ارزیابی مقایسه ای توموگرافی اسپیرال در تعیین موقعیت دندان‏های نهفته فک بالا با نتایج بعد از جراحی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه رادیولوژی دهان، فک و صورت دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی گیلان

2 استادیار گروه ارتودانتیکس دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی گیلان

3 استادیار گروه جراحی دهان، فک و صورت دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی گیلان

4 دندانپزشک

چکیده

مقدمه: برای تشخیص نهفتگی دندان‏های کانین معمولا از رادیوگرافی‏های کانونشنال استفاده می‏شود. اما این رادیوگرافی‏ها اطلاعات کاملی را در بعد سوم فراهم نمی کنند. در این مواقع از توموگرافی و توموگرافی کامپیوتری برای کسب اطلاعات جزئی در مورد موقعیت دندان نهفته استفاده می‏شود. هدف از انجام این مطالعه بررسی دقت توموگرافی اسپیرال در تعیین موقعیت دندان‏های نهفته فک بالا بود.
مواد و روش‏ها :در این مطالعه توصیفی 9 بیمار ارتودنسی که بدلیل دندان‏های نهفته فک بالایی که تشخیص موقعیت آنها از لحاظ کلینیکی مشکل بود تحت انجام توموگرافی اسپیرال قرار گرفته بودند مورد پیگیری قرار گرفتند. این بیماران شامل 5 مرد و 4 زن با میانگین سنی 2/16 سال بودند که در مجموع دارای 12 دندان نهفته (اعم از کانین یا دندان اضافی) بودند و جهت اسکپوژر دندان‏های نهفته تحت جراحی قرار گرفتند. تصاویر توموگرافی با دستگاه Cranex Tome با ضخامت 2میلیمتر (با فواصل 1 و 3 میلیمتر از نقطه تعریف شده به سمت مزیال و دیستال) با صفحات فسفری Digora تهیه شدند. بعد از انتقال تصاویر به کامپیوتر و کالیبراسیون تصویر، با حذف فاکتور بزرگنمایی (5/1×)، بر روی تصاویر ابتدا موقعیت تاج دندان نهفته (باکالی یا پالاتالی بودن و یا نداشتن تمایل خاص) و سپس فاصله بین نوک تاج دندان نهفته یا برجسته ترین سطح تاج تا خط مماس بر کرست به وسیله ابزار تعیین فاصله تا یک دهم میلیمتر اندازه گیری شد. نتایج با اندازه‏های به دست آمده از جراحی مقایسه شدند.
یافته‏ها: در تعیین موقعیت دندان نهفته،بین جراحی و توموگرافی توافق کامل (100%) وجود داشت. کمترین میزان اختلاف بین نتایج کمی توموگرافی و جراحی صفر و بیشترین میزان اختلاف 5/1 میلیمتر بود. میانگین اختلاف اندازه‏های حاصله از توموگرافی و جراحی 6/0 میلیمتر محاسبه شد.
نتیجه گیری : توموگرافی اسپیرال نسبت به رادیوگرافی‏های معمولی اطلاعات بیشتری در رابطه با موقعیت دندان‏های نهفته فراهم می‏کند. این تکنیک تعیین موقعیت دقیق دندان‏های نهفته را آسان نموده و فاصله دندان نهفته از کرست آلوئول را با اختلاف جزئی نشان می‏دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparetive Evaluation of Spiral Tomography with Surgical Results in Determination of Position of Maxillary Impacted Teeth

نویسندگان [English]

  • Zahra Dalili 1
  • Jalil Khademi 2
  • GholamHossein Adham 3
  • Saied Bashar 4
1 Associate Professor, Dept of Maxillofacial Radiology, Dental School, Gilan University of Medical Sscience, Rasht, Iran
2 Assistant Professor, Dept of Orthodontics, Dental School, Gilan University of Medical Sscience, Rasht, Iran
3 Assistant Professor, Dept of Maxillofacial Surgery, Dental School, Gilan University of Medical Sscience, Rasht, Iran
4 Dentist
چکیده [English]

Introduction: Conventional radiographs are usually used for diagnosis of dental impaction, but these radiographs do not provide the dentist with complete information in 3rd dimension. In this situation, tomography or computed tomography is used for acquisition of more detailed information for localization of impacted tooth. The aim of this study was to evaluate the efficiency of tomography in localization of impacted maxillary tooth.
Materials & Methods: In this descriptive study, nine orthodontic patients (5 males, 4 females, mean age 16.2 Years) with 12 impacted teeth (canine or supernumerary teeth) with diagnostically difficult impacted maxillary tooth who had undergone spiral tomography, were followed and received surgical treatment. Spiral tomography (2mm thickness with 1 and 3mm interval in mesial and distal directions) from marked point by cranex tome sordex machine (Helsinki, Finland) and Digora PSP (photostimulable phosphorus plates) were provided. After image transfer to computer, tomographic measurements were corrected by an enlargement factor×1.5. On the images, location of coronal portion of impacted tooth and the distance between tip or prominent point of coronal portion to tangent line of crestal bone in digital program to 0.1 mm accuracy was measured. The results of radiographic measurements were compared with surgical results.
Results: There was a 100% agreement between tomographic and surgical findings in localization of impacted teeth. The minimum and maximum differances between measurements of surgery and tomography were 0 and 1.5 mm respectively. The mean difference was 0.6 mm.
Conclusion: Spiral tomography gives us additional information about location of impacted tooth compared with conventional radiography. This method facilitates the localization of impacted tooth and also measures the distance between impacted tooth and alveolar crest with minimum difference.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Impacted Tooth
  • Tomography
  • Dental Radiography

مقدمه

دندان نهفته، دندانی است که رویش آن به گونه ای قابل ملاحظه به تعویق افتاده و با توجه به معاینات بالینی و رادیوگرافی نیز، امیدی به رویش آن نیست.(1) شیوع نهفتگی در دندان کانین فک بالا نسبت به نهفتگی دندان کانین فک پایین 50-20 برابر گزارش شده است.(3و2) نهفتگی کانین در 85% موارد در سمت پالاتال و در 15% موارد در سمت باکال رخ می‏دهد.(4) حرکت دندان کانین عمدتاً در سطح عمودی و به سمت اکلوزال است در حالی که دندان نهفته بیشتر به سمت مزیال و در سطح پالاتال دندان کناری حرکت می‏کند.(5) دندان اضافه از جمله دندان‏های نهفته ای است که شایع ترین محل تظاهر آن در میدلاین فک بالا است که بنام مزیودنس شناخته می‏شود.(6) شیوع آن بین 1/0 تا 5/3 درصد در دندان‏های دائمی و بین 05/0 تا 9/1 درصد در دندان‏های شیری است.(7) مشکلات توام با دندان‏های اضافه شامل اشکال در رویش و جابجایی دندان دائمی مجاور، تاخیر در رویش دندان‏های دائمی، ایجاد فاصله دندانی، تحلیل ریشه و خمیدگی ریشه دندان‏های مجاور، کراودینگ، پاتولوژی همراه، به مخاطره انداختن پیوند استخوان آلوئول در بیماران مبتلا به شکاف لب و کام و تداخل با جاگذاری ایمپلنت می‏باشد.(6)

 رادیوگرافی‏های دقیق برای تعیین موقعیت نهفتگی و رابطه آنها با دندان‏های مجاور ضروری هستند تا بتوانیم پیش‏آگهی و نحوه درمان را تعییین کنیم.(1)

پرتونگاری‏های قابل تجویز برای بررسی نهفتگی، رادیوگرافی‏های پری آپیکال، اکلوزال، پانورامیک، سفالومتـری (لتـرال و خلـفی- قـدامی) و سی تی اسکن

می‏باشند. (5)

ارزیابی صحیح محل نهفتگی (باکالی یا پالاتالی) در قوس دندانی توسط معاینات بالینی و رادیوگرافی معمولی خصوصاً با تکنیک تیوب شیفت امکان پذیر است. ولی رادیوگرافی معمولی در ارزیابی و تشخیص صحیح تماس و تحلیل ریشه اینسایزور خصوصاً در موارد خفیف ناتوان اسـت.  Predaو هـمـکـاران سـی‏تـی‏اسـپـیـرال را بــا رادیوگرافی‏های معمولی در تعیین موقعیت کانین‏های نهفته فک بالا مقایسه کردند. آنها در تحقیقات خود به این نتیجه رسیدند که CT برای تعیین موقعیت دندان‏های نهفته بهتر است و درمان کانین‏های نهفته را به خصوص در مواردی که کانین‏ها خیلی مایل در قوس قرار گرفته‏اند تسهیل می‏کند. آنها معتقدند که اسکن‏های اگزیال مکمل با تکنیک MPR(Multiplanar Reconstruction) ممکن است به طور ذاتی حساسیت تشخیصی CT را افزایش دهند. به علاوه MPR تعیین موقعیت سه بعدی دندان‏های نهفته را بهبود می‏بخشد.(8)

Mason و همکارانش دو روش پارالکس (Parallax) عمودی و بزرگنمایی (با استفاده از یک رادیوگرافی پانورامیک تنها) را برای تعیین موقعیت دندان‏های نهفته فک بالا به کار بردند. و دریافتند که تعیین موقعیت کانین‏های نهفته با روش پارالکس عمودی از روش بزرگنمایی مفیدتر بود، هرچند تفاوت‏ها قابل توجه نبودند. تقریباً 90% از کانین‏های نهفته پالاتالی را توانستند با روش پارالکس و بزرگنمایی به درستی تعیین موقعیت کنند اما فقط 46% کانین‏های باکالی را با روش پاراللکس و 11% آنها را با بزرگنمایی لوکالیزه کردند.(9)

Kim و همکاران با استفاده از تصاویر CT سه بعدی اسپیرال به ارزیابی دندان‏های نهفته و اضافی در سه بیمار پرداختند. آنها ابراز داشتند که تصاویر CT سه بعدی دندان‏ها، راهی مفید برای ارزیابی و تعیین موقعیت دندان‏های اضافه و نهفته است.(10)

در تحقیق دیگر Kim و همکارانش به این نتیجه رسیدند که موقعیت 100% اینسایزورهای نهفته فک بالا یا دندان‏های اضافی را می‏توان با استفاده از تکنیک تیوب شیفت (استفاده از یک رادیوگرافی پانورامیک همراه با رادیوگرافی پری آپیکال قدامی فک بالا) به درستی تعیین کرد.(11)

Armstrong و همکاران دو روش پارالکس عمودی و افقی را در تعیین موقعیت کانین‏های اکتوپیک فک بالا با هم مقایسه کردند. 83% از کانین‏ها به طور صحیحی با روش پارالکس افقی لوکالیزه شدند در حالی که فقط 68% با روش پاراللکس عمودی به درستی تعیین موقعیت گردیدند.(12)

Chaushu و همکاران از توموگرافی حجمی دیجیتالی Digital Volume Tomography) DVT) برای تعیین موقعیت دندان‏های نهفته استفاده کردند و اعلام کردند که استفاده از DVT در تعیین موقعیت دندان‏های نهفته بسیار مفید است و باید به عنوان یک ابزار تشخیصی متداول به آن توجه کرد.(13)

Maverna و همکارانش از تکنیک‏های مختلف موازی، پانورامیک، اکلوزال، لترال سفالومتری، CT و CBCT استفاده کردند. آنها معتقد بودند که در برخورد با یک بیمار ارتودنسی درخواست رادیوگرافی‏های معمولی (مثل پانورامیک، لترال سفالومتری) ضروری هستند. با این وجود CT و CBCT اطلاعاتی را در اختیار ما قرار می‏دهند که از بررسی رادیوگرافی‏های معمولی حاصل نمی شود.(5)

Krochmalska و همکاران فواید CT اسپیرال را در ارزیابـی دندان‏های نهفته ای که تشخیص آنها مـشکل بود

بررسی کردند.(14)

Raupp و همکاران از CT برای تعیین موقعیت دندان‏های اضافی در دندانپزشکی کودکان استفاده کردند و اعلام کردند که به نظر می‏رسد CT یک روش تشخیصی تصویربرداری عالی برای تعیین موقعیت دندان‏های اضافی رویش نیافته است و زمان جراحی و ناراحتی بعد از عمل جراحی را که فاکتورهایی بسیار مهم در درمان بیماران جوان است، کاهش می‏دهد.(15)

Nagpal و همکاران از رادیوگرافی پانورامیک برای لوکالیزه کردن کانین‏های نهفته فک بالا استفاده کردند. آنها نتیجه گرفتند که پیش بینی صحیح موقعیت کانین‏های نهفته پالاتالی با استفاده از بزرگنمایی افتراقی در تصاویر رادیوگرافی پانورامیک تقریبا در 80% موارد امکان پذیر است.(16)

اخیراً از CBCT برای ارزیابی دندان‏های اضافی استفاده می‏شود. تصاویر سه بعدی CBCT به ارتودنتیست این توانایی را می‏دهد که به طور معمول، دندان‏های اضافی و ساختارهای اطراف را در سه بعد تعیین موقعیت نمود. Lui و همکاران از تصاویر CBCT برای ارزیابی دندان‏های نهفته کانین استفاده کردند.(17)

CT یک روش تصویر برداری است که از تکنیک‏های رادیوگرافی دیگر برای مشاهده بافت استخوانی بهتر است همچنین اما اطلاعات جزئی‏تری از رادیوگرافی‏های معمولی در ارتباط با دندان‏های نهفته و اضافی فراهم می‏کند. قیمت، دوز اشعه بالا و دسترسی محدود از معایب آن هستند. اگر چه CBCT نیاز به دوز اشعه بالا ندارد و بهترین تکنیک برای تعیین موقعیت دندان‏های نهفته می‏باشد اما در حال حاضر مورد استفاده در اکثر مناطق کشور نمی‏باشد و به علت فراوانی بیشتر دستگاه توموگرافی و اکسپوژر کمتر آن برای بررسی یک ناحیه نسبت به CBCTبه بررسی توموگرافی اسپیرال در تعیین موقعیت دندان نهفته که قابل دسترس برای اکثر دندان پزشکان است پرداختیم.

مواد و روش‏ها

در این مطالعه توصیفی، در طی یکسال (88-1387) بیست بیمار ارتودنسی را که به دلیل دندان‏های نهفته فک بالا که تشخیص موقعیت آنها از لحاظ کلینیکی مشکل بود و برای انجام توموگرافی اسپیرال مراجعه کرده بودند، انتخاب نمودیم. بعد از پیگیری، تعداد 9 بیمار را (5 مرد و 4 زن با میانگین سنی 2/16 سال) که در مجموع دارای 12 دندان نهفته (اعم از کانین یا دندان اضافی) بودند و جراحی شدند انتخاب کردیم. در تمامی موارد موقعیت این دندان‏های نهفته از طریق معاینه کلینیکی (وجود برجستگی یا Bulge) و گهگاه رادیوگرافی‏های قبلی به درستی قابل پیش بینی نبود و یا مورد تردید بود. در پروسه انجام توموگرافی، ابتدا از آنها رادیوگرافی پانورامیک با دستگاه (Sordex, Helsinki; Finland) و با صفحات دیجیتال PSP (Photostimulable Phosphor Plates (Sordex, Helsinki; Finland) تهیه کردیم و با دستگاه Digora® PCT آن را ظاهر نموده و بعد از احتساب میزان بزرگنمایی (3/1 برابر) تصاویر پانورامیک دیجیتال را کالیبره نموده و با استفاده از Tracer مخصوص برنامه، موقعیت تقریبی دندان نهفته را به صورت عددی برای دستگاه تعریف نمودیم (تصویر 1).

 

 

تصویر 1 : تعیین موقعیت تقریبی دندان نهفته برای دستگاه توموگرافی با استفاده از tracer مخصوص

 

 

 

سپس با همان دستگاه از موقعیت مذکور توموگرافی اسپیرال با ضخامت 2 میلیمتر (با فواصل 1 و 3 میلیمتر از نقطه تعریف شده به سمت مزیال و دیستال) با صفحات فسفری Digora (Sordex,Helsinki;Finland) تهیه کردیم و با دستگاه PCT آن را ظاهر نموده و بعد از انتقال به کامپیوتر و کالیبراسیون تصویر، با حذف فاکتور بزرگنمایی (5/1)، بر روی تصاویر ابتدا موقعیت تاج دندان نهفته (باکالی یا پالاتالی بودن و یا نداشتن تمایل خاص) و سپس فاصله بین نوک تاج دندان نهفته یا برجسته ترین سطح تاج را تا خط مماس بر کرست به وسیله ابزار تعیین فاصله (Dfw 2.5) تا یک دهم میلیمتر اندازه گیری کردیم. سپس از جراح خواستیم که در حین جراحی، موقعیت پیش‏بینی شده را مورد ارزیابی قرار داده و فاصله بین نوک تاج یا برجسته ترین سطح دندان (باکال یا پالاتال، طبق توافق) تا کرست فرضی را با یک سیم ارتودنسی مشخص نموده و سپس با کولیس دیجیتال با دقت 1/0 میلیمتر (Mitutotoyo calipers, Tokyo, Japan) اندازه گیری نماید و بعد از تنظیم اطلاعات فردی به بررسی اطلاعات هر بیمار پرداختیم. قابل ذکر است که اندازه گیری‏ها روی توموگرافی تا میزان یک دهم اعشار خوانده شد.

یافته‏ها

برای این مطالعه رکوردهای 9 بیمار که دارای 12 دندان نهفته بودند مورد بررسی قرار گرفتند و نتایج حاصل از معاینات رادیوگرافی با نتایج به دست آمده از جراحی مقایسه شد (جدول 1).

در لوکالیزاسیون دندان‏های نهفته (تعیین موقعیت باکوپالاتالی) بین جراحی و توموگرافی در تمامی موارد (100%) توافق کامل وجود داشت کمترین میزان اختلاف بین اندازه گیری‏های توموگرافی و جراحی، صفر و بیشترین میزان اختلاف 5/1 میلیمتر بود. میانگین اختلاف اندازه‏های حاصله از توموگرافی و جراحی در رابطه با فاصله دندان از کرست آلوئول 64/0 و در مورد عمق 73/0 میلیمتر بود. نتایج حاصل از توموگرافی در 7/63% موارد دارای تخمین بیشتر از میزان واقعی(Overestimation)و در 3/27%موارد دارای تخمین کمتر از میزان واقعی(Underestimation) بود و در 9% موارد بین اندازه‏های به دست آمده از توموگرافی و جراحی اختلافی مشاهده نشد. در دو بیمار دندان‏های اضافی معکوس به سمت کف حفره بینی مشاهده شد. به منظور ارزیابی موقعیت دندان‏های نهفته به بررسی تصاویر تک تک بیماران می‏پردازیم.

در رادیوگرافی پانورامیک دندان اضافی در آپکس سانترال چپ فک بالا مشاهده شد. در توموگرافی تاج دندان اضافی به سمت کف بینی بود (معکوس) و تمایل باکالی تاج بیشتر مشاهده شد. که توسط جراح نیز این موارد تایید شد (بیمار 1- تصویر 2).

در رادیوگرافی پانورامیک دندان اضافی روی ریشه کانین راست فک بالا سوپرایمپوز شده بود. در توموگرافی دندان اضافی در قسمت پالاتالی ریشه کانین مشاهده شد که توسط جراح نیز تایید شد (بیمار 2 تصویر 3).

در رادیوگرافی پانورامیک دندان اضافی روی ریشه لترال چپ فک بالا سوپرایمپوز شده بود. در توموگرافی دندان اضافی در پالاتال ریشه لترال مشاهده شد. که مورد تایید جراح بود (بیمار 3 تصویر 4).

در رادیوگرافی پانورامیک کانین نهفته سمت چپ فک بالا روی ریشه پره مولار اول سوپرایمپوز شده بود. در توموگرافی دندان کانین در پالاتال مولار اول مشاهده شد. که موقعیت آن توسط جراح نیز تایید شد (بیمار 4 تصویر 5).

در توموگرافی لترال چپ فک بالا همراه با تمایل پالاتالی و کانین چپ فک بالا با تمایل باکالی مشاهده شد. جراح نیز این موقعیت‏ها را تایید نمود (بیمار 5 تصویر 6و7).

بیمار 6  دارای دو دندان  نهفته در  قسمت قدامی  در

سمت چپ فک بالا می‏باشد.

در توموگرافی دندان اضافی نسبت به ریشه سانترال چپ فک بالا به صورت پالاتالی قرار گرفته بود اما تاج آن به سمت باکال نزدیکتر بود (تصویر 8-الف).

در حالیکه، دندان اضافی دیگر در سمت چپ فک بالا در توموگرافی کاملاً پالاتالی، به صورت معکوس و در امتداد کف حفره بینی قرار گرفته است که موقعیت هر دو دندان اضافی توسط جراح نیز تایید شد (تصویر 8-ب).

در رادیوگرافی پانورامیک سایه دندان اضافی بین ریشه سانترال‏های بالا مشاهده شد. در توموگرافی دندان اضافه در پالاتال ریشه سانترال چپ مشاهده شد. که جراح نیز موقعیت آن را تایید کرد (بیمار 7 - تصویر 9).

این مورد دارای دو دندان نهفته بود. در توموگرافی کانین سمت چپ فک بالا با تمایل باکالی بوده و دندان اضافی به صورت پالاتالی مشاهده می‏گردد که در جراحی موقعیت آن تایید شد (بیمار 8 - تصویر 10).


 

 

جدول 1 : مقایسه کمی موقعیت دندان‏های نهفته فک بالا در توموگرافی اسپیرال و جراحی

مورد

فاصله نوک دندان یا برجسته ترین قسمت دندان تا کرست الوئول

عمق

توموگرافی (mm)

جراحی (mm)

توموگرافی (mm)

جراحی (mm)

1

9/16

1/16

5/1

1

2

1/8

8

6/0

5/0

3

8/13

6/12

5/0

1

4

6/11

2/11

0

0

5

1/4

3

2

5/3

6

3/10

10

0

1

7

5/16

قابل اندازه گیری نبود

5/6

قابل اندازه گیری نبود

8

7/24

5/24

6/0

1

9

1/12

1

0

5/1

10

6/9

1/9

0

0

11

1/9

6/8

3/1

4/2

12

9/13

13

5/1

5/0

بیمار 1 (تصویر 2)

 

 

تصویر 2 :رادیوگرافی پانورامیک و توموگرافی برای تعیین موقعیت دندان اضافه وارونه در ناحیه آپیکال دندان سانترال چپ فک بالا

 

 

 

بیمار 2 (تصویر 3)

 

 


تصویر 3 : رادیوگرافی پانورامیک وتوموگرافی برای تعیین موقعیت دندان اضافه

بیمار 3 (تصویر 4)

 

 

تصویر 4 : رادیوگرافی پانورامیک و توموگرافی برای تعیین موقعیت دندان اضافه معکوس

 

 

 

بیمار 4 (تصویر 5)

 

 

تصویر5 : رادیوگرافی پانورامیک و توموگرافی برای تعیین موقعیت کانین نهفته

 

بیمار 5 (تصویر 6 و 7)

این مورد دارای دو دندان نهفته می‏باشد.

 

تصویر 6 : رادیوگرافی پانورامیک برای تعیین موقعیت کانین و لترال چپ فک بالا

 

 

 


 

       
 

ب

 
 

الف

 
 

تصویر 7 : توموگرافی برای تعیین موقعیت لترال چپ فک بالا (الف) و تعیین موقعیت کانین چپ فک بالا (ب)

 

 

بیمار 6 (تصویر 8)

 

 

       
 

ب

 
 

الف

 
 

 


 

ب

 
تصویر 8 : رادیوگرافی پانورامیک و توموگرافی برای تعیین موقعیت دندان‏های اضافه

بیمار 7 (تصویر 9)

 

 

تصویر9 : رادیوگرافی پانورامیک و توموگرافی برای تعیین موقعیت دندان اضافه در قدام فک بالا

 

بیمار 8 (تصویر 10)

 

 

       
   

الف

 
 

ب

 
 
 

تصویر 10: رادیوگرافی پری اپیکال کانین چپ فک بالا (الف). توموگرافی برای تعیین موقعیت کانین نهفته و دندان اضافه (ب)


بیمار 9

در رادیوگرافی پانورامیک پرمولار دوم نهفته چپ فک بالا روی ریشه پرمولار اول سوپرایمپوز شده بود. در توموگرافی دندان نهفته در وسط قوس قرار گرفته بود و به هیچ کدام از طرفین تمایلی نداشت و موقعیت مورد تایید بود.

 بحث

 جابجایی دندان نهفته به ارزیابی دقیق ارتباط فضایی دندان با ساختارهای آناتومیک مجاور بستگی دارد. تماس بین دندان نهفته و ریشه دندان‏های مجاور ریسک تحلیل را افزایش می‏دهد.وجود دندان‏های اضافی در مسیر رویشی دندان یکی از مهمترین عواملی است که باعث تاخیر در رویش و نهفته ماندن دندان می‏شود. قبل از ارائه یک طرح درمان مناسب، تعیین موقعیت دقیق دندان‏های اضافه و ارتباط آنها با ساختارهای آناتومیک و دندان‏های مجاور ضروری است. دندان‏های اضافه و نهفته معمولا به آهستگی تکامل می‏یابند و اورلپ شدن و سوپرایمپوزیشن ساختارهای اطراف روی دندان نهفته، تصویر دندان را محو می‏کند. رادیوگرافی‏ها در ارزیابی محل و ماهیت این آنومالی‏ها مهم هستند. اگر طرح درمان بر ضرورت خارج ساختن دندان‏های نهفته نابجا یا اضافی و یا مداخله ارتودنسی دلالت کند بسیار مهم است بهترین روش جراحی که همراه با حداقل آسیب به ریشه دندان‏های مجاور و کمترین تروما به بافتهای اطراف باشد را تعیین کنیم. به طور معمول رادیوگرافی‏های پری آپیکال روش موازی (Parallax)، اکلوزال و پانورامیک برای تعیین این موارد به کار می‏روند. با این وجود در برخی موارد تعیین دقیق ارتباط باکولینگوالی دندان‏ها و ساختارهای اطراف با استفاده از این رادیوگرافی‏ها مشکل است. در رادیوگرافی پانورامیک نیز دندان‏های نهفته نابجا یا اضافی که در خارج از Focal trough قرار گرفته اند، محو شده یا اندازه آنها تغییر می‏کند.(5) (نظیر تصاویر پانورامیک بیماران 1، 6 و 7)

ما در تحقیق خود برای لوکالیزاسیون دندان‏های نهفته از توموگرافی اسپیرال استفاده کردیم. این تکنیک علی رغم اینکه جزء روش‏های پیشرفته در تعیین موقعیت دندان‏های نهفته است، اما بررسی دقیق جزئیات همانند تکنیک‏های CT و CBCT با این روش میسر نیست. در مقایسه با تکنیک معمولی به علت توانایی تهیه تصاویر کراس سکشنال، دقت تشخیص را بالا می‏برد و اطلاعات واقعی تری را نسبت به تکنیک‏های رادیوگرافی معمولی برای ما فراهم می‏کند بعلاوه اورلپ دندان‏های مجاور را حذف کرده و موقعیت دندان نهفته را بهتر نشان می‏دهد و به نظر می‏رسد که می‏توان با استفاده از آن موقعیت باکولینگوالی دندان‏های نهفته را مشخص کرد و دسترسی به این تکنیک نیز آسان است. اما بر اساس اطلاعات این تحقیق در تعیین اطلاعات کمی باید به میزان Overestimation آن توجه شود. ضمناً این روش تصویربرداری به راحتی می‏تواند مورد استفاده قرار گرفته و در صورت تهیه آن به فرم دیجیتال، برای بهبود کیفیت تصویر می‏توان آن را دستکاری کرد. توموگرافی اسپیرال زمان تصویربرداری کمتری نسبت به CT  برای ارزیابی یک دندان داشته و همچنین آرتیفکت‏های ناشی از حرکت بیمار را کاهش می‏دهد. اما دارای اشکلاتی نیز می‏باشد مثلاً در اغلب موارد ابنورمالیتی‏های کوچک ریشه را نشان نمی دهد و دارای دیستورشن ذاتی است. بنابراین کاربرد آن در هر بیمار باید به طور جداگانه مورد بررسی قرار گرفته و میزان سود و زیان برای هر بیمار باید در نظر گرفته شود و استفاده از این روش باید به مواردی از قبیل نهفتگی‏های متعدد یا نقائص کرانیوفاسیال مادرزادی یا مواردی که موقعیت آناتومیکی پیچیده دارند و رادیوگرافی‏های معمولی نمی‏توانند ارتباطات واقعی دندان نهفته را با ریشه دندان‏های مجاور به خوبی نشان دهند، محدود گردد. اخیراً DVT یا CBCT به عنوان یک تکنیک اختصاصی برای تصویربرداری دندان و ساختارهای ماگزیلوفاسیال معرفی شده است. تصاویر CT سه بعدی اسپیرال در ارزیابی دندان‏های نهفته و اضافی و تعیین موقعیت دندان‏های اضافه و نهفته کمک‏کننده است.(15و14و10) مطالعات متعددی روی توموگرافی حجمی دیجیتالی DVT (Digital Volume Tomography) در تعیین موقعیت دندان‏های نهفته صورت پذیرفته است و نقش آن را مهم ارزیابی نمودند.(17و13)

 میزان اشعه خروجی در DVT تنها کسری از میزان اشعه تولیدی توسط CT معمولی و اسپیرال است. مزایای این روش شامل نمایش بهتر ساختارهای استخوانی در مقایسه با توموگرافی معمولی، تعداد نا محدود تصاویر،

کاربرد آسان و دسترسی سریع به تصاویراست.(13و8)

یکی از معایب این تکنیک اشکال در بررسی آناتومی سه‏بعدی ریشه یا تاج دندان نهفته به منظور بررسی دیلاسراسیون است که در این موارد CBCT ارجح است (نظیر بیمار 5).

نتیجه گیری

توموگرافی اسپیرال نسبت به رادیوگرافی‏های معمولی اطلاعات دیگری در رابطه با موقعیت دندان‏های نهفته فراهم می‏کند. این تکنیک تعیین موقعیت دقیق دندان‏های نهفته را آسان کرده و تا حدود زیادی تحلیل ریشه احتمالی دندان‏های مجاور را نشان می‏دهد. همچنین به خوبی جهت دندان نهفته وبا میزان خطای اندک فاصله آن از کرست آلوئول را نشان می‏دهد.

تشکر و قدردانی

بدینوسیله از جناب آقای دکتر علی سیگارودی به خاطر پیشنهادات ارزنده ایشان تقدیر می‏گردد.

  1. Richardson G, Russell KA. A review of impacted permanent maxillary cuspids-diagnosis and prevention. J Can Dent Assoc 2000; 66(9): 497-501.
  2. Anwar A, Jan H, Naureen S. Two dimentional localization of impacted maxillary canines and their correlation. Pakistan Oral & Dental J 2007; 28(1): 79-82.
  3. Grover PS, Lorton L. The incidence of unerupted permanent teeth and related clinical cases. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1985; 59(4): 420-5.
  4. Aydin U, Yilmaz HH, Yildirim D. Incidence of canine impaction and transmigration in a patient population. Dentomaxillofac Radiol 2004; 33(3): 164-9.
  5. Maverna R, Gracco A. Different diagnostic tools for the localization of impacted maxillary canines: Clinical considerations. Prog Orthod 2007; 8(1): 28-44.
  6. Garvey MT, Barry HJ, Blake M. Supernumerary teeth-an overview of classification, diagnosis and management. J Can Dent Assoc 1999; 65(11): 612-6.
  7. Costa Pinho TM, Figueiredo Pollmann MC. Study of the frequency and the features of supernumerary teeth found in one Portuguese population. Bull Group Int Rech Sci Stomatol Odontol 2004; 46(2-3): 52-62.
  8. Preda L, La Fianza A, Di Maggio EM, Dore R, Schifino MR, Campani R, et al. The use of spiral computed tomography in the localization of impacted maxillary canines. Dentomaxillofac Radiol 1997; 26(4): 236-41.
  9. Mason C, Papadakou P, Roberts GJ. The radiographic localization of impacted maxillary canines: A comparison of methods. Eur J Orthod 2001; 23(1): 25-34.
  10. Kim KD, Ruprecht A, Jeon KJ, Park CS. Personal computer-based three-dimensional computed tomographic images of the teeth for evaluating supernumerary or ectopically impacted teeth. Angle Orthod 2003; 73(5):
    614-21.
  11. Kim JD, Lee CY, You CH. The radiographic localization of unerupted maxillary incisors and supernumeraries. Korean J Oral Maxillofac Radiol 2003; 33(4): 217-21.
  12. Armstrong C, Johnston C, Burden D, Stevenson M. Localizing ectopic maxillary canines-horizontal or vertical parallax? Eur J Orthod 2003; 25(6): 585-9.
  13. Chaushu S, Chaushu G, Becker A.The role of digital volume tomography in the imaging of impacted teeth. World J Orthod 2004; 5(2): 120-32.
  14. Krochmalska EWA, Krupski W. Use of spiral computed tomography in the assessment of diagnostically difficult impacted teeth. 2007: Avialable at: http:///www.annales.umcs.lublin.pl/D/2007/44.
  15. Raupp S, Kramer PF, de Oliveira HW, da Rosa FM, Faraco IM Jr. Application of computed tomography for supernumerary teeth location in pediatric dentistry. J Clin Pediatr Dent 2008; 32(4): 273-6.
  16. Nagpal A, Pai KM, Setty S, Sharma G. Localization of impacted maxillary canines using panoramic radiography. Oral Sci 2009; 51(1): 37-45.
  17. Liu DG, Zhang WL, Zahng ZY, Wu YT, Ma XC. Localization of impacted maxillary canines and observation of adjacent incisor resorption with cone-beam computed tomography. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2008; 105(1): 91-8.