بررسی مقایسه‏ای تأثیر دوازده نوع خمیردندان رایج مصرفی در ایران بر سایش مینای دندان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار پریودانتیکس، مرکز تحقیقات پروفسور ترابی نژاد، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

2 دستیار تخصصی پریودانتیکس، مرکز تحقیقات پروفسور ترابی نژاد، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

3 دندانپزشک

4 استادیار پریودانتیکس، مرکز تحقیقات پروفسور ترابی نژاد، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

چکیده

چکیده
مقدمه: سایش خمیردندان‏ها یکی از موارد مهم جهت انتخاب آنها توسط دندانپزشکان می‏باشد و تولیدکنندگان سعی دارند با ارائه هرچه بهتر محصولات استاندارد این مهم را فراهم کنند. هدف از این تحقیق بررسی سایش مینا توسط 12 نوع خمیردندان شامل داروگر 3، نسیم معمولی، کرست 7، ضدحاسیت کرست، سیگنال سفیدکننده، صحت، پونه سه رنگ، پاوه، پونه سفیدکننده، 3D وایت کرست، سنسوداین ارجینال، ضدحساسیت پونه بود.
 
 
مواد و روش ها: در این پژوهش آزمایشگاهی، چند تا نمونه‏های دندانی جمع‏آوری شده بعد از برش، در آکریل مدفون شدند و سطح مینای آنها پالیش شد تا صاف شوند. نمونه‏ها به شش گروه دوازده تایی تقسیم شدند. سپس پروفایل سطحی اولیه آنها با دستگاه پروفیلومتر اندازه‏گیری شد. جهت مسواک زدن، نمونه‏ها در دستگاه سایش  V8 cross brushingقرار گرفتند و بعد از شستن و خشک کردن نمونه‏ها، پروفایل سطحی ثانویه آنها با دستگاه پروفیلومتر اندازه‏گیری شد. اختلاف اعداد به دست آمده قبل و بعد از سایش نشان‏دهنده میزان سایش خمیردندان‏ها بود. نتایج توسط آزمون  ONE WAY ANOVAمورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت.
یافته ها: این مطالعه نشان داد از حیث شاخص سایش، اثر نوع خمیردندان معنی‏دار نبود. با بررسی میزان سایش ناشی از 12 نوع خمیردندان، بیشترین سایش در خمیردندان ضدحساسیت کرست و کمترین سایش در خمیردندان ضدحساسیت پونه مشاهده گردید. سایش در خمیردندان‏های سفید‏کننده پونه، داروگر، کرست 7، پاوه، پونه، سنسوداین، 3D وایت کرست، سیگنال، صحت، نسیم به ترتیب از بیشترین به کمترین در حد فاصل این مقادیر سایش بود.
نتیجه گیری:با توجه به یافته‏های مطالعه حاضر، تفاوت معنی‏داری میان سایش مینایی خمیردندان‏های مصرفی در ایران با یکدیگر وجود نداشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparative Study Investigating Abrasive Effects of 12 Commercially Available Toothpastes on Enamel, in Iran

نویسندگان [English]

  • Ahmad MoghareAbed 1
  • Mozhgan Izadi 2
  • Maede Kave 3
  • Mohammad Tavakoli 4
  • Jaber Yaghini 4
1 Associate Professor of Periodontics, Dental Research Center of Professor TorabiNejad, School of Dentistry, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran
2 Postgraduate Student of Periodontics, Dental Research Center of Professor TorabiNejad, School of Dentistry, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran
3 Dentist
4 Assistant Professor of Periodontics, Dental Research Center of Professor TorabiNejad, School of Dentistry, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran
چکیده [English]

Introduction: An ideal toothpaste should have most plaque removal efficacy with at least abrasivity. The aim of this study was to evaluate enamel abrasion induced by 12 toothpaste types including Darogar 3, Nasim, Crest 7, Crest sensitivity, whitening signal, sehat, pooneh 3 color, paveh, whitening pooneh, crest 3D white, sensodine original and pooneh sensitivity.
Materials & Methods: This was an in vitro experimental study. Dental samples collected after cutting were embedded in acrylic blocks, and the enamel surface polished to be smooth. The samples were divided into six groups of twelve. The initial surface profile was measured with the profilometry device and for brushing; the samples were located in V8cross brushing machine. After washing and drying the samples, the secondary surface profile was measured with the profilometry device again. The value difference before and after brushing shows abrasion of the toothpaste on single micron. Data were analyzed by means of ONE WAY ANOVA.
Results: There was no significant difference in abrasivity among different toothpastes. The highest rate and the lowest rate of abration were observed in crest sentifivity and pooneh sensivity, respectively. The abration sensitivity pooneh; rate of other toothpastes were between these two rates.
Conclusion: According to the results it has been revealed that there were no differences among enamel abrasion of common Iranian toothpastes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: Toothpaste
  • dental enamel
  • abrasion
  • profilometry

مقدمه

یکی از روش‏های اساسی حفظ بهداشت دهان و دندان که همواره مورد تأکید قرار گرفته، مسواک زدن با استفاده از خمیردندان است تا از این راه به مقصد اصلی که پیشگیری از بروز بیماری‏های دهان و دندان می‏باشد، دست یافت.(1) از فواید مسواک زدن، برداشت پلاک، حذف رنگدانه‏های خارجی، پیشگیری از بیماری‏های لثه و جلوگیری از پوسیدگی دندان‏ها می‏باشد.(3و2)

با وجود این اثرات مثبت شواهد کلینیکی و لابراتواری نشان می‏دهد که مسواک زدن با خمیردندان می‏تواند موجب تروما به لثه و سایش بافت سخت دندان شود.(5و4) سایش بیش از حد دندان‏ها می‏تواند منجر به آسیب دیدگی مینا و در بعضی موارد عاج دندان، افزایش حساسیت دندان‏ها، مشکلات زیبایی و در نهایت صدمه به دستگاه جونده شود.(7و6)این مسئله به ویژه در موارد تحلیل لثه و عریان شدن سطح ریشه به محیط دهان به شکل شدیدتری خود را نشان می‏دهد.(8و4)

به عبارت دیگر مصرف خمیردندانی که خصوصیات لازم و مناسب را ندارد گذشته از اینکه نتیجه مثبتی به همراه ندارد حتی می‏تواند باعث زیان‏هایی مثل صدمه زدن به بافت دهان و دندان، ایجاد سایش فزاینده در مواد ترمیمی و بیماری لثه گردد. از طرف دیگر با توجه به استفاده گسترده از کامپوزیت‏ها در ترمیم‏های دندانی و حساسیت آنها به سایش و فرسایش (در مقایسه با آمالگام) اهمیت استفاده از خمیردندان مناسب چشمگیرتر شده است.(5)

خمیردندان عمل تمیز کنندگی مکانیکی را به وسیله سیستم‏های ساینده و پاک‏کننده (Detergent) انجام می‏دهد. علاوه بر این به خوبی می‏دانیم که نبود یا مقدار کم مواد ساینده سبب افزایش رنگدانه‏های خارجی می‏شود.(9) با این وجود، این مسئله که درجه‏ای از سایش (Abrasion) توسط خمیردندان، باید توسط دندان‏ها تحمل شود تا دندان‏ها به خوبی تمیز شوند، در دندانپزشکی به طور گسترده مورد قبول واقع شده است.(11و10)

میزان سایندگی خمیردندان‏ها به عوامل مختلفی از جمله میزان ذرات ساینده، اندازه ذرات ساینده، محتویات خمیردندان نظیر دترژنت­ها و غلظت ساینده‏ها بستگی دارد این در حالی است که بهترین خمیردندان آن است که با کمترین مواد ساینده بیشترین قدرت تمیز کنندگی را داشته باشد.(12)

با توجه به افزایش خواسته‏های بیماران و مصرف‏کنندگان برای داشتن دندان‏های سفیدتر یکی از اهداف کارخانه‏های تولید‏کننده خمیردندان، افزایش تمیزکنندگی خمیردندان و در عین حال کاهش آسیب‏های احتمالی به بافت سخت دندان است؛ لذا استفاده از خمیردندان‏هایی که کارایی لازم برای کنترل پلاک و برطرف کردن رنگدانه‏های خارجی با حداقل سایندگی را داشته باشند ترجیح داده می‏شوند.(13)

سایش در سطح جونده عموماً در خلال عمل جویدن توسط فشار بین دندان‏ها و سایش در سطوح جانبی، بیشتر توسط مسواک و خمیردندان ایجاد می‏شود. سایش دندان‏ها اتیولوژی مولتی فاکتوریال دارد که شامل اروژن، اتریشن و ابریژن می‏باشد.(14) اخیراً مطالعات زیادی در رابطه با سایش خمیردندان ها، چگونگی ایجاد و روش‏های اندازه‏گیری آن انجام شده است.(16و15)

با توجه به اینکه امروزه استفاده از خمیردندان‏های مختلف برای همه افراد جامعه امری ضروری به نظر می‏رسد و تاثیرات هر یک از آنها بر روی دندان‏ها متفاوت است و نیز تحقیقات گسترده‏ای بر روی تاثیرات آنها از جمله قدرت سایندگی آنها صورت نگرفته است این تحقیق با هدف بررسی تاثیر 12 نوع خمیردندان رایج مصرفی در ایران بر سایش مینای دندان صورت گرفت.

مواد و روش‏ها

این مطالعه تجربی آزمایشگاهی بر روی دندان‏های قدامی سالم کشیده شده افراد 40-25 ساله که از لحاظ شرایط سیستمیک نرمال بودند، صورت گرفت. نمونه ها از مطب‏ها و کلینیک‏های سطح شهر اصفهان به دست آمدند و دارای سطح مینایی سالم و فاقد پوسیدگی، ترک، تغییر رنگ و نقص مینایی بودند. بنا بر تست‏های آماری، با تعداد 6 نمونه دندانی برای هر خمیردندان، 80% احتمال می‏رفت که تفاوتی معادل 87/1=d بین میانگین میزان سایش گروه‏ها در سطح 05/0=α معنی‏دار بود؛ بر این اساس حجم نمونه در این پژوهش 72 عدد در نظر گرفته شد. انتخاب خمیردندان‏ها در این مطالعه بر اساس نتایج مطالعات بازاریابی کارخانه گلتاش از بین خمیردندان‏های پرمصرف بوده است. 4 نوع از خمیردندان‏های منتخب، از استاندارد ADA برخوردار بودند.

نمونه‏ها از همان ابتدا در محلول گلیسیرین و تیمول 2/0% نگهداری شدند و سالم بودن آنها با سوند و زیر نور یونیت بررسی گردید. دندان‏های جمع‏آوری شده با دیسک الماسی دو طرفه و در کنار پوآر آب و هوا، در ابعاد mm5×5×3 برش داده شدند به طوری که در سطح رویی آنها مینای سالم دندان وجود داشته باشد. سپس سطح رویی مینا با استفاده از فرزهای الماسی به همراه آب و مولت‏های پرداخت کامپوزیت سبز و سفید بدون پوار آب، به مدت 30 ثانیه پالیش شدند. نمونه‏ها با سمباده‏های مخصوص پالیش به ترتیب با درجه‏های (grit)400 و 600 به مدت 60 ثانیه برای هر نمونه، در حد میکرومتر صاف شدند تا دستگاه زبری‏سنج بتواند روی آن‏ها حرکت کند. نمونه‏های برش داده شده در قالب‏هایی دایره‏ای شکل به قطر mm25 و ضخامتmm 6، در داخل آکریل فوری طوری مدفون گردیدند که هم سطح با آکریل باشند. لازم به توضیح است که نمونه‏های آماده شده قبل از ورود به هر مرحله ابتدا به مدت 30 ثانیه با نرمال سالین شسته و به مدت 15 ثانیه با پوآر هوا خشک شدند.

پس از آماده‏سازی نمونه‏ها، اندازه‏گیری پروفایل سطحی اولیه نمونه‏ها زیر دستگاه زبری‏سنج
(
Surtronic 25, Taylor Hobson Company, England)  انجام گرفت. پس از قرار گیری نمونه‏ها زیر دستگاه، با حرکت سوزن الماسی زبری‏سنج به اندازه mm4 روی یک خط فرضی زبری سطحی اولیه آن به صورت عددی بر حسب میکرون در دستگاه نشان داده شد. این کار روی دو خط فرضی موازی که در فاصله mm2 از هم قرار داشتند انجام گردید و میانگین اعداد به دست آمده از پروفایلدو خط به عنوان پروفایل سطحی اولیه آن نمونه بر حسب میکرومتر در نظر گرفته شد.

بعد از انجام زبری‏سنجی اولیه، اعداد به دست آمده از کوچک به بزرگ مرتب شد و در شش گروه دوازده تایی قرار گرفت، بدین ترتیب که دندان‏های با زبری بیشتر در یک گروه و دندان‏های با زبری کمتر در گروه دیگر مرتب شدند و سپس از هر گروه یک نمونه به صورت تصادفی انتخاب شد و وارد دسته بندی جدید شد و 12 گروه 6‏تایی از نمونه‏ها به دست آمد. این اقدام باعث کاهش اختلاف اعداد زبری‏سنجی در گروه‏های به دست آمده می‏شد. همچنین نمونه‏های گروه‏ها به صورت حروف A تا L کدگذاری شدند و مسیر حرکت دستگاه زبری‏سنجی و مسواک (که عمود بر یکدیگر بودند) علامت‏گذاری شدند.

در مرحله مسواک زدن، سایش بر روی نمونه‏ها به روش سه جسمی یعنی با حضور خمیردندان، مینایدندان و مسواک، به صورت حرکات رفت و برگشتی جلو و عقب با دستگاه (Sabri Enterprises, Downers Grove, IL, USA) V8cross brushing انجام گرفت. به دلیل اینکه مسیر حرکت زبری‏سنج باید عمود بر مسیر سایش باشد، نمونه‏ها با چرخش 90 درجه‏ای طبق علامت‏گذاری قبلی، در زیر این دستگاه تنظیم شدند. بر روی این دستگاه، همزمان 8 مسواک (نوع Soft  مسواک G.U.M  مدل 411 کلاسیک ساخت کشور آمریکا) قرار گرفت و نمونه‏ها در زیر مسواک‏ها در جایگاه خاص خود ثابت شدند. مقدار 20 گرم از هر کدام از خمیردندان‏ها با 40 میلی لیتر آب به مدت 5 دقیقه حل شده و به همراه 10 میلی لیتر سدیم کربوکسی متیل سلولز 05/0% درصدی (این ماده نقش بزاق مصنوعی را ایفا می‏کند) در لوله‏های شیشه‏ای خاصی به صورت محلول در مجاورت مسواک و نمونه‏ها قرار گرفت.

برای گروه‏های دوازده‏گانه مطالعه به ترتیب از خمیردندان‏های ضدحساسیت کرست، داروگر 3، کرست 7، نسیم معمولی، سیگنال سفیدکننده، پونه 3 رنگ، پاوه و صحت، پونه سفیدکننده، 3D وایت کرست، سنسوداین ارجینال، ضدحساسیت پونه استفاده گردید (مشتمل بر پنج نوع خمیردندان خارجی و هفت نوع خمیردندان ایرانی)، که اجزای تشکیل دهنده هر کدام از آنها در جدول 1 به تفکیک آمده است.

این مطالعه به صورت دوسویه‏کور انجام گرفت، بدین طریق که خمیردندان‏های مورد بررسی در تیوب‏های بی‏نام و نشان قرار داده شد و کدگذاری گردید. مسواک‏های مورد استفاده با نیروی 130 گرم بر روی نمونه‏ها تنظیم شد و سایش با حرکت جلو و عقب مسواک‏ها بر روی نمونه‏ها شروع گردید. مسواک 15 هزار بار با سرعت 100 دور در دقیقه و به مدت 150 دقیقه بر روی دندان‏ها حرکت داده شدند. اگر در هر بار مسواک زدن، هر سطح دندان به طور متوسط 15 بار مسواک زده شود و عمل مسواک زدن دو بار در روز صورت گیرد، 15000 بار سایش معادل 18 ماه مسواک زدن می‏باشد؛ لازم به ذکر است که به دلیل رسوب ماده ساینده بعد از هر 2500 بار حرکت دستگاه محلول مورد نظر و مسواک‏ها باید تجدید شوند.

 پس از اتمام مرحله سایش، پروفایل سطحی ثانویه نمونه‏ها اندازه‏گیری شد. بدین منظور نمونه‏ها بعد از شسته و خشک شدن، دوباره با یک چرخش 90 درجه‏ای به همان حالت اول، زیر دستگاه زبری‏سنج قرار گرفتند و میانگین پروفایل سطحی ثانویه هر نمونه، مجدداً بر روی دو خط فرضی به همان روش توضیح داده شده در اندازه‏گیری پروفایل سطحی اولیه، به دست آمد. در پایان نیز تجزیه و تحلیل داده‏ها توسط نرم‏افزار SPSS  و آزمون آماری ONE WAY ANOVA  صورت گرفت.

یافته‏ها

داده‏های مربوط به میانگین پروفایل‏های اولیه، ثانویه و اختلاف آنها برای هرکدام از خمیردندان‏های مورد آزمون در جدول 2 آورده شده است. آنالیز ONE WAY ANOVA نشان داد که میانگین پروفیلومتری اولیه بین گروه‏های مختلف تفاوت معنی‏دار نداشت (3/0P=) و از آنجا که پروفیلومتری اولیه بین گروه‏های مختلف خمیردندان اندکی متفاوت بود، برای کنترل آن از آنالیز کوواریانس (ANCOVA) استفاده شد و آنالیز کوواریانس جهت مقایسه پروفیلومتری ثانویه بین انواع خمیردندان صورت گرفت و نشان داده شد که میانگین سایش در تمامی گروه‏ها یکسان نیست (49/0P=). مقایسه دو به دو میانگین سایش بین خمیردندان‏ها توسط آزمون تعقیبی دانکن (Duncan) نشان داد که خمیردندان ضدحساسیت پونه کمترین سایش را دارا بود و خمیردندان ضدحساسیت کرست 7 بیشترین سایش را ایجاد کرده بود (05/0P<) و سایش سایر خمیردندان‏ها حد واسط این دو مقدار بود و با هم تفاوت معنی‏دار نداشتند (21/0P=). در نمودار 1 میزان سایش خمیردندان‏ها گزارش شده است.


 

 

جدول 1 : مشخصات مواد ساینده، نوع، اندازه و شکل و درصد وزنی ذرات خمیردندان‏های استفاده شده

نوع خمیردندان

نوع ماده ساینده

اندازه ذرات

شکل ذرات

درصد وزنی

ضد حساسیت کرست

سیلیکا

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

داروگر3

سیلیکا ساینده

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

کرست 7

سیلیکا

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

نسیم معمولی

دی کلسیم فسفات

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

سیگنال سفید کننده

کلسیم کربنات و سیلیکا

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

پونه3رنگ

سیلیکا ساینده

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

پاوه

سیلیکا ساینده

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

صحت

دی کلسیم فسفات دی هیدرات

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

پونه سفیدکننده

سیلیکا ساینده

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

3D وایت کرست

سیلیکا

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

سنسوداین ارجینال

سیلیکا

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

ضد حساسیت پونه

سیلیکا ساینده

12-8 میکرون

کروی ومتقارن

40-25%

 

 

 

جدول 2 : میانگین پروفایل اولیه، ثانویه و اختلاف آنها به تفکیک هر خمیردندان

نوع خمیردندان

پروفایل اولیه

انحراف معیار ± میانگین

پروفایل ثانویه

انحراف معیار ± میانگین

اختلاف پروفایل اولیه و ثانویه

انحراف معیار ± میانگین

سفید‏کننده پونه

45/0±01/1

69/1±39/0

68/0±33/0

 وایت کرست3D

00/1±49/0

45/1 ± 55/0

45/0±31/0

سیگنال سفید کننده

11/2±15/1

10/2±59/1

24/0±44/0

پونه 3 رنگ

97/1±11/1

77/1±61/1

64/0±54/0

پاوه

95/1±00/1

24/2±56/1

45/0±56/0

صحت

82/1±87/1

91/1±22/1

26/0±38/0

نسیم

73/0±46/1

57/0±28/1

21/0±34/0

کرست 7

93/0±45/1

04/1±73/1

0/56±0/66

ضد حساسیت کرست

66/0±99/0

37/1±78/1

1/13±1/24

داروگر3

72/0±25/1

00/1±85/1

0/60±0/96

سنسوداین ارجینال

54/0±01/1

82/0±49/1

36/0±48/0

ضد حساسیت پونه

04/1±28/1

04/1±42/1

0/17±0/09

 

 

 

 


نمودار 1 : میزان میانگین سایش بر حسب نوع خمیردندان ها


بحث

جزء تقریباً ثابت در ترکیب اکثریت خمیردندان‏ها، ماده ساینده آن می‏باشد. این مواد 25 تا 60 درصد خمیردندان‏ها را تشکیل می‏دهند. از مواد ساینده برای تمیز کردن سطوح دندان و پالیش آنها استفاده می‏شود تا سطوح دندان صاف و براق گردد.(17)

چندین عامل از قبیل سختی ذاتی اجزای ساینده، اندازه آنها، شکل و درصد آنها، تکنیک مسواک زدن، فشار موجود بر مسواک، سختی فیلامان‏های مسواک، جهت و تعداد حرکات متفاوت مسواک می‏تواند بر سایندگی خمیردندان‏ها تأثیرگذار باشد.(18و17)

برای اندازه‏گیری زبری سطحی نمونه‏ها از دستگاه زبری‏سنجی استفاده شد. این دستگاه خشونت سطحی نمونه‏ها را اندازه‏گیری می‏کند، براساس آنچه در منابع آمده است، هنگامی که پروفایل نمونه‏ها قبل و بعد از سایش اندازه‏گیری می‏شود، اختلاف به دست آمده از این اعداد به عنوان شاخص سایش در نظر گرفته می‏شود.

یافته‏ها نشان داد بین میانگین‏های زبری‏سنجی قبل و بعد از سایش تفاوت معنی‏دار وجود داشت؛ اما اثر نوع خمیردندان بر شاخص سایش تفاوت معنی‏داری را نشان نداد.

نکته قابل توجه این است که تقریباً تمام کارخانه‏های ایرانی و خارجی برای استفاده از مواد ساینده در خمیردندان از منابع معتبر جهانی استفاده می‏کنند که در این منابع برای به کار بردن مواد ساینده در خمیردندان یک محدوده مشخصی در نظر گرفته شده است.(20و19) از آنجایی که تفاوت میزان سایش خمیردندان‏ها بستگی به نوع و سختی اجزاء ساینده، اندازه آنها، میزان حجم و درصد آنها در خمیردندان دارد(18) دلیل تفاوت میزان سایش  12 نوع  خمیردندان بررسی شده  حتی به صورت

جزئی را می‏توان به موارد مذکور نسبت داد.

نوربخش و همکاران در مطالعه‏ای برای مقایسه تمیزکنندگی خمیردندان‏ها از شاخص O'Leary استفاده کردند، آنها در مطالعه خود چنین ابراز داشتند که میزان تمیزکنندگی خمیردندان نسیم مشابه خمیردندان کرست (با تاییدیه ADA) می‏باشد؛(21) در مطالعه حاضر، با بررسی میزان سایش ناشی از 12 نوع خمیردندان، سایش در خمیردندان‏های نسیم و کرست 7 حدوداً یکسان بود که این نتایج با مطالعه نوربخش همخوانی دارد.(21)

ملک افضلی و همکاران با بررسی سایندگی خمیردندان‏های مخصوص کودکان، سه نمونه داخلی را با خمیردندان Oral-B به عنوان نمونه استاندارد خارجی مقایسه نمودند. در این مطالعه از کامپوزیت جایگذاری شده بر روی آکریل به عنوان نمونه جهت تست سایش خمیردندان‏ها استفاده شد. و پس از اتمام مرحله سایش نمونه‏ها توسط دستگاه V8 cross brushing machine، اختلاف وزن نمونه‏ها با وزن اولیه آنها مقایسه گردید. نتایج این مطالعه نشان داد خمیردندان داروگر 3 به ویژه در 1500 دور سایش و بالاتر، به شکل معنی‏داری سایش بیشتری در مقایسه با سه نوع خمیردندان دیگر ایجاد می‏نماید، از آنجا که نوع ماده ساینده آنها مشترک بود، اختلاف بین سایش به اختلاف تراکم ذرات ساینده، اندازه یا میزان ذرات نسبت داده شد؛(22) در مطالعه حاضر نیز بین سایش خمیردندان‏های مختلف اندکی تفاوت وجود داشت که نوع ماده ساینده می‏تواند از علل آن باشد.

در مطالعه Macdonald و همکاران متعاقب مسواک زدن با سه نوع خمیردندان باRDA (Relative Dentine Abrasivity) متفاوت و مسواک زدن با آب و اندازه‏گیری به روش زبری‏سنجی به این نتیجه رسیدند که خمیردندان با RDA بالا سایش بیشتری ایجاد می‏کند.(16) در این مطالعه از روش زبری‏سنجی که نسبت به روش اندازه‏گیری کاهش جرم نمونه‏ها (روشی که اکثراً تا به امروز در مطالعات سایش خمیردندان‏ها در ایران استفاده شده است)، روش دقیق‏تری است، استفاده شد. تحقیقات جدید نشان داده‏اند اندازه‏گیری RDA و روش زبری‏سنجی، روش‏های‏ دقیق‏تری برای بررسی قدرت سایندگی خمیردندان‏ها هستند(23) به خاطر پر هزینه بودن و دسترسی مشکل به روش RDA(3) به ویژه در ایران، امکان استفاده از آن در این مطالعه مقدور نبود.

همچنین باید گفت روش زبری‏سنجی یکی از پرکاربردترین روش‏هایی است که در حال حاضر در مطالعات سایش در دنیا به کار می‏رود.(24) مزایای مهم این روش، دقیق بودن آن نسبت به سایر روش‏ها و همچنین عدم تخریب سطح هنگام اندازه‏گیری می‏باشد. این مسئله به ویژه در تحقیقات دندانپزشکی که نیاز به اندازه‏گیری میزان سایش در چند مرحله دارد، اهمیت پیدا می‏کند.(25)

در این مطالعه با استفاده از تست لابراتواری استاندارد تعداد حرکات مسواک بر روی نمونه‏ها 15000 دور انتخاب گردید؛ البته انتخاب دور بالا برای این آزمون بیشتر به خاطر بالا بودن مقاومت سایشی مینای دندان نسبت به عاج و سایر موادی می‏باشد که در مطالعات استفاده می‏شوند. این در حالی است که با وجود امکاناتی که تا به امروز جهت اندازه‏گیری میزان سایش به کار رفته است، اندازه‏گیری داخل دهانی سایش، با توجه به عدم دسترسی به نقاط رفرنس ثابت در محیط دهان انجام شدنی نیست.(26)

در عین حال باید به این نکته توجه داشت که تحقیقات بیان داشته‏اند که مطالعات آزمایشگاهی میزان سایش خمیردندان‏ها را کمی بیش‏تر از حد واقعی نشان می‏دهند. این مسئله می‏تواند ناشی از عدم بازسازی کامل شرایط محیط دهان در مطالعات In vitro و عواملی مانند عدم شکل‏گیری پلیکل و پلاک پوشاننده دندان، عدم حضور جمعیت باکتریایی و اثرات آن، عدم حضور بافت نرم، بزاق و غیره در شرایط آزمایشگاهی باشد.(27) بر این اساس گرچه مطالعات آزمایشگاهی ممکن است جهت تخمین میزان دقیق سایش خمیردندان طی زمان مناسب نباشند، ولی در عین حال این نتایج می‏توانند جهت مقایسه عملکرد مقادیر سایش خمیردندان‏ها با یکدیگر بکار روند.(2)

برای کنترل هرچه بهتر عوامل مخدوشگر احتمالی در این مطالعه، انتخاب دندان‏های قدامی سالم از افراد 40-25 ساله، انجام مراحل یکسان پالیش و صاف کردن نمونه‏ها در حد میکرون وایجاد سطح کاملاً صاف زیر سطح مینایی (Sub surface)، گروه‏بندی نمونه‏ها براساس اعداد پروفایل اولیه به دست آمده و سپس انتخاب تصادفی از بین آنها برای گروه‏های مورد نظر، استفاده از دستگاه V8 cross brushing و مسواک یکسان در تمامی نمونه‏ها انجام شد؛ در ضمن اعمال سایش در همه نمونه‏ها با یک نوع مسواک، مدت زمان معین، نیروی کنترل شده و شرایط آزمایشگاهی یکسان، صورت گرفت. همچنین برای ارزیابی پروفایل سطحی هر نمونه، هم قبل از ایجاد سایش و هم بعد از آن، هر نمونه 2 مرتبه (در 2 خط موازی به فاصله 2 میلی متر) زبری‏سنجی شد و سپس میانگین این دو مقدار به عنوان پروفایل سطح محاسبه گردید.

نکته قابل توجهی که نباید از آن چشم‏پوشی شود، این است که در این مطالعه میزان سایش مینای دندان، مورد بررسی قرار گرفته است. این مسئله از آنجایی اهمیت دارد که اصولاً میزان سختی مینا از مواد ساینده موجود در خمیردندان‏ها بیشتر است، در حالی که در مورد عاج دندان عکس این مطلب صدق می‏کند(28) ساینده‏ها معمولاً به مینا آسیب نمی‏رسانند، اما ممکن است درخشندگی دندان را از بین ببرند.(17) از سوی دیگر مواد شوینده (دترژنت ها) موجود در خمیردندان‏ها نیز ممکن است منجر به حل شدن تدریجی ماتریکس کلاژنی شوند که این مسئله در عاج اهمیت بسیار بیشتری دارد.(29) بنابراین در شرایط نرمال که خمیردندان با مینای دندان تماس دارد این نتایج صادق است ولی در صورت از بین رفتن این سد و تماس خمیردندان با سطوح عاجی باید انتظار رفتار کاملاً متفاوتی را داشت.

از محدودیت‏های این مطالعه می‏توان به مواردی از جمله حجم نمونه پایین، کم بودن تعداد زبری‏سنجی نمونه‏ها و محدود شدن تست ایجاد سایش به یک دور ثابت (15000 دور) اشاره نمود و درنهایت به نظر می‏رسد که برای انجام دقیق‏تر اینگونه مطالعات، بهتر است مطالعه روی  نمونه‏های بیشتری  انجام  شود  و  تست  سایش  با

تعداد زبری‏سنجی‏های بیشترروی نمونه‏ها صورت گیرد.

 نتیجه گیری

با توجه به یافته‏های مطالعه حاضر، تفاوت معنی‏داری میان سایش مینایی خمیردندان‏های رایج مصرفی در ایران با یکدیگر وجود نداشت.

تشکر و قدردانی

این مطالعه با حمایت و پشتیبانی معاونت پژوهشی دانشکده دندانپزشکی اصفهان و مرکز تحقیقات علوم دندانپزشکی پروفسور ترابی نژاد انجام گردید. نویسندگان از کمک و مساعدت معاونت پژوهشی دانشکده دندانپزشکی اصفهان و مدیریت مرکز تحقیقات علوم دندانپزشکی پروفسور ترابی نژاد و دانشکده مواد دانشگاه تربیت مدرس تهران وکارخانه گلتاش قدردانی و امتنان فراوان دارند.

  1. Versteeg PA, Timmerman MF, Piscar M, Van der Velden U, Van der Weijden GA. Brushing with and without dentifrice on gingival abrasion. J Clin Periodentol 2005; 32(2): 158-62.
  2. Addy M, Hughes J, Pickles MJ, Jointer A, Huntington E. Development of a method in situ to study tooth paste abrasion of dentine comparision of 2 products. J Clin Periodotol 2002; 29(10): 896-900.
  3. Giles A, Claydon NC, Addy M, Hughes N, Sufi F, West NX. Clinical in situ study investigating abrasive effects of two commercially available toothpastes. J Oral Rehabil 2009; 36(7): 498-507.
  4. Dyer D, Addy M, New com be RG. Studies in vitro of abrasion by different manual toothbrush heads and standard toothpaste. J Clin Periodontol 2000; 27(2): 99-103.
  5. Fathi MH, Mortazavi VS. Comparative evaluation of the effect of clinical procedures on the corrosion of four brand dental amalgams. J Mash Dent Sch 2004; 22(2): 256-68. (Persian)
  6. Danser MM, Timmermen MF, Ijzerman Y, Bulthuis H, Vander Velden U, VanderWeijden GA. Evaluation of the incidence of gingival abrasion as a result of tooth brushing. J Clin Periodontol 1998; 25(9): 701-6.
  7. Bergström J, Lavstedt S. An epidemiologic approach to toothbrushing and dental abrasion. Community DentOral Epidemiol 1979; 7(1): 57-64.
  8. Absi EG, Addy M, Adams D. Dentine hypersensitivity-the effect of toothbrushing and dietary compounds on dentine in vitro: An SEM study. J Oral Rehabil 1992; 19(2): 101-10.
  9. Dyer D, Macdonald E, New combe RG, Seratther C, Ley F, Addy M. Abrasion and stain removal by different manual tooth brushes and brush action: In vitro Study. J Clin Periodontol 2001; 28(2): 121-7.
  10. Forward GC. Role of toothpastes in the cleaning of teeth. Int J Dent 1991; 41(3): 164-70.
  11. Stookey GK, Burkhard TA, Schemehorn BR. In vitro removal of stain with dentifrices. J Dent Res 1982; 61(11): 1236.
  12. Craig RG, Ward ML. Restorative Dental Materials. 10th ed. St. Louis: Mosby Co; 1996. P. 91-2.
  13. Franzo D, Philpotts C, Cox TF, Joiner A. The effect of tooth paste concentration on enamel and dentine wear in vitro. J Dent 2010; 38(12): 974-9.
  14. Smith BG, Knight JK. A comparison of patterns of tooth wear with etiological factors. Br J Dent 1984;
    157(1): 16.
  15. Joiner A, Weader E, Cox TF. The measurement of enamel wear of two toothpastes. Oral Health Prev Dent 2004; 2(4): 383-8.
  16. Macdonald E, North A, Maggio B, Sufi F, Mason S, Moore C, et al. Clinical study investigating abrasive effects of three toothpastes and water in an in situ model. J Dent 2010; 38(6): 509-16.
  17. Moghareabed A, Birang R. Oral and dental health promotion: Journal of Isfahan Dental School 2010; 6(6): 705-11. (Persian)
  18. Kaidonis JA, Richards LC, Townsend GC, Tansley GD. Wear of human enamel: A quantitative in vitro assessment. J Dent Res 1998; 77(12): 1983.
  19. Harry RG, Wilkinson JB, Moore RJ. Harry's Cosmeticology. 7th ed. London: Pearson Enducation Ltd; 1982. P. 409-51.
  20. Poucher WA. Perfumes, Cosmetics and Soaps. 1st ed. London: Chapman Hall Ltd. 1941. P. 340-96.
  21. Nourbakhsh N, Amidi I, Mobini H, Mohajerin M. Basic criteria of Iranian commercial toothpastes and an ADA approved brand (CREST). Journal of Research in Medical Sciences 2003; 8(1): 20-4. (Persian)
  22. Malekafzali B, Shahabi S, Rezaei F, Kharazifard MJ. Assessing the abrasive ability of three different domestic pediatric toothpaste. J Islamic Dent Assoc 2009; 20(4): 316-23. (Persian)
  23. Attin T. Methods for assessment of dental erosion. Monogr Oral Sci 2006; 20: 152-72.
  24. Barbakow F, Lutz F, Imfeld T. A review of methods to determine the relative abrasion of dentifrices and prophylaxis pastes. Quintessence Int 1987; 18(1): 23-8.
  25. Grenby TH. Methods of assessing erosion and erosive potential. Eur J Oral Sci 1996; 104(2): 207-14.
  26. Hooper S, West NX, Pickles MJ, Joiner A, Newcombe RG, Addy M. Investigation of erosion and abrasion on enamel and dentine: A model in situ using toothpastes of different abrasivity. J Clin Periodontol 2003; 30(9): 802-8.
  27. Gregg T, Mace S, West NX, Addy M. A Study in vitro of the abrasive effect of the tongue on enamel and dentine softened by acid erosion. Caries Res 2004; 38(6): 557-60.
  28. Addy M, Mostafa P, Newcombe RG. Dentine hypersensitivity: The distribution of recession, sensitivity and plaque. J Dent 1987; 15(6): 242-8.
  29. Addy M, Hunter ML. Can tooth brushing damage your health? Effects on oral and dental tissues. Int Dent J 2003; 53(3): 177-86.