مقایسه پروپولیس ایرانی و فرموکرزول در پالپوتومی مولرهای شیری: یک مطالعه اولیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه دندانپزشکی کودکان، مرکز تحقیقات بیماری‏های دهان، فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ایران

2 دانشیار گروه دندانپزشکی کودکان، مرکز تحقیقات مواد دندانی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ایران

3 دانشیار گروه معالجه ریشه دندان، مرکز تحقیقات دندانپزشکی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ایران

4 دستیار تخصصی دندانپزشکی کودکان، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ایران

چکیده

مقدمه: هدف از این مطالعه ارزیابی نتایج کلینیکی و رادیوگرافی پروپولیس در پالپوتومی مولرهای شیری و مقایسه نتایج آن با فرموکرزول بود.
مواد و روش ها: در این کارآزمایی بالینی، 26 دندان مولر دوم شیری مندیبل در 13 کودک تحت درمان پالپوتومی قرار گرفتند. در هر کودک به طور تصادفی یک دندان به گروه پالپوتومی با پروپولیس (گروه آزمون) و دندان دیگر به گروه پالپوتومی با فرموکرزول (گروه کنترل) وارد شد.
(مطالعه به صورت Split mouth انجام شد.) بعد از برداشتن پالپ تاجی و توقف خونریزی در مدخل کانال‏های ریشه، در گروه آزمون پالپ قطع شده با ژل پروپولیس پوشانده شدو روی آن سمان رزین مدیفاید گلاس آینومر به کار برده شد.در گروه کنترل،فرموکرزول با یک گلوله پنبه روی پالپ قطع شده قرار داده شد و بعد از برداشتن آن اتاقک پالپی با سمان زینک اکساید او‍ژنول تقویت شده پوشانده شد و ترمیم نهایی در هر دو گروه با روکش استنلس استیل انجام شد. در تحلیل داده ها از آزمون مک نیمار استفاده شد (05/0α=).
یافته‏ها: در همه بیماران شکست کلینیکی درمان در گروه آزمون تا پیش از دو ماه بعد از انجام درمان مشاهده شد.ارزیابی رادیوگرافی مولرهای درمان شده با پروپولیس درگیری فورکیشن و رادیولوسنسی وسیع بین ریشه‏ای را نشان داد.
نتیجه گیری: مطالعه حاضر شکست پروپولیس را در پالپوتومی مولرهای شیری نشان داد. بنابراین، این ماده نمی تواند به عنوان یک داروی ایمن برای پالپوتومی مولرهای شیری استفاده شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparison of Iranian Propolis and Formocresol in Pulpotomized Primary Molars: A Preliminary study

نویسندگان [English]

  • Homa Noorollahian 1
  • Masoumeh Ebrahimi 2
  • Maryam Javidi Dashtbiaz 3
  • Fatemeh Mir 4
1 DDS, MSc, Associate Professor of Pediatric Dentistry, Oral & Maxillofacial Diseases Research Center, School of Dentistry, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran.
2 DDS, MSc, Associate Professor of Pediatric Dentistry, Dental Material Research Center, School of Dentistry, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran.
3 DDS, MSc, Associate Professor of Endodontics, Dental Research Center, School of Dentistry, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran.
4 DDS, Postgraduate Student of Pediatric Dentistry, School of Dentistry, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

Introduction: The aim of this study was to evaluate the clinical and radiographic outcomes of Propolis in pulpotomized primary molars in comparison with Formocresol.
Materials & Methods: In this clinical trial, 26 lower second primary molars of thirteen children were treated by conventional pulpotomy technique. The teeth were randomly assigned to Propolis (experimental) and Formocresol (control) groups in each patient (split mouth).Following removal of the coronal pulp and haemostasis, the pulp stumps were covered with Propolis in the experimental group and then resin-modified glass ionomer cement was applied over the gel. In the control group, Formocresol (FC) was placed with a cotton pellet over the pulp stumps and then reinforced zinc oxide eugenol cement was applied in pulp chamber. Finally, the teeth of both groups were restored with stainless steel crowns the data were analyzed using Mc Nemar test (α=0.05).
Results: All patients developed failure clinically within two months of treatment. The radiographic evaluation revealed furcation involvement and extensive radicular radiolucency in molars treated with Propolis.
Conclusion: The present study showed the failure of Propolis in pulpotomized primary molars; therefore, it could not be used as a safe medicament for pulpotomy in human primary molars.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Primary molars
  • Pulpotomy
  • Propolis
  • Formocresol
  • Children

مقدمه

یکی از متداول‏ترین درمان‏های پالپ در دندان‏های شیری پالپوتومی می‏باشد. پالپوتومی در مواردی انجام می‏شود که بافت پالپ ریشه‏ای سالم بوده یا بعد از قطع پالپ تاجی درگیر یا عفونی قادر به التیام باشد.(1)

مواد مختلفی در روش‏های درمان پالپ زنده به‏خصوص در پالپوتومی استفاده می شود. ماده ایده‏آل برای حفاظت از بافت پالپی باقیمانده باید باکتری‏کش باشد و با بافت پالپ و ساختارهای مجاورش سازگاری زیستی داشته باشد. هم چنین باید سبب روند ترمیم بافتی شود و با تحلیل فیزیولوژیک ریشه تداخل نداشته باشد.(2) در حال حاضر در کشور ما شایع‏ترین ماده کاربردی فرموکرزول است. مطالعات کلینیکی و رادیوگرافیک نشان داده‏اند که پالپوتومی با فرموکرزول میزان موفقیتی از 70% تا 97% دارد.(3) با این وجود به دلیل ماهیت سوزاننده و ایجاد سمیت و احتمال موتاژن بودن فرموکرزول، تلاش‏هایی برای یافتن ماده جایگزین صورت گرفته است.(1) گلوتار آلدئید به عنوان جایگزین پیشنهاد شده است زیرا فیکس‏کننده ملایمی بوده و سمیت بالقوه کمتری دارد، با این وجود میزان موفقیت طولانی مدت نظیر فرموکرزول گزارش نشده است.(3) ماده دیگر
سولفات فریک است که برای پالپوتومی دندان‏های شیری نتایج نوید بخشی را گزارش می کند. میزان موفقیت در دندان‏های درمان شده با فریک سولفات 93% و با فرموکرزول رقیق شده 84% گزارش شده است.
(1) در سال‏های اخیر نتایج قابل ملاحظه بهتری با
Mineral trioxide aggregate (MTA) به دست آمده و تفاوت آماری معنی‏داری در مقایسه با فرموکرزول گزارش شده است. با این وجود قیمت بسیار بالای MTA و عدم دسترسی راحت، مانع کاربرد کلینیکی گسترده آن در دندانپزشکی کودکان شده است.(3)

اخیراً پروپولیس به عنوان یک ماده مفید برای سلامت انسان شناخته شده است. پروپولیس یک ماده صمغی است که توسط زنبورعسل ساخته می شود و به عنوان یک ماده ضدالتهابی و ضدمیکروبی در کشورهای زیادی استفاده می شود.(4)

زنبور عسل این رزین را از شکاف‏های موجود در پوست درختان و جوانه آنها جمع‏آوری می‏کند. به طور کلی پروپولیس از رزین و روغن بالسام (50%)، موم (30%)، روغن آروماتیک و ضروری (10%) و سایر اجزا که شامل آمینواسیدها، مواد معدنی، ویتامین A و B کمپلکس و ویتامین E می‏باشند، تشکیل شده است. میزان مواد ارگانیک به زمان و مکان جمع‏آوری بستگی دارد. ترکیبات پروپولیس بسیار وسیع و متغیر هستند که این مسئله ناشی از شرایط آب و هوایی، فصل و مکان می‏باشد. بنابراین فرمول شیمیایی این ماده در نواحی مختلف ثابت نیست.(4)

پروپولیس شامل یک ماده تحت عنوان فلاونوئید است که فعالیت بیوشیمیایی بالایی دارد. فلاونوئید‏ها ترکیبات گیاهی هستند که فعالیت ضدباکتریایی، ضدویروسی، ضدقارچی، آنتی اکسیدان و ضدالتهابی دارند.(5)

پروپولیس فعالیت متابولیک و پرولیفراسیون سلول‏های لیگامان پریودنتال را افزایش می دهد. مطالعات نشان داده است که پروپولیس تشکیل کلاژن‏های پالپ دندان را تحریک می کند و دژنراسیون و التهاب پالپ را کاهش می‏دهد.(4) از دیگر اثرات پروپولیس می‏توان به فعالیت ضدباکتریایی در برابر انتروکوک فکالیس، مهار تشکیل پلاک، بهبود سلامت لثه، کاهش جمعیت ماست سل‏ها در ناحیه میانی زخم، ترمیم نقایص استخوانی در مدل‏های حیوانی، کنترل بیوفیلم دهانی و پوسیدگی‏های دندانی، محیط مناسب برای نگهداری دندان‏های دچار Avulsion و درمان افزایش حساسیت عاجی اشاره کرد.(12-6) مطالعات در رابطه با کاربرد پروپولیس به علت خواص درمانی و بیولوژیک عالی آن در حال افزایش است.

با توجه به این که تا زمان انجام این طرح، هیچ مطالعه‏ای در ارتباط با پالپوتومی مولرهای شیری در کودکان با استفاده از پروپولیس گزارش نشده است، هدف ما از این مطالعه مقایسه میزان موفقیت کلینیکی و رادیوگرافیک پالپوتومی دندان‏های مولر شیری با استفاده از پروپولیس ایرانی و فرموکرزول بوده است.

مواد و روش‏ها

از بـین کـودکان مراجعه کننده به بـخش دندانپزشکی

کودکان مشهد، کودکان 7-5 ساله‏ای که از نظر سیستمیک سالم بودند، انتخاب شدند. پروتکل مطالعه توسط کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی مشهد به تصویب رسید و قبل از انجام کار فرم رضایت نامه آگاهانه توسط والدین یا قیم قانونی کودک امضا شد. مطالعه به صورت اولیه طراحی شد و تنها کودکان واجد شرایطی که از تاریخ 1/11/91 تا 20/11/91 به بخش دندانپزشکی کودکان دانشکده دندانپزشکی مشهد مراجعه کرده بودند، تحت درمان قرار گرفتند. در مجموع 13 کودک واجد شرایط شرکت در مطالعه بودند.

دراین 13 کودک 26 دندان مولر دوم شیری فک پایین تحت درمان قرار گرفتند. تنها دندان‏هایی جهت درمان پالپوتومی در نظر گرفته شدند که از لحاظ کلینیکی و رادیوگرافی واجد شرایط این درمان بودند بدین معنی که از نظر کلینیکی، درد خودبخود و شبانه، لقی، فیستول یا آبسه آلوئولی نداشتند و به دق حساس نبودند.

و از لحاظ رادیوگرافی، بافت استخوانی اطراف ریشه‏ها سالم بود و ضایعه پاتولوژیک رادیولوسنت وجود نداشت، تحلیل داخلی و خارجی ریشه مشاهده نشد، PDL و لامینادورای دندان طبیعی بود و درگیری فورکشین مشاهده نشد.

با استفاده از سایت Randomize.org به طور تصادفی مشخص شد که مولر سمت راست یا چپ هر کودک با کدامیک از دو ماده پالپوتومی شود. بدین ترتیب در هر کودک یک دندان مولر دوم شیری با پروپولیس (گروه آزمون) و دندان دیگر با فرموکروزل (گروه کنترل) پالپوتومی شد (Split mouth). برای انجام پالپوتومی در همه نمونه‏ها از بی‏حسی بلاک عصب آلوئولار تحتانی استفاده گردید. بعد از آشکار شدن علائم بی‏حسی برای انجام ایزولاسیون از رابردم استفاده گردید. گام اول در همۀ دندان‏های درمان شده برداشتن پوسیدگی‏ها و سپس تهیۀ حفره دسترسی مناسب بود که با استفاده از هندپیس با دور تند و فرز فیشور کوتاه انجام گردید. بعد از برداشت پوسیدگی و قبل از اکسپوز، به جهت رعایت مسائل کنترل عفونت و جلوگیری از آلودگی پالپ، فرز فیشور عوض شد و با یک فرز فیشور استریل سقف پالپ چمبر برداشته شد. محتوی بافت پالپ چمبر با استفاده از یک فرز روند کار باید استریل با هندپیس دور کند برداشته شد و سپس از نرمال سالین جهت شستشو حفره استفاده گردید.

در گروه کنترل بعد از قطع پالپ تاجی، محلول یک پنجم فرموکروزول باکلی (ایران سینا) توسط یک گلوله پنبه استریل به مدت 5 دقیقه در مدخل کانال‏ها قرار داده شد و بعد از برداشت گلوله پنبه، از زونالین به عنوان ماده پوشاننده در پالپ چمبر استفاده کرده و ترمیم دندان با روکش انجام شد.

در گروه آزمون از ماده پروپولیس (ایران ـ سورن تک توس) استفاده گردید. این محصول حاوی mg20 ماده فعال در هر گرم خمیر است وبرای تهیه آن ابتدا عصاره‏گیری آبی پروپولیس انجام شده و سپس با کربوکسی متیل سلولز مخلوط می‏شود تا به صورت ژل قابل استفاده در آید. در گروه آزمون مقداری از ژل پروپولیس به ضخامت mm2-1 در کف پالپ چمبر و روی پالپ قطع شده در مدخل کانال‏ها قرار داده شد و سپس حفره با رزین مدیفاید گلاس آینومر پوشانده شد و ترمیم دندان با روکش انجام شد. قابل ذکر است که استفاده از سمان زینک اکساید اوژنول تقویت شده (که جزئی از روند استاندارد درمان پالپوتومی است) به علت ویژگی فیزیکی ژل پروپولیس که قادر به تحمل فشار متراکم کردن نمی‏باشد، امکانپذیر نبود و با توجه به مطالعات قبلی(15و5) در این زمینه ما نیز از رزین مدیفاید گلاس آینومر به عنوان ماده پوشاننده در گروه آزمون استفاده کردیم. تمام مراحل درمان در همه کودکان توسط یک نفر انجام شد. با توجه به اولیه بودن مطالعه زمان‏های 15 روز، 1 ماه و 2 ماه، برای کنترل در نظر گرفته شد و معاینات کلینیکی و رادیوگرافی نمونه‏ها توسط یک نفر دندانپزشک متخصص کودکان که نسبت به درمان انجام شده در هر گروه Blind بود، در زمان‏های پیگیری انجام گرفت.

معیارهایی که برای تعیین موفقیت کلینیکی درمان استفاده شد شامل موارد زیر بود:

1- دندان در طول مدت طی شده درد نداشته باشد. 2- به دق حساس نباشد. 3- لقی نداشته باشد. 4- فیستول یا آبسه آلوئولی نداشته باشد.

و معیارهای موفقیت رادیوگرافیک شامل موارد زیر بود:

1- دندان دارای PDL و لامینادورای طبیعی باشد.
2- درگیری فورکیشن نداشته باشد. 3- تحلیل داخلی و خارجی ریشه وجود نداشته باشد. 4- بافت استخوانی اطراف ریشه‏ها دارای لوسنسی نباشد.

هر دندانی که موفقیت کلینیکی و موفقیت رادیوگرافی را نشان داد به عنوان موفقیت کلی درمان ثبت شد و دندان‏هایی که علائم کلینیکی و رادیوگرافیک پالپیت غیرقابل برگشت یا نکروز را نشان دادند به عنوان شکست کلی درمان ثبت شدند. جهت بررسی تفاوت آماری میزان موفقیت و شکست در زمان‏های کنترل از آزمون مک نیمار استفاده شد.

یافته‏ها

زمان کنترل 15 روزه: 22 تا از 26 دندان مولر دوم شیری برای ارزیابی کلینیکی و رادیوگرافی در دسترس بـودند و 2 بـیمار جـهت انــجام مــعایـنات بــالینی و

رادیوگرافیک مراجعه نکردند.

در طول 15 روز ابتدایی بعد از درمان، 1 دندان از 11 دندان گروه پروپولیس (آزمون)، سه روز بعد از انجام درمان دچار علائم پالپیت برگشت‏ناپذیر و حساسیت به دق و لمس در ناحیه وستیبول باکال بود. بعد از انجام معاینه رادیوگرافی، دندان مورد نظر گشادشدگی PDL و رادیولوسنسی فورکا را نشان داد که تحت درمان پالپکتومی قرار گرفت. از 10 دندان باقیمانده در گروه پروپولیس یک دندان 7 روز بعد از درمان، دچار علائم پالپیت برگشت‏ناپذیر همراه با حساسیت به دق و لمس بود که بعد از انجام معاینه رادیوگرافی، رادیولوسنسی در فورکا و گشادشدگی PDL را نشان داد که تحت درمان پالپکتومی قرار گرفت. 9 دندان از گروه پروپولیس و تمامی دندان‏ها در گروه فرموکروزول علایم بالینی و رادیوگرافیک طبیعی داشتند.

زمان کنترل 1 ماهه: 2 دندان در گروه پروپولیس به علت عدم مراجعه بیمار در دوره کنترل قبلی، دچار فیستول و آبسه در ناحیه پری اپیکال بودند، که یک دندان لقی شدید داشت بعد از انجام معاینات کلینیکی و رادیوگرافیک تشخیص نکروز پالپ بود و به علت آسیب به فولیکول جوانه دندان دائمی کشیده شد و فضانگهدار برای بیمار قرار داده شد. بیمار دوم که با فیستول و آبسه مراجعه کرده بود بعد از انجام معاینات رادیوگرافی رادیولوسنسی در ناحیه ریشه مزیال دندان همراه با گشاد شدگی PDL مشاهده شد که با توجه به نکروز پالپ و وسعت ضایعه، طرح درمان پالپکتومی برای بیمار داده شد. 9 دندان باقیمانده علایم کلینیکی و رادیوگرافی طبیعی داشتند و دندان‏های درمان شده با فرموکرزول نیز از نظر رادیوگرافی و کلینیکی طبیعی بودند.

زمان کنترل 2 ماهه: هر 9 دندان باقیمانده در گروه پروپولیس مورد معاینات کلینیکی و رادیوگرافیک قرار گرفتند که تمامی دندان‏ها رادیولونسی در ناحیه فورکا و گشادشدگی PDL را نشان دادند. در 2 دندان تحلیل خارجی ریشه و رادیولوسنسی وسیع‏تر در ناحیه پری‏آپیکال مشاهده شد. همه دندان‏ها تحت درمان پالپکتومی قرار گرفتند. هم چنین تمامی دندان‏ها در گروه فرموکروزول علایم کلینیکی طبیعی داشتند و در رادیوگرافی نیز هیچ علایم پاتولوژیکی مشاهده نشد. در گروه آزمون حساسیت به دق شایع‏ترین علامت کلینیکی شکست درمان بودکه نشان دهنده گسترش التهاب از پالپ به لیگامان پریودنتال است. جدول 1 نشان می دهد که تفاوت آماری معنی‏دار بین دو گروه در زمان کنترل 2 ماهه مشاهده شده است.

 

 

جدول1 : موارد شکست و موفقیت پالپوتومی در دوگروه پروپولیس و فرموکرزول در زمان‏های کنترل متفاوت

زمان

گروه

60 روز

30 روز

15 روز

موفقیت

(درصد)تعداد

شکست

(درصد)تعداد

موفقیت

(درصد)تعداد

شکست

(درصد)تعداد

موفقیت

(درصد)تعداد

شکست

(درصد)تعداد

(0/100)13

(0/0)0

(0/100)13

(0/0)0

(0/100)11

(0/0)0

فرموکرزول

(0/0)0

13

(2/69)9

(8/30)4

(81/81)9

(18/18)2

پروپولیس

P<001/0

P=096/0

P=476/0

نتیجه آزمون



بحث

علی رغم نتایج بافت شناسی و بالینی قابل قبول ارائه شده در مقالات مبنی بر استفاده از پروپولیس در درمان پوشش پالپ، پالپوتومی و هم چنین به عنوان داروی داخل کانال قبل از درمان ریشه در دندان‏های دائمی، این مطالعه نشان می‏‏دهد که استفاده از پروپولیس ایرانی به عنوان ماده پالپوتومی در دندان‏های شیری سبب پاسخ التهابی شدید در پالپ و نکروز سریع دندان می‏شود. در مطالعه ما، بعد از 2 ماه پیگیری، تمامی دندان‏ها در گروه آزمون (پروپولیس) دچار نکروز پالپ شده بودند و در معاینات رادیوگرافی، رادیولوسنسی در ناحیه فورکا و گشادشدگی لیگامان پریودنتال مشهود بود. در مقابل تمامی دندان‏ها در گروه فرموکروزل بعد از زمان پیگیری 2 ماه، فاقد علایم کلینیکی و رادیوگرافی بودند. در مطالعه بافتی که Lima RV درخصوص ترمیم بافت پالپ بعد از پالپوتومی دندان‏های دائمی با عوامل پالپ کپ متفاوت انجام دادند در تمام زمان‏های فالوآپ (24 ساعت بعد، 15 روز و 30 روز بعد از درمان) و در تمامی مواد یک پاسخ التهابی توسط نوتروفیل‏ها مشاهده شد، این مطالعه بر روی 21 موش و در 84 دندان مولر اول دائمی ماگزیلا و مندیبل انجام شد. 4 ماده پروپولیس، خمیر یدوفرم، اسفنج فیبرینی و Oil resin در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفتند. بیشترین پاسخ التهابی در گروه اسفنج فیبرینی و کم‏ترین   پاسخ التهابی در گروه Oil resin مشاهده شد. شواهدی از نکروز پالپ در تمامی گروه‏ها به جز در دندان‏هایی که با Oil resin پالپوتومی شده بودند، وجود داشت. تشکیل سد بافتی فقط در گروه Oil resin ولی احتقان عروقی، ادم و خونریزی در تمامی موارد مشاهده شد.(13)در مطالعه حاضر نیز نکروز والتهاب بافت پالپ در تمامی دندان‏های درمان شده با پروپولیس مشاهده شد. Ozono و همکارانش(14)، در مطالعه خود پاسخ بافت پالپ را در دندان‏های شیری خوک به دنبال پالپوتومی با پروپولیس و کلسیم هیدروکساید بررسی کردند. مطالعه فوق، اولین بررسی انجام شده روی دندان‏های شیری بود. پالپوتومی روی انسیزورهای شیری مندیبل انجام شد. در روز 42 حیوانات کشته شدند و بعد از بررسی میکروسکوپی پالپ، دیده شد که در تمامی گروه‏ها، سد بافت سخت تشکیل شده بود و بافت پالپ بدون التهاب بود. مقایسه این مطالعه با مطالعه حاضر تفاوت موفقیت درمان با پروپولیس در دندان‏های شیری را در حیوان و انسان نشان می دهد.

Parolia و همکارانش(15) نیز، مطالعه‏ای به منظور مقایسه بافتی پاسخ پالپ دندان انسان به دنبال پوشش مستقیم پالپ با پروپولیس، MTA و دایکال انجام دادند و به این نتیجه رسیدند که دندان‏های درمان شده با دایکال التهاب پالپی بیش تری را نسبت به دو گروه دیگر نشان دادند ولی پروپولیس و MTA تشکیل پل عاجی را در بیش‏تر دندان‏ها تحریک کردند. این مطالعه نشان داد که پاسخ پالپ انسان به پروپولیس به عنوان یک عامل پوشاننده پالپ قابل مقایسه با MTA و فرموکروزول است. در مطالعه بافتی دیگری که توسط Sabir A و همکارانش در سال 2005 انجام شد، پاسخ پالپ دندانی موش را به دنبال پوشاندن مستقیم بافت پالپ مولرهای اول دائمی ماگزیلا با پروپولیس حاوی مواد فلاونوئید، پروپولیس فاقد مواد فلاونوئید و ZOE بررسی کردند. نتایج این مطالعه نشان داد که پوشاندن مستقیم بافت پالپ با پروپولیس ممکن است که التهاب پالپ را در دندان‏های موش به تأخیر اندازد و تشکیل عاج ترمیمی را تحریک کند.(5)مطالعه حاضر یک مطالعه اولیه است که در آن از پروپولیس به عنوان ماده پالپوتومی در دندان‏های مولر شیری کودکان استفاده گردید. در کلیه دندان‏های پالپوتومی شده، با پروپولیس پاسخ التهابی شدید و متعاقب آن نکروز پالپ دیده شد. در مطالعه Lima RV و Parolia که به ترتیب در حیوانات و انسان انجام شده‏اند، نیز شواهدی از التهاب پالپی به دنبال پالپوتومی و هم چنین پوشاندن مستقیم بافت پالپ با پروپولیس دیده شد.(15-13)در حالی که در مطالعات انجام شده توسط  Ozonoو Sabir شواهدی از تشکیل سد عاجی و بافت پالپی بدون التهاب دیده شد.(14-5)که مبین متفاوت بودن نتایج به دست آمده در بررسی‏های مختلف می‏باشد.

عدم پاسخ به درمان در این مطالعه شاید مشابه به موفقیت کمتر بعضی مواد نظیر هیدروکسید کلسیم در دندان‏های شیری باشد که شکست بیشتر استفاده از کلسیم هیدروکساید در پوشاندن پالپ دندان‏های شیری نسبت به دندان‏های دائمی را به نقش سلول‏های مزانشیمال تمایز نیافته در پالپ دندان شیری نسبت می‏دهند که این سلول‏ها می تواند به ادنتوکلاست‏ها تمایز یابند و باعث تحلیل داخلی ریشه شوند.(16و1)

این مطالعه تحت شرایط ایده‏آل انجام گرفت و زمانی که پالپ دندان اکسپوز می‏شد کاملاً سالم و مناسب برای پالپوتومی بود و سیل نیز با روکش به طور کامل انجام گرفت و بنابراین پاسخ التهابی شدید پالپ در نتیجه ماده پالپوتومی کاملاً قابل ارزیابی بود. ضمناً با توجه به این که عدم موفقیت با فاصله نسبتاً کمی از درمان مشخص شد، پروپولیس مصرفی از نظر وجود میکروارگانیسم‏های احتمالی تحت کشت میکروبی قرار گرفت که نتیجه کشت منفی بود. لذا از عدم ورود میکروارگانیسم به داخل بافت پالپی و هم چنین استریل بودن محیط کار اطمینان حاصل گردید.

نتیجه گیری

با توجه به نتایج به دست آمده در این مطالعه، پروپولیس ایرانی به عنوان ماده پوشاننده پالپ در پالپوتومی دندان‏های شیری پیشنهاد نمی‏شود. با وجود این بهتر است که مطالعات گسترده‏تر کلینیکی و آزمایشگاهی در این زمینه انجام گردد.

تشکر و قدردانی

بدینوسیله از معاونت محترم پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد که حمایت مالی تحقیق را بر عهده داشته‏اند و همچنین کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی مشهد سپاسگزاری می‏شود.

  1. Dean JA, Avery DR, McDonald RE. Dentistry for the Child and Adolescent. 9th ed. St. Louis: Mosby Co; 2011. P. 350-3.
  2. Sonmez D, Sari S, Cetinbaş T. A comparison of four pulpotomy techniques in primary molars: A long-term follow-up. J Endod 2008; 34(8): 950-5.
  3. Pinkham JR, Casamassimo PS, Fields HW. Pediatric Dentistry Infancy through Adolescence. 4th ed. St. Louis: Mosby Co; 2005. P. 384-7.
  4. Ahangari Z, Naseri M, Jalili M, Mansouri Y. Effect of propolis on dentin regeneration and the potential role of dental pulp stem cell in guinea pigs. Cell J 2012; 13(4): 223-8.
  5. Sabir A, Tabbu C, Agustino P, Sosroseno W. Histological analysis of rat dental pulp tissue capped with propolis. J Oral Sci 2005; 47(3): 135-8.
  6. Barroso PR, Lopes_Rocha R, Pereira EM, Marinho SA. Effect of propolis on mast cell in wound healing. Inflammopharmacol 2011; 20(5): 289-94.
  7. Kayaoglu G, Omurlu H, Akca G, Gurel M,Gencay O. Antibacterial activity of propolis versus conventional endodontic disinfectants against enterococcus faecalis in infected dentinal tubules. J Endod 2011; 37(3):
    367-81.
  8. Pereira EM, Da Silva JL, Silva FF, De Luca MP, Ferreira EF. Clinical evidence of the efficacy of a mouthwash containing propolis for the control of plaque and gingivitis: A phase ΙΙ study. Evid Based Complement Alterrnat Med 2011; 25(11): 1648-52.
  9. Uçan MC, Koparal M, Ağaçayak S, Gunay A, Ozgoz M, Atilgan S, et al. Influence of caffeic acid phenethyl ester on bone healing in a rat model. J Int Med Res 2013; 41(5): 1648-54.
  10. Jafarzadeh Kashi TS, Kasra Kermanshahi R, Erfan M, Vahid Dastjerdi E, Rezaei Y, Tabatabaei FS. Evaluating the in-vitro antibacterial effect of iranian propolis on oral microorganisms. Iran J Pharm Res 2011; 10(2):
    363-8.
  11. Saxena P, Pant VA, Wadhwani KK, Kashyap MP, Gupta SK, Pant AB. Potential of the propolis as storage medium to preserve the viability of cultured human periodontal ligament cells: An in vitro study. Dent Traumatol  2011; 27(2): 102-8.
  12. Torwane NA, Hongal S, Goel P, Jain M, Saxena E, Gouraha A, et al. Effect of two desensitizing agents in reducing dentin hypersensitivity: An in-vivo comparative clinical trial. Clin Diagn Res 2013; 7(9): 2042-6.
  13. Lima RV, Esmeraldo MR, Decarvalho MG. Pulp repair after pulpotomy using different pulp capping agent: A comparative histologic analysis. Pediatr Dent 2011; 33(1): 14-8.
  14. Ozono JE, Carvalho LF, Oliveria DA, Sousa MD. Standardized propolis extract and calcium hydroxide as pulpotomy agents in primary pig teeth. J Dent Child 2012; 79(2): 53-8.
  15. Parolia A, Kundabala M, Rao NN, Acharya SR, Agrawal P.A comparative histological analysis of human pulp following direct pulp capping with propolis, mineral trioxide aggregate and Dycal. Aust Dent J 2010; 55(1): 59-64.
  16. Fuks AB. Pulp therapy for the primary and young permanent dentition. Dent Clin North Am 2000; 44(3): 571.