مطالعه کلینیکی تاثیر تزریق انفیلتراسیون دگزامتازون بر روی درد پس از درمان ریشه در دندان های نکروز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد درمان ریشه دندان و عضو مرکز تحقیقات مواد دندانی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ایران.

2 استادیار درمان ریشه دندان و عضو مرکز تحقیقات دندانپزشکی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ایران.

3 دانشجوی دندانپزشکی

چکیده

مقدمه: درد بعد از درمان ریشه یکی از مشکلات این درمان به حساب می‏آید. هدف از این مطالعه بالینی، ارزیابی میزان کارآمدی تزریق انفیلتراسیون دگزامتازون در دندان‏های با تشخیص پالپی نکروز، روی پیشگیری و کنترل دردهای بعد از درمان ریشه بود.
 
 
 
 
 
 
 
 
مواد و روش‏ها: در این مطالعه کلینیکی، 30 دندان تک کانال که با آزمایشات وایتالیتی و نیز به صورت کلینیکی نکروز بودن آنها تایید شده بود انتخاب و به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند (دگزامتازون و کنترل). پس از تزریق بی‏حسی موضعی و تهیه حفره دسترسی، کانال‏ها به روش استپ بک شکل‏دهی و نیز به روش تراکم کناری پر شدند. سپس در گروه دگزامتازون، 1 میلی‏لیتر دگزامتازون (4 میلی گرم) به صورت انفیلتره در ناحیه پری‏آپیکال دندان‏ها تزریق شد. درد بیماران با استفاده از Visual analogue scale، در زمان‏های قبل از درمان، بلافاصله بعد از درمان، 6، 12، 24 و 48 ساعت بعد از درمان ارزیابی شد.
یافته‏ها: اختلاف معنی‏داری بین دورهای مختلف ارزیابی بین دو گروه از نظر میزان درد بعد از درمان وجود نداشت (05/0P>). از طرف دیگر گستره درد گزارش شده (اختلاف بین بیشترین و کمترین شدت درد) در بیماران گروه مورد، نسبت به گروه کنترل محدودتر بود (05/0P>).
نتیجه گیری: تزریق انفیلتره دگزامتازون بعد از اتمام درمان ریشه، اثر قابل توجهی در کاهش درد بعد از درمان ریشه در دندان‏های نکروز نشان نداد. درد بعد از درمان ریشه در بین زنان و مردان و نیز فک بالا و پایین اختلافی نداشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Clinical Study of Effect of Infiltration Injection of Dexamethasone on Post Endodontic Pain of Necrotic Teeth

نویسندگان [English]

  • Saeed Moradi 1
  • Neda Nagavi 2
  • Elham Banihashemi 3
  • Paresa Dastmalchi 3
1 Professor of Endodontics, Dental Material Research Center, School of Dentistry, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran.
2 Assistant Professor of Endodontics, Dental Research Center, School of Dentistry, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran.
3 Dental Student
چکیده [English]

Introduction: Post-operative pain after endodontic treatment is still one of the complications of this procedure. The objective of this clinical study was to evaluate the efficacy of infiltration injection of dexamethasone on post-endodontic pain of necrotic teeth.
Materials & Methods: In this clinical study 30 single canal teeth with necrosis, were randomly divided into 2 groups of dexamethasone and control. After administration of local anesthesia and preparation of the access cavity, root canals were shapedusing step back technique and filled using lateral condensation technique. Then in dexamethasone group, 1ml of dexamethasone was injected through infiltration in periapical region of the roots. Post-operative pain was assessed after 6, 12, 24 and 48 hours using a visual analogue scale (VAS).
Results: Statistical analysis revealed that severity of pain in dexamethasone group, was generally lower than the control group in the first 48 hours, especially in 6 and 12 hours after treatment but this difference was not statistically significant (P≥0.05). On the other hand, in experimental group, patients reported their pain in wider range in comparison with the control group.
Conclusion: Infiltration administration of dexamethasone did not reduce post-operative pain severity in the first 12hours after endodontic treatment. Post-endodontic pain severity was not different between men and women and either maxilla or mandible.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Post-operative pain
  • Root Canal Therapy
  • Dexamethasone
  • Infiltration injection

مقدمه

امروزه درمان ریشه دندان در بین افراد جامعه یاد آور بروز درد می‌باشد. این موضوع از آنجا مشخص می‏شود که حجم زیادی از مطالعات به بررسی درد‏های بعد از درمان ریشه پرداخته‏ا‌ند، اما با توجه به تعاریف متفاوتی که برای Flare-up ارائه شده است، شیوع آن نیز در مطالعات مختلف بسیار متفاوت و بین 58/1%(1) و 90%(2) گزارش شده است.

علت دردهای بعد از درمان ریشه را می‌توان به سه دسته عوامل مکانیکی، شیمیایی و میکروبی تقسیم بندی نمود. از جمله عوامل مکانیکی می‌توان به آماده سازی کانال فراتر از فورامن اپیکال، ورود ذرات عاجی و بقایای بافت پالپی به فضای پری‏آپیکال(3) و ترمیم‏های موقت بلند که باعث ایجاد تماس سنگین می‏شوند(4)، اشاره کرد. علل شیمیایی شامل محلول‏های شستشو دهنده محرک، دارو درمانی داخل کانال و سیلر‏ها می‏باشند.(3) عوامل میکروبی حتی در شرایطی که درمان ریشه کاملاً بر اساس موازین مورد قبول، انجام گرفته باشد، می‏توانند باعث ایجاد درد بعد از درمان شوند.(5) مجموعه این عوامل مکانیکی، شیمیایی و میکروبی باعث ایجاد التهاب یا عفونت در بافت‏های پری‏آپیکال شده که در پاسخ به این تحریکات مدیاتور‏های التهابی از جمله پروستا گلندین‏ها، لوکوترین‏ها، برادی کینین، فاکتور فعال کننده پلاکت‏ها، Substance P و ... در بافت‏های اطراف اپکس دندان ترشح می‏شوند. نتیجه آن، تحریک یا حساس شدن الیاف درد و همچنین افزایش نفوذپذیری عروق خونی ناحیه است که ادم و افزایش فشار بافتی در ناحیه را به دنبال خواهد داشت.(6) راهکارهای مختلفی‌ به منظور کنترل دردهای بعد از درمان ریشه ارائه شده‏ا‌ند از جمله: خارج کردن دندان از اکلوژن دارودرمانی داخل کانال، تجویز ضددردها، ضدالتهاب‏های استروئیدی و غیراستروئیدی، آنتی بیوتیک تراپی، استفاده از بی‏حسی موضعی طولانی اثر و کاهش اضطراب بیمار. دگزامتازون آدرنوکورتیکواستروئید سنتتیکی است که خاصیت ضدالتهابی آن ۲۵ برابر هیدروکورتیزون می‌باشد.(7) داروهای ضدالتهاب استروئیدی (SAIDs)، با مهار فسفولیپاز A2، سنتز لوکوترین و پرستوگلاندین را محدود می‌کند و فعالیت کموتاکتیک لوکوسیت‏های پلی‌ مورفو نوکلئر (PMNs) را کاهش می‏دهد. از طرف دیگر، داروهای گروه SAIDs باعث مهار تولید رادیکال‏های آزاد اکسیژن و نیتریک اکساید توسط سلول‏های اندوتلیال شده و همچنین قادر به Down regulation بسیاری از سیتوکاین‏های پیش‏التهابی دخیل در پاسخ‏های ایمنی و آماسی هستند.(4) از این رو اثر SAIDها در پیشگیری و کنترل دردهای بعد از درمان ریشه، در برخی‌ مطالعات مورد بررسی قرار گرفته است.(16-8) لذا هدف از این مطالعه بررسی تاثیر تزریق انفیلتره دگزامتازون بر روی دردهای پس از درمان ریشه در دندان‏های نکروز می‏باشد.

مواد و روش‏ها

در این مطالعه کلینیکی مداخله‏ای تصادفی، تعداد 30 نفر از بیماران مراجعه کننده به بخش درمان ریشه دانشکده دندان پزشکی مشهد به صورت مبتنی بر هدف در طرح شرکت داده شدند. بیماران دارای دندان‏های تک کانال نکروز نیازمند درمان ریشه و افراد سالم و یا با حداقل مشکل سیستمیک که تداخلی با مطالعه نداشته باشد. خانم‏های باردار یا شیرده، افراد زیر 18 و بالای 60 سال، بیماران دارای مشکلات هورمونی و عفونی غیردندانی و مشکلات متوسط و پیشرفته پریودنتال، دندان‏هایی که به علت عفونت حاد (آبسه حاد آپیکالی) انجام درمان ریشه در یک جلسه برایشان مقدور نبود. و یا نیاز به درمان مجدد اندودنتیکس داشتند، دندان‏های با پالپیت برگشت ناپذیر و همچنین افراد بیسوادی که توانایی پر کردن پرسشنامه را نداشتند، از مطالعه خارج گردیدند. موضوع، هدف و روش انجام کار برای بیماران توضیح داده شد و آنها با مطالعه و امضا فرم رضایت نامه آگاهانه مصوب کمیته اخلاقدانشگاه علوم پزشکی مشهد به شماره 900607، موافقت خود را برای شرکت در مطالعه اعلام کردند. 30 دندان تک کانال که نکروزه بودن پالپ آنها با آزمایشات وایتالیتی دندان و نیز به صورت کلینیکی تایید شده بود، انتخاب شدند. سن و جنس افراد، نوع دندان، وضعیت پالپ و پری‏آپیکال و میزان درد قبل از درمان در پرونده بیمار ثبت شد. از بیماران خواسته شد میزان درد قبل از درمان خود را در بازه ۰ تا ۱۰ توصیف کنند. سنجش درد بر اساس VAS (visual analogue scale) تغییر داده شده توسط ترابی نژاد و همکاران(17) سنجیده شد. درمان ریشه دندان‏ها به صورت یک جلسه‏ای و توسط یک عمل کننده، به صورت استاندارد و مطابق پروتکل درمانی بخش اندودانتیکس دانشکده دندانپزشکی مشهد انجام شد. بعد از ایجاد بی‏حسی و برداشت پوسیدگی‏ها، رابردم بر روی دندان مورد نظر قرار داده شد. به دنبال تهیه حفره دسترسی و آماده سازی 3/1 کرونالی کانال توسط گیتس گلیدن شماره 1و2و3 (Dentsply Maillefer, Switzerland)، طول کارکرد با رادیوگرافی تا 1 میلیمتر کوتاه‏تر از فورامن اپیکال تایید شد و آماده سازی کانال‏ها توسط k-فایل شماره 15 تا 45 (Dentsply Maillefer, Switzerland) به روش استپ بک صورت گرفت. مابین کاربرد فایل‏ها از 1 میلی‏لیتر سدیم هیپوکلریت 5/2 درصد، جهت شستشو استفاده شد. بعد از آماده سازی کامل کانال و تایید دوباره طول کارکرد توسط رادیوگرافی، کانال‏ها خشک شده و با استفاده از گوتاپرکا (ایرادنت-ایران) و سیلر AH26 (Dentsply, Germany) با تکنیک تراکم کناری پر شدند. پس از اتمام درمان، بیماران با استفاده از جدول اعداد تصادفی و به روش تصادفی ساده به دو گروه تقسیم شدند. گروه اول که بلافاصله بعد از درمان یک میلی‏لیتر دگزامتازون 4mg/ml)) را به صورت تزریق انفیلتراسیون در ناحیه پری‏آپیکال دندان درمان شده دریافت کردند. در گروه کنترل این مطالعه، جهت حفظ ملاحظات اخلاقی از هیچ ماده ای استفاده نشد. میزان درد بیماران بلافاصله بعد از اتمام درمان نیز ثبت شد و از بیماران خواسته شد که میزان درد خود را 6، 12، 24 و 48 ساعت بعد از درمان در پرسشنامه درد علامت بزنند. برای آنالیز اطلاعات جـمع‏آوری شده از بـیماران از آزمـون‏های مـن ویتنی و

فریدمن استفاده شد.

یافته‏‏ها

وضعیت درد در هر یک از زمان‏های قبل درمان، بلافاصله بعد درمان، 6، 12، 24 و 48 ساعت بعد درمان در هر دو گروه مورد بررسی قرار گرفت و نتایج در جدول 1 بیان گردید.

در جدول 1 مشاهده می‏گردد که کمترین میانگین درد در قبل از درمان بوده است و بیشترین میانگین درد در 12ساعت بعد درمان بوده است و در همه زمان‏های مورد مطالعه به ویژه در زمان‏های بلافاصله، 6 و 24 ساعت بعد درمان درد در گروه مورد کمتر از گروه کنترل بود اما این میزان اختلاف درد بین دو گروه معنی‏دار نبود، همچنین با توجه به آزمون فریدمن مشخص گردید که در گروه کنترل تفاوت آماری معنی‏داری بین میزان درد در زمان‏های مورد مطالعه وجود داشت (001/0P< و 4/23χ2=) ولی با توجه به آلفای تصحیح شده تفاوت آماری معنی‏داری در مقایسه دو به دو زمان‏های مورد مطالعه مشاهده نشد. با توجه به آزمون فرید من در گروه مورد تفاوت آماری معنی‏داری بین میزان درد در زمان‏های مورد مطالعه وجود ندارد (526/0P= 16/4χ2=)، نمودار 1 این مطلب را واضح‏تر بیان می‌کند.

وضعیت درد در هر یک از زمان‏های قبل درمان، بلافاصله بعد درمان، 6، 12، 24 و 48 ساعت بعد درمان در هر دو جنس مورد بررسی قرار گرفت و نتایج در جدول 2 بیان گردید.

در جدول 2 مشاهده می‏گردد که کمترین میانگین درد،  قبل از درمان بوده است و بیشترین میانگین درد در 12 ساعت بعد از درمان بوده است و در زمان‏های بلافاصله بعد از عمل و 12 ساعت بعد از درمان میزان درد در زنان کمتر از مردان بود، ولی در سایر زمان‏های مورد مطالعه میزان درد در زنان بیشتر از مردان بود؛ اما در هیچ یک از زمان‏ها این میزان اختلاف درد بین دو جنس معنی‏دار نبود. نمودار 2 این مطلب را واضح‏تر بیان می‌کند.

همانطور که در جدول 3 مشاهده می‏گردد میزان درد در دندان‏های فک بالا در قبل درمان صفر بوده است و به طور کلی کمترین میانگین درد در قبل از درمان بوده است و بیشترین میانگین درد در 12 ساعت بعد درمان بوده است و فقط در زمان 24 ساعت بعد درمان میزان درد در دندان‏های فک بالا بیشتر از دندان‏های فک پایین بود، ولی در سایر زمان‏های مورد مطالعه میزان درد در دندان‏های فک بالا کمتر از دندان‏های فک پایین بود. بود اما با توجه به آزمون من ویتنی در هیچ یک از زمان‏ها این میزان اختلاف درد بین دندان‏های دو فک معنی‏دار نبود.


 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 1 :مقایسه درد در دو گروه مورد مطالعه به تفکیک زمان‏های مختلف

 

تعداد

میانگین

انحراف معیار

کمترین

بیشترین

نتیجه آزمون

من ویتنی

قبل درمان

کنترل

15

46/0

80/1

00/0

00/7

048/0Z=

962/0P=

درمان

15

13/0

51/0

00/0

00/2

بلافاصله بعد درمان

کنترل

15

26/1

27/1

00/0

00/3

91/1Z=

056/0P=

درمان

15

60/0

68/1

00/0

00/6

6 ساعت بعد درمان

کنترل

15

53/2

95/1

00/0

00/5

81/1Z=

07/0P=

درمان

15

20/1

27/2

00/0

00/7

12 ساعت بعد درمان

کنترل

15

46/2

26/2

00/0

00/6

49/1Z=

135/0P=

درمان

15

40/1

61/2

00/0

00/8

24 ساعت بعد درمان

کنترل

15

13/2

92/1

00/0

00/5

91/1Z=

056/0P=

درمان

15

80/0

65/1

00/0

00/4

48 ساعت بعد درمان

کنترل

15

93/0

16/1

00/0

00/3

61/1Z=

107/0P=

درمان

15

33/0

72/0

00/0

00/2

 

 

 

 

نمودار 1 : میزان درد در دو گروه مورد مطالعه به تفکیک زمان‏های مختلف

 

 

جدول 2 : مقایسه درد بین زنان و مردان به تفکیک زمان‏های مختلف

 

 

تعداد

میانگین

انحراف معیار

کمترین

بیشترین

نتیجه آزمون من ویتنی

قبل درمان

مذکر

12

00/0

00/0

00/0

00/0

17/1Z=

240/0P=

مونث

18

50/0

68/1

00/0

00/7

بلافاصله بعد درمان

مذکر

12

00/1

95/1

00/0

00/6

329/0Z=

742/0P=

مونث

18

88/0

18/1

00/0

00/3

6 ساعت بعد درمان

مذکر

12

75/1

41/2

00/0

00/7

462/0Z=

644/0P=

مونث

18

94/0

09/2

00/0

00/5

12 ساعت بعد درمان

مذکر

12

00/2

79/2

00/0

00/8

117/0Z=

907/0P=

مونث

18

88/1

29/2

00/0

00/6

24 ساعت بعد درمان

مذکر

12

41/1

83/1

00/0

00/4

07/0Z=

942/0P=

مونث

18

50/1

97/1

00/0

00/5

48 ساعت بعد درمان

مذکر

12

33/0

65/0

00/0

00/2

09/1Z=

276/0P=

مونث

18

83/0

15/1

00/0

00/3


 

 

 

 

نمودار 2 : میزان درد بین زنان و مردان به تفکیک زمان‏های مختلف

 



جدول 3 : مقایسه درد بین فک بالا و پایین به تفکیک زمان‏های مختلف

 

N

میانگین

انحراف معیار

کمترین

بیشترین

نتیجه آزمون من ویتنی

قبل درمان

فک پایین

15

60/0

84/1

00/0

00/7

44/1Z=

15/0P=

فک بالا

15

00/0

00/0

00/0

00/0

بلافاصله بعد درمان

فک پایین

15

00/1

73/1

00/0

00/6

05/0Z=

96/0P=

فک بالا

15

86/0

30/1

00/0

00/3

6 ساعت بعد درمان

فک پایین

15

46/2

35/2

00/0

00/7

47/1Z=

142/0P=

فک بالا

15

26/1

90/1

00/0

00/5

12 ساعت بعد درمان

فک پایین

15

33/2

76/2

00/0

00/8

759/0Z=

448/0P=

فک بالا

15

53/1

13/2

00/0

00/6

24 ساعت بعد درمان

فک پایین

15

26/1

90/1

00/0

00/5

638/0Z=

524/0P=

فک بالا

15

66/1

91/1

00/0

00/4

48 ساعت بعد درمان

فک پایین

15

73/0

16/1

00/0

00/3

273/0Z=

785/0P=

فک بالا

15

53/0

83/0

00/0

00/2

 

 


بحث

در این مطالعه کلینیکی مداخله‏ای تصادفی، ۳۰ بیمار که با استفاده از جدول اعداد تصادفی و به روش تصادفی ساده به دو گروه مساوی تقسیم شده بودند، مورد مطالعه قرار گرفتند. این بیماران شامل ۱۲ مرد و ۱۸ زن ۲۰ تا ۵۰ ساله، با میانگین سنی ۳۱ سال بودند که با تشخیص دندان تک ریشه نکروز به بخش درمان ریشه دانشکده دندانپزشکی مشهد مراجعه کرده بودند و تحت درمان ریشه قرار گرفتند. در گروه مورد، ۱۵ نفر کاندید دریافت دگزامتازون و در گروه کنترل ۱۵ نفر ماده‎‏ای دریافت نکردند. البته دلیل عدم تزریق یک دارونما در مطالعه رعایت مسایل اخلاقی بود. در مطالعه حاضر آنالیز داده‏ها نشان داد که کمترین میانگین درد، قبل از درمان و بیشترین میانگین درد، 12 ساعت بعد درمان بوده است. این نتایج با یافته‏های مطالعه Liesinger و همکاران(9) تا حدود زیادی مطابقت دارد؛ آنها کمترین میزان درد را 8 ساعت بعد از درمان در گروه دگزامتازون گزارش کرده بودند. در این مطالعه در همه زمان‏های مورد مطالعه درد بعد از درمان در گروه مورد کمتر از گروه کنترل بود، اما این میزان اختلاف درد بین دو گروه معنی‏دار نبود. البته شایان ذکر است که در زمان‏های بلافاصله بعد درمان و 6 و 24 ساعت بعد از آن، P-value بسیار به آستانه معنی‏داری نزدیک شده است که می‏تواند بر تاثیر مثبت دگزامتازون بر درد بعد از درمان به خصوص در این زمان‏ها تاکید کند و احتمالاً دلیل معنی‏دار نشدن، کم بودن جامعه آماری این مطالعه بوده باشد. همچنین با توجه به آزمون فریدمن مشخص گردید که فقط در گروه کنترل تفاوت آماری بین میزان درد در زمان‏های مورد مطالعه معنی‏دار است. از این موضوع می‏توان نتیجه گرفت که در گروه کنترل به دلیل عدم مصرف دارو، درد بعد از درمان در بازههای متنوعی ثبت و گاهاً درد غیرقابل تحمل هم به وجود آمده است؛ در حالی که در گروه مورد، تفاوت بین میزان درد در زمان‏های مورد مطالعه معنی‌دار نشده و بازه درد بعد از کار تا حد زیادی ثابت باقی مانده است. این موضوع هم میتواند گواهی دیگر بر احتمال تاثیر مثبت دگزامتازون بر درد بعد از درمان باشد. مطالعات متعددی(19و18و10و8) در یافته‏های تحقیقات کلینیکی خود بر اثر بخشی تزریق موضعی دگزامتازون در کاهش درد‏های بعد از درمان ریشه تاکید نموده اند. Zarrabi و Yavari(20) نیز در مطالعه‏ای هیستولوژیک کاهش قابل توجه ادم و ارتشاح سلول‏های آماسی در 12 ساعت پس از درمان در گروه دگزامتازون را مشاهده کردند که به طور تلویحی نتایج فوق را تایید می‏کند.

 از جمله دیگر مطالعاتی که تاثیر مثبت دگزامتازون در کاهش درد بعد از درمان را گزارش کرده‏اند می‏توان به Moskow و همکاران(21)، Chance و همکاران(22)، Muta و همکاران(23)، Abbotte و همکاران(24)، Nobuhara و همکاران(25) و همچنین Wayman و همکاران(26) اشاره نمود. البته قابل ذکر است که در مطالعه حاضر معیاری برای انتخاب بیماران با درد قبل درمان وجود نداشت و همانطور که در جدول 1 مشاهده می‏شود؛ میانگین درد در قبل از درمان از سایر زمان‏ها پایین‏تر بوده است و این خود باعث می‏شود تا بیماران درد بعد از درمان کمتری نیز داشته باشند زیرا مطالعات متعددی نشان داده‏اند که میزان درد قبل از درمان بطور معنی‏داری روی دردهای بعد از درمان ریشه موثر است.(27)

در مورد تفکیک جنسیتی درد، آنالیز داده‏ها نشان داد که به جز زمان‏های بلافاصله بعد از عمل و ۱۲ ساعت بعد درمان که میزان درد در زنان کمتر از مردان بود، در سایر زمان‏های مورد مطالعه میزان درد در زنان بیشتر از مردان بود، اما در هیچ یک از زمان‏ها این میزان اختلاف درد بین دو جنس معنی‏دار نشد. مشابه یافتههای مطالعه حاضر، در مطالعات (30-28) درد بعد از درمان در زنان بیشتر از مردان بود اما این اختلاف معنی‏دار نشد. البته Fox و همکارانش(31) و همچنین Genet و همکارانش(32) به تفاوت معنی‏داری بین میزان درد پس از درمان در زنان و مردان رسیدند.

فرضیات متعددی برای توضیح علت شیوع بیشتر درد در زنان وجود دارد. معمول‏ترین فرضیه این است که زنان بیشتر به دنبال درمان مشکلات خود می‏روند و برای درمان خود مشتاق‏ترند. زنان ظهور یک سمپتوم را سریعاً به عنوان نشانه یک بیماری تلقی می‏کنند و سریع‏تر از مردان برای رفع آن تلاش می‏کنند. به علاوه، زنان بیشتر از دردهای روان تنی رنج می‏برند و درد آنها هم بیشتر به فاکتور‏های عاطفی وابسته است.(33)

در مقایسه میزان درد بین دو فک، نتایج نشان داد که فقط در زمان 24ساعت بعد درمان میزان درد در دندان‏های فک بالا بیشتر از دندان‏های فک پایین بود ولی در سایر زمان‏های مورد مطالعه میزان درد در دندان‏های فک بالا کمتر از دندان‏های فک پایین بود، اما در هیچ یک از زمان‏ها این میزان اختلاف درد بین دندان‏های دو فک معنی‏دار نبود. این موضوع می‏تواند احتمالاً از آن جهت باشد که به دلیل تراکم بیشتر استخوان فک پایین، التهاب و به دنبال آن افزایش فشار مایع میان بافتی راه گریز محدودتری داشته و پایانه‏های درد بیشتر تحریک می‏شوند. این یافته‏ها مشابه یافته‏های Clem(34)، Whitten و همکاران(35) و Pattern و همکاران(36) می‏باشد.

انجام مطالعات دیگر با حجم نمونه بزرگ‏تر می‏تواند تاکیدی قوی‏تر بر نتایج یافت شده قبلی باشد. همچنین جهت جلوگیری از سوگیری بیمار، عمل کننده و آنالیزکننده، بهتر است مطالعه به صورت سه سوی کور طراحی شود؛ به ‌این منظور باید از پلاسبویی که استفاده از آن هیچ ناراحتی و اثر سویی برای بیماران به همراه نداشته باشد استفاده گردد.

نتیجه گیری

تزریق انفیلتره دگزامتازون بعد از اتمام درمان ریشه، اثر قابل توجه‏ای در کاهش درد بعد از درمان ریشه در دندان‏های نکروز نشان نداد. درد بعد از درمان ریشه در بین زنان و مردان و نیز فک بالا و پایین اختلافی نداشت.

تشکر و قدردانی

این طرح با پشتیبانی معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد انجام گردیده است، که به این وسیله، مراتب سپاس پژوهشگران ابراز می‏گردد. نتایج به دست آمده از این تحقیق برگرفته از پایان نامه دوره عمومی دندانپزشکی است که با شماره 2553 در کتابخانه دانشکده دندانپزشکی مشهد به ثبت رسیده است.

  1. Imura N, Zuolo ML. Factors associated with endodontic flare-ups: A prospective study. Int Endod J 1995; 28(5): 261-5.
  2. Houck V, Reader A, Beck M, Nist R, Weaver J. Effect of trephination on postoperative pain and swelling in symptomatic necrotic teeth. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2000; 90(4):  507-13.
  3. Seltzer S, Naidorf IJ. Flare-ups in endodontics: Part I-Etiological factors. J Endod 1985; 11(11): 472- 8.
  4. Negm MM. Intracanal use of a corticosteroid-antibiotic compound for the management of posttreatment endodontic pain. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2001; 92(4): 435-9.
  5. Siqueira J, Barnett F. Inter-appointment pain: Mechanisms, diagnosis and treatment. Endod Topics 2004; 7(1): 93-109.
  6. Mehrvarzfar P, Shababi B, Sayyad R, Fallahdoost A, Kheradpir K. Effect of supraperiosteal injection of dexamethasone on postoperative pain. Aust Endod J 2008; 34(1): 25-9.
  7. Javidannejad S. Drug’s information (Iran Generic Drugs). 4th ed. Tehran: The University Sciences; 2001: P. 64-5. (Persian)
  8. Glassman G, Krasner P, Morse DR, Ranke H, Lang J, Furst ML. A prospective randomized double-blind trial on efficacy of dexamethasone for endodontic inter-appointment pain in teeth with asymptomatic inflamed pulps.Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1989; 67(1): 96-100.
  9. Liesinger A, Marshall FJ, Marshall JG. Effect of variable doses of dexamethasone on post treatment endodontic pain. J Endod 1993; 19(1): 35-9.
  10. Krasner P, Jackson E. Management of post treatment endodontic pain with oral dexamethasone: A double-blind study. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1986; 62(2): 187-90.
  11. Marshall JG. Consideration of steroids for endodontic pain. Endod Top 2002; 3(1): 41-51.
  12. Lin S, Levin L, Emodi O, Abu El-Naaj I, Peled M. Etodolac versus dexamethasone effect in reduction of postoperative symptoms following surgical endodontic treatment: A double-blind study. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2006; 101(6): 814-7.
  13. Wang HH, Huang LJ. Effect of tinidazole-dexamethasone-iodoform paste on controlling endodontic interappointment emergencies. Shanghai Kou Qiang Yi Xue 2004; 13(3): 222-3. (Chinese)
  14. Ouyang Y, Tang Z, Chen S.Clinical study on preventing endodontic interappointment pain with dexamethasone. Zhonghua Kou Qiang Yi Xue Za Zhi 2001; 36(3): 206-8. (Chinese)
  15. Zarrabi MH, Zardadi AR, Bidar M. A clinical study of the effects of oral. J Mash Dent Sch 2004; 27(3,4):
    139-44. (Persian)
  16. 92. Aggarwal V, Singla M, Rizvi A, Miglani S. Comparative evaluation of local infiltration of articaine, articaine plus ketorolac, and dexamethasone on anesthetic efficacy of inferior alveolar nerve block with lidocaine in patients with irreversible pulpitis. J Endod 2011; 37(4): 445-9.
  17. Torabinejad M, Cymerman J, Frankson M. Effectiveness of various medications on postoperative pain following complete instrumentation. J Endod 1994; 20(7): 345-54.
  18. Pochapski MT, Santos FA, de Andrade ED, Sydney GB. Effect of pretreatment dexamethasone on postendodontic pain. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2009; 108(5): 790-5.
  19. Shantiaee Y, Mahjour F, Dianat O. Efficacy comparison of periapical infiltration injection of dexamethasone, morphine and placebo for postoperative endodontic pain. Int Dent J 2012; 62(2): 74-8.
  20. Zarrabi MH, Yavari HR. Histologic evaluation of the effect of dexamethasone local injection on a periapical inflammation following endodontic therapy in cat. J Mash Dent Sch 2002; 25(3): 127-35. (Persian)
  21. Moskow A, Morse DR, Krasner P, Furst ML. Intracanal use of a corticosteroid solution as an endodontic anodyne. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1984; 58(5): 600-4.
  22. Chance K, Lin L, Shovlin FE, Skribner J. Clinical trial of intracanal corticosteroid in root canal therapy. J Endod 1987; 13(9): 466-8.
  23. Mata E, Koren LZ, Morse DR, Sinai IH. Prophylactic use of penicillin V in teeth with necrotic pulps and asymptomatic periapical radiolucencies. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1985; 60(2): 201-7.
  24. Abbott PV, Heithersay GS, Hume WR. Release and diffusion through human tooth routes in vitro of corticosteroid and tetracycline trace molecules from Ledermix paste. Endod Dent Traumatol 1988; 4(2): 55-62.
  25. Nobuhara WK, Carnes DL, Gilles JA. Anti-inflammatory effects of dexamethasone on periapical tissues following endodontic over instrumentation. J Endod 1993; 19(10): 501-7.
  26. Wayman BE, Smith JJ, Cunningham CJ, Patten JA, Patten JR, Hutchins MO. Distribution of injected dexamethasone from the buccal vestibule of the rat mandible. J Endod 1994; 20(11): 527-30.
  27. Keiser K, Byrne BE. Endodontic pharmacology. In: Hargreaves KM, Cohen S. Pathways of the Pulp. 10th ed. St. Louis: Mosby Co; 2011. P. 683.
  28. Moradi S, Naghavi N. Comparison of bupivacaine and lidocaine use for postoperative pain control in endodontics. IEJ 2010; 5(1): 31-5.
  29. Mulhern JM, Patterson SS, Newton CW, Ringel AM. Incidence of postoperative pain after one-appointment endodontic treatment of asymptomatic pulpal necrosis in single-rooted teeth. J Endod 1982; 8(8): 370-5.
  30. Albashaireh ZSM, Alnegrish AS. Postobturation pain after single-and multiple-visit endodontic therapy. A prospective study. J Dent 1998; 26(3): 227-32.
  31. Fox J, Atkinson JS, Dinin AP, Greenfield E, Hechtman E, Reeman CA, et al. Incidence of pain following one-visit endodontic treatment. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1970; 30(1): 123-30.
  32. Genet JM, Wesselink PR, Thoden Van Velzen SK. The incidence of preoperative pain in endodontic therapy. Int Endod J 1986; 19(5): 221-9.
  33. Unruh AM. Gender variation in clinical pain experience. Pain 1996; 65(2-3): 123-67.
  34. Clem W. Post-treatment endodontic pain. J Am Dent Assoc 1970; 81(5): 1166-70.
  35. Whitten B, Gardiner D, Jeansonne B, Lemon R. Current trends in endodontic treatments: Report of a national survey. J Am Dent Assoc 1996; 127(9): 1333-44.
  36. Pattern JR, Patten J, Hutchins MD. Adjunct use of dexamethasone in postoperative dental pain control. Compend Contin Educ Dent 1992; 13(8): 580-90.