عنوان مقاله English
نویسنده English
Background: Fiber posts are widely used in the restoration of endodontically treated teeth due to their favorable mechanical properties and modulus of elasticity similar to dentin. The success of these restorations largely depends on the bond strength between the post and root canal dentin, which may be influenced by the irrigation protocol used during post-space preparation. This study evaluated the effects of four irrigation protocols including EDTA + sodium hypochlorite, EDTA alone, chlorhexidine alone, and sodium hypochlorite alone on the push-out bond strength of fiber posts to the root canal wall.
Methods and Materials: A total of 48 human single‑canal premolar teeth were randomly divided into 4 equal groups (n=12 each). After root canal and post-space preparation, the groups were irrigated with 17% EDTA + 5.25% NaOCl, 17% EDTA, 2% chlorhexidine, and 5.25% NaOCl alone. Fiber posts were cemented using a self-adhesive resin cement (TheraCem, BISCO, Inc., Schaumburg, IL, USA) and bond strength was measured using universal testing machine(ZwickRoell GmbH & Co. KG, Ulm, Germany). Data were analyzed using one‑way analysis of variance (ANOVA) and Tukey's post hoc test.
Results: A significant difference in bond strength was observed among the study groups (p=0.001). The EDTA+NaOCl group showed significantly higher bond strength compared to the chlorhexidine group (p=0.02) and the NaOCl alone group (p=0.001), but no significant differences were found in other pairwise comparisons. The highest bond strength values were reported in the EDTA+NaOCl group (17.01 ± 2.29 MPa) and the lowest in the NaOCl-only group (11.24 ± 3.59 MPa).
Conclusion: The sequential use of 5.25% sodium hypochlorite followed by 17% EDTA improved the push‑out bond strength of fiber posts to the root canal wall compared to chlorhexidine or each agent alone. Therefore, post‑space irrigation with 5.25% NaOCl followed by 17% EDTA is recommended as the protocol of choice for achieving maximum bond strength.
کلیدواژهها English
مقدمه
دندانهای تحت درمان ریشه اغلب بخش عمدهای از ساختار خود را بر اثر پوسیدگی، تراشهای وسیع یا شکستگی از دست داده و نیازمند تقویت بیشتر جهت افزایش استحکام و گیر برای ترمیم هستند.(۱) در موقعیتهای بالینی، دندانهای فاقد پالپ با پستهای ساختگی (custom-made) یا پستهای پیشساخته از جنس تیتانیوم، استینلس استیل، فایبرگلاس و زیرکونیا بازسازی میشوند. پست گلاس فایبر بیشترین کاربردها را دارد، زیرا به آمادهسازی داخل ریشهای با تهاجم کمتری نیاز داشته و کل فرآیند آن در یک جلسه انجام میشود.(۲) فایبرپست با داشتن مدول الاستیسیته مشابه عاج در مقایسه با پست فلزی احتمال کمتری برای شکستگی ریشه تضعیف شده دارد.(۳) با این حال، اتصال ناکافی بین فایبر پست و کانال ریشه سبب ایجاد شکاف در ناحیهی حدفاصل، سست شدن یا از دست رفتن پست شده و در نهایت ترمیمها را دچار شکست مینماید.(4)
استحکام باند در عاج ریشهای به دلیل وجود لایه اسمیر ثانویه، نوردهی دشوار و استرس پلیمریزاسیون بالا، از عاج تاجی کمتر است. آمادهسازی معمول فضای پست همواره منجر به ایجاد یک لایه اسمیر جدید میشود که غنی از بقایای سیلر و گوتاپرکا بوده و بر اثر حرارت اصطکاکی دریل، پلاستیسایز میشود.(۵) وجود لایه اسمیر ضخیم در فضای پست، اتصال مؤثر رزینهای چسبنده به عاج ریشه را مختل میکند.(۶) اتصال مناسب بر اساس تشکیل لایه هیبریدی و از طریق نفوذ مونومرهای رزینی به عاج دمینرالیزه شده صورت میگیرد که این امر مستلزم داشتن سطح عاجی تمیز پس از آمادهسازی مکانیکی فضای پست و حذف مواد پرکننده کانال ریشه است.(۷) لذا برای جلوگیری از شکست، پاکیزگی کانال ریشه قبل از چسباندن ضرورت دارد.
هیپوکلریت سدیم، کلرهگزیدین و اتیلندیآمین تترااستیک اسید (EDTA) به طور گسترده و با هدف حذف بیوفیلم و لایه اسمیر در این راستا کاربرد دارند.(۸) هیپوکلریت سدیم یک عامل ضدمیکروبی بالقوه است که در تماس با اکثر باکتریها کشنده بوده و در حل کردن ترکیبات آلی عاج و کلاژن و نیز بقایای پالپ موفق عمل میکند.(۹) البته، NaOCl به تنهایی قادر به حذف کامل لایه اسمیر نیست، اما میتواند قسمتهای آلی آن را تحت تأثیر قرار داده و امکان حذف کامل آن با سایر شویندهها مانند EDTA و اسید سیتریک را فراهم کند.(۱۰) کلرهگزیدین دیگلوکونات هم یک بیسبیگوانید با خاصیت ضدباکتری وسیع است که فاقد خصوصیات نامناسب هیپوکلریت سدیم مانند مزه و بوی بد یا تحریک شدید بافتهای پریاپیکال است، هرچند دارای قابلیت حل بافت نبوده و نمیتواند جایگزین NaOCl شود.(11) EDTA با یونهای کلسیم در عاج واکنش داده و سبب دمینرالیزاسیون سطحی و حذف قسمت معدنی لایه اسمیر میشود.(12)
انواع مختلفی از سمانهای رزینی چسبنده (توتال-اچ، سلف-اچ و سلف-ادهزیو) برای اتصال پستهای فایبر به عاج ریشه کاربرد دارند. با این حال، سمانهای رزینی توتال-اچ به دلیل فرآیندهای شستشو، خشک کردن، غلظت اسید و کنترل رطوبت هنگام استفاده، حساسیت تکنیکی بالایی دارند.(۱۳) سمانهای سلف-اچ، روند سمانگذاری را ساده کرده و هم بر روی عاج مرطوب و هم بر روی عاج خشک به کار میروند. در سالهای اخیر، سمانهای رزینی سلف-ادهزیو با ارائهی کاربردهای بالینی سادهتر، توجه زیادی را جلب کردهاند، زیرا نیازی به هیچ گونه آمادهسازی عاج ندارند.(۱۳)
برخی مطالعات دربارهی اثر روشهای مختلف شستشوی فضای پست بر استحکام باند فایبرپستها انجام شدهاند. Demiryürek و همکاران(14)، نشان دادند شستشوی کانال ریشه با NaOCl ۵% در حذف لایهی اسمیر کارآیی کافی نداشته و استحکام باند push-out در گروههای NaOCl ضعیفتر از گروههای شستشو با EDTA ۱۷%یا اچ با اسید فسفریک ۳۷% بوده است. همچنین، Faria-e-Silva و همکاران(15)، گزارش کردند در پستهای باند شده با سمانهای رزینی سلف-ادهزیو، شستشو با NaOCl استحکام باند بیشتری در مقایسه با EDTA به همراه دارد. همچنین، Kul و همکاران(16)، نشان دادند پروتکل NaOCl+EDTA مقادیر استحکام باند بیشتری در مقایسه با سایر گروهها ایجاد میکند. در یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز، Pournaghi Azar و همکاران(13)، گزارش کردند محلول شستشوی EDTA+NaOCl به همراه سمان رزینی توتال-اچ و نیز سمانهای سلف-ادهزیو به همراه کلرهگزیدین مؤثرترین پروتکلها برای افزایش استحکام باند push-out به عاج ریشه بودهاند.
تحقیق حاضر، با هدف تعیین اثرات 4 پروتکل شستشو شامل ترکیب متوالی EDTA و هیپوکلریت سدیم، EDTA به تنهایی، کلرهگزیدین به تنهایی و هیپوکلریت سدیم به تنهایی بر استحکام باند push-out پست فایبر به دیواره کانال ریشه انجام شد.
مواد و روشها
این مطالعه با شماره ی کمیته ی اخلاق IR.SSU.DENTISTRY.REC.1404.053 در کمیسیون اخلاق دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد بررسی و تصویب گردید.
تعداد 48 دندان کشیده شده، بدون پوسیدگی و تکریشهای با طول و قطر ریشهی تقریبا مشابه مورد استفاده قرار گرفتند. با توجه به نتایج مطالعهی مشابه(17) و با در نظر گرفتن سطح معنیداری 5%، توان آزمون 80% و اندازهی اثر 9/0، حجم نمونهی مورد نیاز برای هر گروه 12 عدد برآورد شد.
دندانها با کمک اسکیلر از هر گونه رسوب جرم و بافت نرم پاک شده و تا زمان انجام آزمایشات، در محلول تیمول 1/0 % در دمای اتاق با دمای Cº 25 نگهداری شدند. پس از شستشوی 5 دقیقهای دندانها با آب برای حذف محلول تیمول، تاج آنها با استفاده از هندپیس در سرعت بالا و فرز الماسی فیشور بلند (تیزکاوان، تهران، ایران) به همراه کاربرد اسپری آب از 1 میلیمتر اینسایزالی تر از CEJ قطع شد. اپکس دندانها با استفاده از کامپوزیت فلو (Denfil, Vericum Labratories, Ltd, Anyang, Korea) سیل گردید تا از مواد پرکنندهی کانال درون ریشه نگهداری شده، سیل اپیکال برقرار شده و از استانداردسازی نمونهها حین مراحل آمادهسازی اطمینان حاصل گردد. با استفاده از K فایل (NIC; Shenzhen Superline Technology Co. Ltd, Shanghai, China) شمارهی 15، طول کارکرد هر کانال ریشه به میزان mm1 کوتاهتر از اپیکال فورامن تعیین شده و نیز آمادهسازی کانال ریشهی دندانها با روش crown-down با اندوموتور روتاری انجام شد. کانالهای ریشه با استفاده از سرنگ حاوی محلول سالین فیزیولوژیک (شرکت داروسازی شهید قاضی، ایران) در هر تعویض فایل شسته شده و بعد از پاکسازی، با استفاده از mL 5 هیپوکلریت سدیم 25/5% (مروابن،ایران) برای 1 دقیقه، با آب مقطر (کیمیا تهران، ایران) شستشو داده شدند. پس از خشک شدن کانالهای آمادهسازی شده با paper point (Meta Biomed, Chungbuk, Korea) مناسب، کانالهای ریشه با روش تراکم جانبی به همراه گوتاپرکا تیپر (Gutta Percha Points, Suredent Corporation, Kyeunggi-do, Korea) و سیلر (Adseal; Meta Biomed Co, Cheongju, Korea) پر شدند. گوتاپرکا با سیلر پوشیده شده و درون کانال ریشه قرار داده شد تا به طول کارکرد برسد. بخش کرونالی گوتاپرکا نیز با استفاده از پروب داغ حذف گردید. کانالهای ریشهی پر شده به مدت 72 ساعت در انکوباتور با دمای Cº 37 نگهداری شدند. بعد از این زمان، آمادهسازی فضای پست با استفاده از گیتس و پیزو (Mani, Tochigi, Japan) طوری انجام شد که 4 الی 5 میلیمتر از گوتاپرکا در انتهای اپیکال کانال باقی بماند. کانالهای ریشه با محلول سالین شستشو داده شد و با استفاده از پوینت کاغذی خشک شدند. در این تحقیق، از فایبر پست (Angelus, Brazil) استفاده شد و نیز برای اتصال فایبر پست به عاج کانال ریشه از سمان رزینی سلف ادهزیو (TheraCem , BISCO, Inc., Schaumburg, IL, USA ) مطابق دستورالعمل کارخانه سازنده استفاده شد. ریشههای مورد مطالعه براساس روش آمادهسازی سطحی در 4 گروه 12تایی تقسیم شدند.
گروه اول: برای آمادهسازی عاج ریشهای، متعاقب حذف آب و رطوبت توسط میکروبراش از روی سطح عاج با استفاده از محلول EDTA %17 (مروابن، ایران)، آمادهسازی به مدت 60 ثانیه انجام شده و اضافات محلول توسط میکروبراش از سطح حذف و رطوبت سطحی باقی ماند.
گروه دوم: پس از حذف آب و رطوبت توسط میکروبراش از روی سطح عاج، محلول کلرهگزیدین CHX %2 (کبالت، ایران) به مدت ٦٠ ثانیه با استفاده از میکروبراش به همراه حرکات جارویی برای آمادهسازی عاج استفاده شده و اضافات محلول توسط میکروبراش از سطح حذف و رطوبت سطحی باقی ماند.
گروه سوم: برای آمادهسازی عاج ریشهای، پس از حذف آب و رطوبت توسط میکروبراش از روی سطح عاج، از محلول هیپوکلریت سدیم 25/5% (مروابن، ایران) به مدت 60 ثانیه برای آمادهسازی استفاده شده و اضافات محلول توسط میکروبراش از سطح حذف و رطوبت سطحی نیز باقی گذاشته شد.
گروه چهارم: برای آمادهسازی عاج ریشهای، پس از حذف آب و رطوبت توسط میکروبراش از روی سطح عاج، از محلول هیپوکلریت سدیم 25/5% (مروابن، ایران) به مدت 60 ثانیه و سپس شستشو با سالین (ژنیران، ایران) و متعاقب آن، از 17% EDTA (مروابن، ایران) به مدت 60 ثانیه استفاده شده و اضافات محلول با میکروبراش از سطح حذف و رطوبت سطحی باقی گذاشته شد.
در تمام کانالهای آماده شده همانند یکدیگر، سمان رزینی تزریق شده و فایبر پست مربوطه در درون کانال قرار گرفت. با استفاده از منبع نور LED LITEX 696 (Dentamerica, Taiwan) نوردهی به مدت 10 ثانیه انجام شده و پس از آن، تمام نمونهها در آب مقطر Cº 37 به مدت 24 ساعت نگهداری شدند. نمونهها در بلوکهای پلیاستر مانت شدند. سپس، مقاطع با ضخامتهای 5/1 میلیمتری از قسمت میانی ریشه با استفاده از ابزار (T201 A Mecatome, Presi, France ) بریده شد. در نهایت، برای برآورد نتایج استحکام باند مقاطع تهیه شده، آزمون push-out توسط ابزار تست یونیورسال (ZwickRoell GmbH & Co. KG, Ulm, Germany ) بر روی نمونهها انجام شده و نیرو توسط پیستون استوانهای استیل ضدزنگ با قطر متناسب با کانال در سرعت 5/0 میلیمتر بر دقیقه در جهت اپیکوسرویکال اعمال گردید. بالاترین مقدار نیرو در زمان دباند شدن کامپوزیت و برحسب نیوتن ثبت گردید. نیروهای محاسبه شده برحسب نیوتن بر مساحت سطح مقطع تقسیم و استحکام باند push-out برحسب مگاپاسکال گزارش گردید.
برای آزمون تفاوتهای مقادیر استحکام باند push-out فایبرپستها به کانال ریشه در گروهها از آزمون پارامتری آنالیز واریانس یکطرفه (ANOVA) استفاده شد و برای انجام مقایسات دو به دو نیز از آزمون Tukey استفاده شد. سطح معنی داری در همه آزمون ها 05/0 در نظر گرفته شد.
یافته ها
میانگین استحکام باند push-out فایبرپستها در شستشو با EDTA + هیپوکلریت سدیم برابر 29/2 ± 01/17 مگاپاسکال؛ در شستشو با EDTA برابر 49/4 ± 53/14 مگاپاسکال؛ در شستشو با کلرهگزیدین برابر 26/3 ± 60/12 مگاپاسکال و در شستشو با هیپوکلریت سدیم هم برابر 59/3 ± 24/11 مگاپاسکال بوده است (جدول 1). بیشترین مقادیر میانگین استحکام باند push-out در شستشو با EDTA + هیپوکلریت سدیم و کمترین آن در شستشو با هیپوکلریت سدیم ثبت شد.
طبق نتایج تحقیق، تفاوتهای معنیداری از نظر مقادیر استحکام باند push-out فایبرپستها در روشهای مختلف شستشو دیده شد (001/0 =p-value).
مقایسات دو به دوی گروهها از نظر مقادیر استحکام باند push-out با آزمون Tukey انجام شد و طبق نتایج این آزمون مشخص گردید که گروه EDTA + هیپوکلریت سدیم مقادیر میانگین استحکام باند بیشتری در مقایسه با گروههای کلرهگزیدین (02/0=p) و هیپوکلریت سدیم به تنهایی (001/0=p) داشته است. با این حال، تفاوتهای معنیداری بین گروههای EDTA و EDTA + هیپوکلریت سدیم و نیز بین گروههای کلرهگزیدین و هیپوکلریت سدیم با گروههای EDTA دیده نشد. (جدول 2)
بحث
دستیابی به چسبندگی مؤثر به عاج ریشه همواره با چالشهایی همراه است. دباند شدن پست به عنوان یک حالت شکست شایع در ترمیم دندانهای درمان ریشه شده مطرح است که با عواملی مانند آناتومی پیچیده کانال، پلیمریزاسیون سمان، نفوذ ناکافی ادهزیو در فضاهای باریک و عمیق کانال یا وجود لایه اسمیر پس از آمادهسازی فضای پست مرتبط است.(۱۳) تحقیق حاضر نشان داد میانگین استحکام باند push-out پستهای فایبر در گروههای مختلف شستشوی فضای پست تفاوت معنیداری داشته و بالاترین میانگین مربوط به ترکیب متوالی EDTA و هیپوکلریت سدیم و کمترین میزان مربوط به هیپوکلریت سدیم به تنهایی بوده است. این یافتهها فرضیه صفر مطالعه را رد میکند و بر اهمیت انتخاب پروتکل شستشوی مناسب در موفقیت بالینی ترمیمهای پست فایبر تأکید مینماید.
در این مطالعه، گروهی که فضای پست با هیپوکلریت سدیم 25/5 % به تنهایی شستشو شد، کمترین میانگین استحکام باند push-out را نشان داد. اثر هیپوکلریت سدیم بر عاج دوگانه است. از یک سو ماده آلی عاج را حل کرده و کلاژن را دناتوره میکند.(۱۸) دناتوراسیون کلاژن باعث کاهش دسترسی مواد باند شونده به الیاف کلاژن سالم و در نتیجه کاهش استحکام باند میشود.(۱۹) از سوی دیگر، اگرچه هیپوکلریت سدیم میتواند قسمت آلی لایه اسمیر را حذف کند، اما قادر به حذف کامل لایه اسمیر به تنهایی نیست.(۱۰) دلیل اصلی کاهش استحکام باند در گروه هیپوکلریت سدیم، تولید اکسیژن آزاد در اثر تجزیهی هیپوکلریت است. این اکسیژن آزاد به عنوان یک مهار کنندهی رادیکال آزاد عمل کرده و مانع نفوذ و پلیمریزاسیون کامل سیستم ادهزیو رزینی میشود.(۲۰) این یافته با نتایج Garcia-Varela و همکاران(21) ، که نشان دادند گروه شستشو با NaOCl %۵ کمترین میزان استحکام باند را داشته و همچنین با نتایج Elnaghy(2۲) ، که حداقل مقادیر استحکام باند را در گروه NaOCl 25/5 % ثبت کرد، همخوانی کامل دارد. علاوه بر این، Cunha و همکاران(19)، هم گزارش کردند شستشوی فضای پست با محلول NaOCl %5 به مدت ۱۰ دقیقه، باند بین پست و عاج را به طور قابل توجهی کاهش میدهد. از طرف دیگر،Kaif و Bissu(23) ، اثر محلولهای شستشوی مرسوم را بر استحکام باند push-out بررسی کرده و تفاوت معنیداری بین گروهها نیافتند. این تناقض ممکن است ناشی از تفاوت در نوع سمان رزینی (RelyX ARC در مطالعهی آنها در مقابل Theracem سلف-ادهزیو در تحقیق حاضر) و نیز تفاوت در غلظت و زمان تماس مواد باشد. لذا، گرچه NaOCl یک مادهی ضروری در درمان ریشه است، استفاده از آن به عنوان تنها ماده شستشو در فضای پست، پیش از سمان کردن فایبرپست توصیه نگردید.
در گروه شستشو با EDTA %۱۷ به تنهایی، میانگین استحکام باند به طور عددی از گروه NaOCl بالاتر ولی از گروه ترکیبی پایینتر بوده و تفاوت آن با گروه ترکیبی از نظر آماری معنیدار نبود. EDTA با یونهای کلسیم موجود در هیدروکسیآپاتیت عاج واکنش داده و لایهی اسمیر معدنی را به طور مؤثر حذف میکند.(۱۲) برخلاف هیپوکلریت سدیم، EDTA به کلاژن آسیب نزده و ماتریکس آلی را حفظ میکند. حذف لایهی اسمیر سبب باز شدن توبولهای عاجی و ایجاد سطحی مناسب برای نفوذ مواد باند شونده و تشکیل تگهای رزینی میگردد.(24،25) با این حال، EDTA به تنهایی قادر به حذف کامل بقایای آلی باقیمانده از سیلرها و گوتاپرکا نبوده و ممکن است سطح عاج همچنان با یک لایه نازک از مواد آلی پوشیده بوده و مانع از اتصال بهینه شود. Macário و همکاران(26) ، بیشترین مقادیر استحکام باند را در گروه شستشو با EDTA ثبت کرده و Kirmali و همکاران(27) ، هم نشان دادند نمونههای شستشو شده با EDTA %۱۷ در تمام بخشهای ریشه شاهد افزایش استحکام باند بودهاند. Demiryürek و همکاران(14) ، کمترین مقدار استحکام باند را در گروه EDTA %۱۷ پس از کاربرد ادهزیوهای سلف-اچ به دست آوردند. این اختلافات نشان میدهد که اثر EDTA به نوع سیستم ادهزیو (توتال-اچ در مقابل سلف-اچ) و همچنین به روش کاربرد آن (با یا بدون فعالسازی اولتراسونیک) بستگی دارد. در تحقیق حاضر که از یک سمان رزینی سلف-ادهزیو استفاده شد، EDTA به تنهایی عملکرد متوسطی داشته و نتوانست به سطح استحکام باند گروه ترکیبی برسد.
در گروه شستشو با کلرهگزیدین %۲، میانگین استحکام باند به طور معنیداری کمتر از گروه ترکیبی بوده ولی با گروه NaOCl تفاوت معنیداری نداشت. کلرهگزیدین یک ضدعفونیکننده قوی با طیف اثر وسیع و دارای خاصیت substantivity است.(۲8) مزیت اصلی آن نسبت به هیپوکلریت سدیم، عدم تخریب کلاژن و مهار آنزیمهای ماتریکس متالوپروتئیناز (MMP) و سیستئین کاتپسینهای عاج است که از تخریب لایه هیبریدی در طول زمان جلوگیری میکند.(۲9) با این حال، کلرهگزیدین توانایی حل کردن لایه اسمیر یا حذف مادهی آلی را ندارد.(۹) سطح عاج پس از شستشو با کلرهگزیدین همچنان دارای لایهی اسمیر و بقایای آلی است که مانع نفوذ مؤثر سمان رزینی به توبولهای عاجی میشود. نتایج مطالعات دربارهی اثر کلرهگزیدین بر استحکام باند فایبرپست متناقض است. Arsalan Dincturk و همکاران(30) ، نتیجهگیری کردند شستشو با کلرهگزیدین پیش از باندینگ پست فایبر، به ویژه در دنتین و با سمان Variolink N، استحکام باند را به طور قابل توجهی افزایش میدهد. در مقابل، Jalalian و همکاران(31) ، گزارش کردند کاربرد کلرهگزیدین 2% در فرآیندهای آمادهسازی، استحکام باند پستهای فایبر کوارتز به عاج ریشه را افزایش نمیدهد. همچنین، Kaif و Bissu(23)، تفاوت معنیداری بین گروه شستشو با کلرهگزیدین و گروه کنترل پیدا نکردند. این تناقضات را میتوان به عواملی مانند غلظت کلرهگزیدین (%۱، %۲ یا بیشتر)، زمان تماس، نوع سمان رزینی (سلف-ادهزیو در مقابل توتال-اچ)، نوع الیاف پست (کوارتز در مقابل شیشه) و ناحیه ریشه (کرونال در مقابل اپیکال) نسبت داد. در مطالعه حاضر، استفاده از کلرهگزیدین به تنهایی، نتوانست استحکام باند مطلوبی ایجاد کند، احتمالاً به دلیل باقی ماندن لایه اسمیر که مانع چسبندگی شیمیایی و مکانیکی مؤثر شده است.
در گروه ترکیبی NaOCl و EDTA، بهترین نتایج مشاهده شد و این گروه به طور معنیداری از گروههای کلرهگزیدین و NaOCl به تنهایی برتر بود. مکانیسم بهبود استحکام باند در این ترکیب متوالی را میتوان به صورت گام به گام توضیح داد:
- شستشوی اولیه با NaOCl: هیپوکلریت سدیم ماده آلی موجود در لایه اسمیر، بقایای پالپ و باکتریها را حل کرده و الیاف کلاژن سطحی را دناتوره میکند. این مرحله برای حذف اجزای آلی ضروری است.
- شستشو با سالین: برای جلوگیری از مخلوط شدن مستقیم NaOCl و EDTA انجام میشود، زیرا مخلوط شدن آنها باعث کاهش کلر آزاد مؤثر و کاهش فعالیت ضدمیکروبی میگردد.(32)
- شستشوی نهایی با EDTA: با شلاته کردن یونهای کلسیم، لایه اسمیر معدنی را حذف کرده و توبولهای عاجی را باز میکند. علاوه بر این، EDTA میتواند بقایای دناتوره شده کلاژن را که پس از مرحله اول باقی مانده و چسبندگی ضعیفی دارند، از سطح جدا کند.
نتیجهی نهایی یک سطح عاجی عاری از اسمیر با توبولهای باز و حفظ نسبی ماتریکس کلاژنی عمقی است که بستری ایدهآل برای نفوذ سمان رزینی و تشکیل تگهای رزینی بلند و متعدد فراهم میکند.(24،25) این یافته با نتایج تحقیقات دیگری همخوانی دارد. Bitter و همکاران(33) ، نشان دادند شستشوی نهایی با %۱۷EDTA پس از هیپوکلریت، به طور معنیداری استحکام باند را در مقایسه با هیپوکلریت سدیم 25/5% به تنهایی افزایش میدهد. Shahrokhi و همکاران(17)، نیز بیشترین مقادیر استحکام باند را در گروه NaOCl+EDTA با روش اولتراسونیک غیرفعال گزارش کردند. Kul و همکاران (16) ، پروتکل NaOCl+EDTA را با بیشترین مقادیر استحکام باند در میان چهار گروه مختلف معرفی نمودند. در یک مرور سیستماتیک، Bohrer و همکاران(34) ، نیز تأیید کردند ترکیب NaOCl و EDTA به عنوان شستشوی اولیه و نهایی، استحکام باند را افزایش میدهد. با این حال، برخی مطالعات نتایج متفاوتی داشتهاند، طوری که Hegde و Sali(35) ، نشان دادند استحکام باند محلول SmearOFF حاوی کلرهگزیدین و EDTA و ترکیب EDTA+NaOCl در حد همدیگر است.Demiryürek و همکاران(14) ، هم با استفاده از یک سیستم سمان رزینی مشابه، استحکام باند نسبتاً اندکی برای هر دو حالت EDTA به تنهایی و ترکیب EDTA+NaOCl گزارش کردند. این تفاوت ممکن است به نوع سمان رزینی (دوال-کیور در تحقیق آنان و سلف-ادهزیو در مطالعه حاضر) و نیز عدم استفاده از شستشوی واسط با سالین برگردد. در تحقیق حاضر، تأکید بر توالی صحیح و شستشوی واسط با سالین، احتمالاً در دستیابی به نتایج برتر نقش داشت.
نتیجهگیری
استفاده از توالی هیپوکلریت سدیم 25/5% و EDTA %۱۷ در مقایسه با کاربرد هر یک از این مواد به تنهایی یا کلرهگزیدین، استحکام باند پست فایبر به دیواره کانال ریشه را بهبود بخشید. لذا شستشوی فضای پست با NaOCl 25/5 % و سپس EDTA %۱۷به عنوان پروتکل انتخابی برای دستیابی به حداکثر مقادیر استحکام باند هنگام استفاده از سمانهای رزینی سلف-ادهزیو توصیه شد.
تشکر و قدردانی
این مقاله برگرفته از پایان نامه تخصصی دانشکده دندانپزشکی یزد با شماره 282 بوده و با همکاری آزمایشگاه مواد دندانی دانشکده دندانپزشکی شیراز انجام گردید و بدینوسیله از هر دو دانشگاه جهت همکاری با این تحقیق تقدیر و تشکر میگردد.
تضاد منافع
تضاد منافعی وجود ندارد.
