسمت دروس اختصاصی، اختیاری گنجانده شده است. این امر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

20- در کوریکولوم جدید واحدهای جدیدی مانند اقتصاد سلامت، جامعه شناسی سلامت، دندانپزشکی خانواده در نظام سلامت، دندان پزشکی در بحران، دندان پزشکی قانونی، روانشناسی در دندان پزشکی و سلامت دهان و دخانیات ایجاد شده و در قسمت دروس اختصاصی، اختیاری گنجانده شده است. این امر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

21- در کوریکولوم جدید واحدهای جدیدی مانند روش‌های آمار زیستی، مبانی مطالعات تحلیل اجزای محدود، مبانی سازمان و مدیریت، مدیریت خدمات بهداشتی، علم نوین در دندانپزشکی و مهندسی بافت و نانو بیومواد دندانی ایجاد شده در قسمت دروس اختصاصی، اختیاری گنجانده شده است. این امر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

22- در مجموع کیفیت و کمیت کوریکولوم آموزشی جدید را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

 

پرسشنامه دانشجویان

سن :          جنس:           سال ورود به دانشگاه:

1- در کوریکولوم آموزشی جدید سعی شده است که مباحث دروس مختلف که به هم مربوطند به صورت همزمان تدریس شوند. شما این امر را از نظر بازدهی مناسب و تأثیر آن در ارتقای یادگیری دانشجویان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

2- انتقال برخی از دروس مانند رادیولوژی1، جامعه نگر و کنترل عفونت را از بعد علوم پایه به علوم پایه چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

3- در کوریکولوم آموزشی قدیم درس آناتومی بافت شناسی و جنین شناسی به صورت جداگانه و در کوریکولوم جدید هر سه درس با هم ادغام شده و تحت عنوان علوم تشریحی تدریس می‌شوند. ارزیابی شما نسبت به این تغییر چگونه است؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

4- درس مورفولوژی دندان در کوریکولوم قبلی به صورت یک بخش نظری و دو بخش عملی در طول دو ترم و در کوریکولوم جدید بصورت یک بخش نظری و یک بخش عملی در طول یک ترم ارائه می‌شوند. این تغییر از نظر شما چگونه است؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

5- در کوریکولوم آموزشی جدید دانشجویان یک ترم زودتر وارد بخش پره‌کلینیک می‌شوند. شما تأثیر این موضوع را در بهبود کار عملی دانشجویان و ایجاد انگیزه بیشتر در زمینه یادگیری چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

6- در کوریکولوم آموزشی جدید دانشجویان در بخش پروتز (کامل و پارسیل) ابتدا بخش فانتوم تمام آنها را در ترم‌های متوالی طی کرده و بعد از آن وارد بخش بالینی می‌شوند. این موضوع را از نظر تأثیر آن در کیفیت انجام کارهای عملی و چگونگی بکارگیری مهارت‌های خود در حیطه عملی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

7- درس پروتز ثابت در کوریکولوم قبل به صورت سه بخش نظری، دو بخش پره‌کلینیک (فانتوم) و دو بخش کلینیک و در کوریکولوم جدید به صورت دو بخش نظری، دو بخش فانتوم و دو بخش کلینیک تدریس می‌شود. این تغییرات را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

8- درس جراحی فک و صورت در کوریکولوم قدیم بصورت چهار بخش نظری و پنج بخش عملی بود و در کوریکولوم جدید به دو بخش نظری و چهار بخش عملی کاهش یافته و جراحی پنج عملی نیز بصورت اختیاری ارائه می‌شود. تأثیر این تغییر در میزان تسلط دانشجویان بر مباحث تئوری جراحی و مهارت آنها در حیطه عملی جراحی چگونه است؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

9- درس بیحسی موضعی مالامد که در کوریکولوم قبل همراه با جراحی نظری 1 و تنها در چهار جلسه تدریس می‌شد، اکنون همراه با هر دو جراحی نظری و در جلسات بیشتری تدریس می‌شود. این امر در ارتقاء آموزش بیحسی موضعی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

10- در کوریکولوم قدیم درس رادیولوژی بصورت سه بخش نظری و سه بخش عملی ارائه می‌شد. اکنون از نظر عملی مانند قبل بوده ولی نظری به دو بخش کاهش یافته و رادیو 3 با درس‌هایی مانند اندو ادغام شده است. این تغییر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

11- در کوریکولوم قدیم درس پاتولوژی به صورت دو بخش نظری و دو بخش عملی ارائه می‌شد. اکنون از نظر عملی مثل قبل بوده ولی پاتولوژی نظری دیگر به صورت واحد جداگانه نیست و با درس بیماری‌های دهان ادغام شده است. ارزیابی شما ازاین امر چیست؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

12- درس بیماری‌های دهان در کوریکولوم قبلی بصورت سه بخش عملی و سه بخش نظری تدریس می‌شد. در کوریکولوم جدید عملی مثل قبل بوده ولی نظری به هفت بخش افزایش یافت است. برای مثال مبحث بیماری‌های TMJ که قبلاً همراه با بیماری‌های سه نظری و تنها در دو جلسه تدریس می‌شد، اکنون به بخشی جداگانه تبدیل شده و در طول یک ترم تدریس می‌شود. کیفیت این امر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

13- درس ترمیمی در کوریکولوم گذشته بصورت سه بخش نظری، دو بخش پره‌کلینیک (فانتوم) و پنج بخش کلینیک (پنج واحد عملی) بود. در کوریکولوم جدید به شکل سه بخش نظری، دو بخش فانتوم و سه بخش کلینیک (چهار واحد عملی) می‌باشد. این موضوع در آموزش درس ترمیمی چه تأثیری دارد؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

14- درس اندودونتیکس در کوریکولوم گذشته به شکل سه بخش نظری، دو بخش پره‌کلینیک (فانتوم) و چهار بخش کلینیک (پنج واحد عملی) تدریس می‌شد. در کوریکولوم جدید به صورت پنج بخش نظری، دو بخش فانتوم و سه بخش کلینیک (پنج واحد عملی) است این موضوع در آموزش درس اندو چه تأثیری دارد؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

15- در کوریکولوم جدید نسبت به کوریکولوم قدیم درس‌های جراحی و بیماری‌های دهان دو ترم و درس‌های رادیو، اندو و پروتز یک ترم زودتر ارائه می‌شوند. این تقدم در ارائه دروس گفته شده را در چه حدی ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

16- در کوریکولوم قدیم ترم‌های پنج و شش دارای تراکم کم و ترم‌های هفت، هشت، نه و ده دارای تراکم زیاد و بصورت فشرده بود. در کوریکولوم جدید سعی شده واحدها با تعادل مناسبتری در بین ترم‌ها تقسیم شود. این نحوه ارائه واحدها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

17- در کوریکولوم جدید قسمت ایمپلنت به صورت یک واحد جداگانه و بصورت نظری تدریس می‌شود. این تغییرات را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

18- در کوریکولوم قدیم درس اطفال بصورت سه بخش نظری و پنج بخش عملی (پنج واحدعملی) و در کوریکولوم جدید بصورت دو بخش نظری و سه بخش عملی (شش واحد عملی) ارائه می‌شود. این تغییر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

19- در کوریکولوم قدیم درس جامعه‌نگر بصورت یک بخش نظری و سه بخش عملی و در کوریکولوم جدید بصورت دو بخش نظری و سه بخش عملی می‌باشد. این تغییرات را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

20- در کوریکولوم قدیم پروتز کامل عملی بصورت یک بخش فانتوم، سه بخش کلینیک و اکنون به صورت یک بخش فانتوم و دو بخش کلینیک می‌باشد. این تغییر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

21- در قسمت پروتز واحد جدیدی تحت عنوان پروتزهای دندانی پیشرفته ارائه شده که بصورت دو بخش نظری و یک بخش عملی تدریس می‌شود. این امر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

22- درس زبان انگلیسی در کوریکولوم قدیم بصورت دو بخش عمومی و دو بخش تخصصی و در کوریکولوم جدید به صورت چهار بخش تخصصی می‌باشد. این موضوع را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

23- از مجموع واحد ها در کوریکولوم جدید نسبت به قدیم پنج واحد کم شده است و این امر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

24- در کوریکولوم جدید واحدهای جدیدی مانند اپیدمیولوژی، ایمپلنت‌های دندانی عملی، پریودنتیکس پنج عملی، درمان بلیچینگ، مبانی نور و لیزر در دندانپزشکی، کاربرد کلینیکی لیزر در دندانپزشکی و مواد دندانی عملی ایجاد شده و درقسمت دروس اختصاصی اختیاری گنجانده شده است. این امر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

25- در کوریکولوم جدید واحدهای جدیدی مانند اقتصاد سلامت، جامعه شناسی سلامت، دندانپزشکی خانواده در نظام سلامت، دندان پزشکی در بحران، دندان پزشکی قانونی، روانشناسی در دندانپزشکی و سلامت دهان و دخانیات ایجاد شده و در قسمت دروس اختصاصی اختیاری گنجانده شده است. این امر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

26- در کوریکولوم جدید واحدهای جدیدی مانند روش‌های آمار زیستی، مبانی مطالعات تحلیل اجزای محدود، مبانی سازمان و مدیریت، مدیریت خدمات بهداشتی، علم نوین در دندانپزشکی و مهندسی بافت و نانوبیومواد دندانی ایجاد شده و در قسمت دروس اختصاصی و اختیاری گنجانده شده است. این امر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

27- در کوریکولوم جدید برخی مباحث مهم از دروس مربوطه جدا شده و به صورت واحدهای جداگانه‌ای تدریس می‌شوند (مثلاً واحدهای جدید پوسیدگی شناسی، کمپلکس پری اپیکال، تغذیه در سلامت دهان، سالمند شناسی). به نظر شما این امر تا چه حد در درک بهتر دانشجویان از این مباحث مؤثر است؟

خیلی خوب خوب متوسط ضعیف خیلی ضعیف

28- در مجموع کیفیت و کمیت کوریکولوم آموزشی جدید را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خیلی خوب□ خوب□ متوسط□ ضعیف□ خیلی ضعیف□

  1. Borzou R, Oshvandi K, Cheraghi F, Moayed M. Comparative study of the nursing Ph.D. education system and curriculum in Iran and John Hopkins school of nursing. Educ Strategy Med Sci 2016; 9(3):194-205.
  2. Roodsaz H, Kamalian AR, Amiri M, Ghaem Maghami Tabrizi A. Identifying causal factors affecting the university virtual learning pattern in Iran. J Res Educ Syst 2017; 11(36):121-43.
  3. Ghasemi H, Zafarmand AH, Nakhostin MR. An evaluation of the quality of teaching "community oral health" courses for undergraduates in dental schools in Iran. J Mash Dent Sch 2013; 37(1):55-64.
  4. Thomas PA, Kern DE, Hughes MT, Chen BY. Curriculum development for medical education: a six-step approach. 3rd Maryland: Johns Hopkins University Press; 2016.p.300.
  5. Amini Rarani M, Keyvanara M, Nosratabadi M. Content analysis of official curriculum of medical sciences from the perspective of early childhood development. J Med Educ 2019; 19(82):506-17.
  6. Ansari Moghadam S, Shokoohinia R, Hosseini Tabatabaei S, Risbaf Fakour S, Ansari Moghaddam A, Naebi M. Evaluation of the achievement of educational objectives in restorative dentistry and periodontics departments in Zahedan faculty of dentistry during 2014-2015. J Mash Dent Sch 2017; 41(2):91-106.
  7. Babaee N, Jahanian I, Bijani A, Samadi J. Needs assessment on inserting oral health topics in general medicine educational curriculum. J Med Educ 2013; 1(2):19-26.
  8. Neamatollahi H, Mehrabkhani M, Ghafarpour S, Ghasemi A. Evaluation of Mashhad dental school students’ motives and viewpoints on their career choices in 2010. J Mash Dent Sch 2014; 38(1):71-84.
  9. Rezaei Z, Ramazanzade K, Abbaszadeh H. The degree of compliance of the content of the general dentistry curriculum with job needs from the perspective of dentists in Birjand. Iran J Med Educ 2021; 21:68-81.
  10. Yaghini J, Faghihi A, Yamani N, Daryazadeh S. Challenges for implementing general dentistry curriculum from students' viewpoint: a qualitative study. J Mash Dent Sch 2019; 42(4):356-69.
  11. Ilon Kashkouli, N. Examining the opinions of faculty members and students about the implementation of the new educational curriculum of the Faculty of Dentistry of Kerman University of Medical Sciences. [Doctoral thesis]. Iran. Dental School of Kerman University of Medical Sciences; 2016. (Persion).
  12. Saffarpour M, Baharloo G, Sefidi F. Comparative assessment of new curriculum development of restorative dentistry with old curriculum development from the perspective of faculty members of selected Iranian universities. Alborz Univ Med J 2020; 9(3):305-12.
  13. Nematollahi H, Razeei L, Khanmohammadi R, Shakib H. Evaluating success of pediatric dentistry department at Mashhad dental school in clinical skills education from students’ perspectives. J Mash Dent Sch 2013; 37(3):257-66.
  14. Sanatkhani M, Molla Z, Akbari M. Evaluation of the students’ perception about clinical education and examination in Mashhad school of dentistry (Iran) in 2009. J Mash Dent Sch 2012; 36(3):211-22.
  15. Khami MR, Keshavarz H, Razeghi S. Evaluation of last-year dental students' opinions about undergraduate curriculum: before the revision (2010-11). J Dent Med 2017; 30(1):40-7.
  16. Pyle MA. New models of dental education and curricular change: their potential impact on dental education. J Dent Educ 2012; 76(1):89-97.