تعیین میزان دستیابی به اهداف آموزشی گروه‏های پریو و ترمیمی دانشکده دندانپزشکی زاهدان در سال 94 – 93

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پریودانتیکس، مرکز تحقیقات بیماری‏های دهان و دندان، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، ایران

2 دندانپزشک

3 استادیار ترمیمی و زیبایی، مرکز تحقیقات بیماری‏های دهان و دندان، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، ایران

4 استادیار جراحی دهان، فک و صورت، مرکز تحقیقات بیماری‏های دهان و دندان، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، ایران

5 استاد، مرکز تحقیقات ارتقاء سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، ایران

6 دانشجوی دندانپزشکی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، ایران

چکیده

مقدمه: ارزشیابی یک فرآیند مستمر می باشد که درک، ارتقای یادگیری وتغییرات  لازم برای دستیابی به اهداف آموزشی را مورد توجه قرار  می دهد. هدف مطالعه حاضر بررسی توانمندی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از طریق تعیین نظرات آنها نسبت به میزان دستیابی به اهداف یادگیری دروس نظری وعملی پریودانتیکس وترمیمی در سال تحصیلی 94-93 بود .
مواد و روش ها: در این مطالعه مقطعی، توصیفی- تحلیلی که در سال تحصیلی 94 -93 انجام شد، 100 نفر دانشجوی دندانپزشکی که همه واحدهای تئوری و عملی آموزشی پریودونتولوژی و ترمیمی را گذرانده بودند، به عنوان جمعیت مورد مطالعه، درنظر گرفته شدند. سپس پرسشنامه هایی در هر یک از دروس پریودونتولوژی و ترمیمی طراحی گردید. پرسشنامه پریودونتولوژی با روایی و پایایی 9/0 (9/0=CVR و 9/0=CVI) و پرسشنامه گروه ترمیمی با روایی و پایایی 8/0 (8/0=CVR و 8/0=CVI) مورد تایید قرار گرفتند (سوالات پرسشنامه به صورت  جداول در انتها ضمیمه شده است).
یافته ها: میانگین نمرات توانمندی دانشجویان از دیدگاه خودشان برای دستیابی به اهداف درس پریودنتولوژی، 5 درصد عالی، 30 درصد خوب، 56 درصد متوسط و 9 درصد ضعیف بود و برای درس ترمیمی 17 درصد عالی، 39 درصد خوب، 34 درصد متوسط و 10 درصد ضعیف بود.
نتیجه گیری: با توجه به نتایج بالا، از دیدگاه دانشجویان، توانمندی آنان در دستیابی به اهداف آموزشی مطلوب نبود. با مشخص شدن نقاط ضعف و قوت دانشجویان در هریک از دروس پریودنتولوژی و ترمیمی، به نظر می‏رسد برای برنامه آموزشی این  بخش ها نیاز به بازنگری و رفع نقایص باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of the Achievement of Educational Objectives in Restorative Dentistry and Periodontics Departments in Zahedan Faculty of Dentistry during 2014-2015

نویسندگان [English]

  • Somaye Ansari Moghadam 1
  • Rezvane Shokoohinia 2
  • Somayeh Hosseini Tabatabaei 3
  • Sirous Risbaf Fakour 4
  • Alireza Ansari Moghaddam 5
  • Mohammad Naebi 6
1 Assistant Professor of Periodontology, Oral & Dental Disease Research Center, School of Dentistry, Zahedan University of Medical Sciencesl, Zahedan, Iran
2 Dentist
3 Assistant Professor of Restorative, Oral & Dental Disease Research Center, School of Dentistry, Zahedan University of Medical Sciences, Zahedan, Iran
4 Assistant Professor of Oral & Maxillofacial Surgery, Oral & Dental Disease Research Center, School of Dentistry, Zahedan University of Medical Sciences, Zahedan, Iran
5 Professor, Health Promotion Research Center, School of Health, Zahedan University of Medical Sciences, Zahedan, Iran
6 Student of Dentistry, School of Dentistry, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Introduction: Evaluation is an ongoing process, which leads to understanding and improvement of learning, and also signifies the changes that are necessary to achieve the educational objectives. Regarding this, the present study aimed to evaluate the capabilities of the dental students of Zahedan University of Medical Sciences, Zahedan, Iran, by investigating their viewpoints regarding the achievement of the educational objectives of the theoretical and practical courses of periodontics and restorative dentistry within the academic year of 2014-2015.
Materials & Methods: This cross-sectional descriptive analytical study was conducted on 100 dentistry students that had passed all the theoretical and practical units of the restorative dentistry and periodontology during 2014- 2015. For the purpose of data collection, two questionnaires were designed for each of the periodontology and restorative courses. The reliabilities of the periodontology and restoration questionnaires were 0.9 (CVR= 0.9 and CVI= 0.9) and 0.8 (CVR= 0.8, CVI= 0.8), respectively.
Results: The mean scores of the students’ self-perceived capability in terms of achieving the objectives of the periodontology course demonstrated that 5%, 30%, 56%, and 9% of the students reported to achieve the educational objectives at excellent, good, medium, and poor levels, respectively. Regarding the restorative dentistry course, these rates were found to be 17 %, 39 %, 34%, and 10% for the respective levels.
Conclusion: As the results of the present study indicated, from the students’ perspectives, their capabilities to achieve the educational goals were not at a favorable level. Considering the strengths and weaknesses of the students in each course of restoration and periodontology, it seems that the associated educational programs need to be reviewed in order to correct the related deficiencies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Education
  • restorative dentistry department
  • periodontology department
  • Dentistry

مقدمه

عملکرد نظام‏‏های آموزشی وسیله‏ای برای پاسخگویی به مشکلات فرهنگی جامعه می‏باشد. با توجه به اینکه نظام آموزشی در آموزش عالی وظیفه مهم تربیت نیروی انسانی متخصص را برعهده دارد لازم است در طراحی، اجرا و ارزیابی فعالیت‏های آن از مطلوب‏ترین شیوه‏ها استفاده شود.(1)

ارزشیابی روندی است که با استفاده از روش‏‏های کمی و کیفی علمی، درجهت درک، قضاوت و ارتقاء فعالیت‏های آموزشی به کار گرفته می‏شود.(2) رشته دندانپزشکی به عنوان یکی از رشته‏‏های مهم علوم پزشکی، توام با کسب مهارت‏‏های نظری و عملی متعدد است. ارتقاء کیفیت آموزش این رشته در ارتقاء و ضعیت سلامت دهان و دندان افراد و نهایتاً جامعه اثر مستقیم خواهد داشت. در این راستا بازنگری کوریکولوم دندانپزشکی مورد تاکید قرار گرفته است.(3)

متولیان امر آموزش با ارزیابی در مورد همخوانی محصولات برنامه با اهداف مورد نظر، قضاوت می‏کنند. نارضایتی نسبت به هر جنبه از برنامه (به عنوان مثال عملکرد دانش آموختگان در شرایط بالینی) می‏تواند منعکس‏کننده طراحی و اجرای ناقص، ارزیابی نادرست نیازها یا مجموعه ای از اطلاعات فوق باشد.(4)

مطالعات متعددی پیرامون ارزشیابی دانش آموختگان رشته دندانپزشکی در زمینه برنامه آموزشی این رشته در نقاط مختلف دنیا انجام پذیرفته است. به طور مثال، در مطالعه Heniz و همکاران(5) نظرات دانشجویان چند دانشکده دندانپزشکی غرب آمریکا در مورد آموزش خود، مورد بررسی قرار گرفت. در این تحقیق مشخص گردید قسمت‏هایی از برنامه آموزشی به عنوان مشکل آفرین در آموزش دانشجویان وجود دارد و پیشنهاد شد که از این یافته‏ها به عنوان راهنما در جهت بهبود کیفیت آموزش استفاده شود.

بررسی که توسط Boynes و همکاران(6) انجام شد، نشان داد که آموزش دوره عمومی در مورد تکنیک بی‏حسی، ناکافی عمل کرده است. دانشگاه بیرمنگام توانمندی دندانپزشکان را در درمان ریشه دندان مورد بررسی قرار داد. افراد مورد مطالعه، معتقد بودند مشکل آنان بیشتر ناشی از عدم آشنایی کافی با تکنیک‏ها و تجهیزات این رشته می‏باشد.(7) در طی بررسی دیگری که در دانشگاه منچستر انجام شد، دندانپزشکان توانایی خود را در رشته‏‏های جراحی و ارتودنسی و نیز در زمینه بی‏حسی ضعیف ابراز نمودند.(8) در کشور ایالات متحده، تحقیقاتی که در اواسط دهه 1980 در دانشکده کلمبیا انجام شد، لزوم تجدید نظر و طراحی مجدد دوره تحصیلی و برنامه‏‏های آموزشی این رشته را به منظور بهبود عملکرد دندانپزشکان مورد تاکید قرار داده است.(9)

در ایران نیز تحقیقاتی در زمینه ارزشیابی انجام شده است. به طور مثال، مطالعه پاکدامن و همکاران(10) با هدف بررسی میزان دستیابی به اهداف آموزشی در گروه‏‏های آموزشی سلامت دهان و پریودانتیکس انجام شد. نتایج نشان داد که در دو حیطه محتوا و فرآیند آموزش تفاوت آماری معنی‏داری وجود داشت. به همین دلیل بازنگری عناوینی که میزان دستیابی به آنها ضعیف بوده است، در ارتقاء برنامه آموزشی توصیه شد.

هدف از مطالعه حاضر، ارزشیابی توانمندی‏‏های دانشجویان دانشکده دندانپزشکی زاهدان که بخش های پریو و ترمیمی را گذرانده اند، بود.

مواد و روش‏ها

این مطالعه از نوع مقطعی (توصیفی ـ تحلیلی) بود. جمعیت مورد مطالعه شامل کلیه دانشجویان دانشکده دندانپزشکی زاهدان در سال 94-93 بود که همه واحد‏های تئوری و عملی پریودانتیکس و ترمیمی را گذرانده بودند و رضایت نامه آگاهانه را جهت شرکت در طرح تکمیل نموده بودند. جهت طراحی پرسشنامه‏ها از یکی از الگو‏های ارزشیابی آموزشی تحت عنوان سیپCIPP (Content Input Process Product)  که توسط دانیلاستافیلبیم و همکاران (1971) طراحی گردیده، استفاده شد. این الگو از چهار حیطه محتوا (Context)، درونداد (Input)، فرآیند (Process) و برونداد (Producy) تشکیل شده است.

ویژگی این الگو آن است که می‏تواند وضعیت موجود را هم در بعد فرایند یاددهییادگیری و هم در بعد ارزشیابی محصول، برای مسئولین برنامه ریزی، روشن نماید.(11)

پرسشنامه، با توجه به الگوی CIPP[1] توسط پژوهشگر (دانشجو) و زیر نظر اساتید صاحب نظر در رشته طراحی گردید و جهت اطمینان از انتخاب مهم ترین و صحیح ترین محتوا (ضرورت آیتم)، از شاخص نسبت روائی محتوا [2](CVR) و برای اطمینان از طراحی آیتم‏‏های ابزار به بهترین نحو جهت اندازه گیری محتوا، از شاخص روائی محتوا [3] (CVI) استفاده شد. جهت تعیین روایی، پرسشنامه در اختیار 10 نفر از متخصصین پریودانتیکس و ترمیمی دانشکده قرار داده شد. از آنان در خواست شد که درخصوص هر یک از آیتم‏ها به یکی از سه صورت، آیتم ضروری است، مفید است اما ضروری نیست و ضرورتی ندارد، پاسخ دهند. پاسخ‏ها بر اساس فرمول CVR محاسبه شد.

همچنین برای محاسبه CVR، با درخواست از گروه مشاور آماری، پرسشنامه جهت محاسبه CVI به آنان داده شد و از آنان خواسته شد که در مورد هر یک از آیتم‏ها، برای سه معیار مربوط یا اختصاصی بودن، سادگی و روان بودن و وضوح یا شفاف بودن بر اساس طیف لیکرتی چهار قسمتی اظهارنظر نمایند. سپس با استفاده از فرمول CVI شاخص روایی محتوا محاسبه شد.

سوالات مربوط به پریودنتیکس 9/0= CVRو 9/0=CVI و سوالات مربوط به گروه ترمیمی 8/0=CVR و 8/0=CVI داشتند، لذا مناسب تشخیص داده شدند.

سپس، توضیحات شفاهی لازم در مورد پژوهش توسط پژوهشگر (دانشجو) به دانشجویان داده شد و در صورت تمایل به مشارکت، پرسشنامه بدون ذکر نام پاسخ دهنده در اختیار دانشجویان قرار می‏گرفت.

جهت بررسی سؤالات طرح شده در هر دو پرسشنامه، به هر پاسخ عالی نمره­ 4، پاسخ خوب نمره­ 3، پاسخ متوسط نمره­ 2و پاسخ ضعیف نمره­ 1 داده شد. هر پرسشنامه پریو شامل 26 سوال و 104 نمره و پرسشنامه ترمیمی شامل 30 سوال و 120 نمره بود. سپس نمرات به ترتیب زیر در گروه‏‏های مختلف از نمره ضعیف تا عالی، رتبه بندی شد. برای پرسشنامه پریو، از نمره 0 تا 39 ضعیف، 65-40 متوسط، 91-66 خوب و 104-92 عالی در نظر گرفته شد. برای پرسشنامه ترمیمی، از نمره 0 تا 45 ضعیف، 75-46 متوسط، 105-76 خوب و 120-106 عالی در نظر گرفته شد.

در پایان، اطلاعات پرسشنامه‏ها استخراج و داده‏ها با استفاده از نرم افزار SPSS با و یرایش 19 و آزمون‏‏های آماری t-test و Chi-square تجزیه و تحلیل گردید.

یافته‏ها

جامعه 100 نفری از دانشجویان دندانپزشکی که و احد‏های تئوری و عملی پریو و ترمیمی را گذرانده بودند، با هدف بررسی میزان دستیابی به اهداف آموزشی گروه‏های پریو و ترمیمی دانشکده دندانپزشکی زاهدان در سال 94-93 مورد سنجش قرار گرفتند. از این تعداد 55 درصد را گروه زنان، با میانگین سنی حدود 76/1±95/23 سال و 45 درصد باقی مانده را مردان با میانگین سنی حدود 51/5±56/26 سال تشکیل می‏دادند. 65 درصد (65 نفر) افراد شرکت‏کننده در طرح دانشجویان سراسری، 23 درصد (23 نفر) ورودی بین الملل چابهار و 12 درصد (12 نفر) دانشجویان ناپیوسته بودند. (نمودار 1)

نمودار 2، نشان می‏دهد که 5 درصد دانشجویان در حیطه پریو، توانمندی خود را عالی، 30 درصد خوب، 60 درصد متوسط و 9 درصد ضعیف گزارش کردند.

 

 

 

نمودار 1 : توزیع فراوانی سهمیه ورودی دانشجویان بخش‏‏های پریو و ترمیمی

 

همچنین جدول 1، این توانمندی را برحسب جنس ارائه می‏دهد، همانگونه که مشاهده می‏شود در مقایسه میزان توانمندی‏ها بین دو جنس در حیطه آموزشی پریودانتیکس تفاوت معنی‏داری مشاهده نشد. (141/0=P)


 

 

 

نمودار 2 : توزیع درصد توانمندی دانشجویان در حیطه آموزشی پریودانتیکس

 

 

جدول 1 : توزیع فراوانی میزان توانمندی‏‏های دانشجویان در حیطه آموزشی پریودانتیکس برحسب جنس

جنس

میزان توانمندی

نتیجه آزمون

من ـ ویتنی

عالی

خوب

متوسط

ضعیف

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

مرد

5

1/11

14

1/31

22

9/48

4

9/8

 

141/0

زن

0

0/0

16

1/29

34

8/61

5

1/9

کل

5

0/5

30

0/30

56

0/56

9

0/9

 

 


سنجش توانمندی دانشجویان در مورد حیطه آموزشی پریودانتیکس بر حسب سهمیه ورودی یکی دیگر از پارامترها بود که نتایج حاصل از آن در جدول 2 آورده شده است. آزمون کروسکال-والیس، تفاوت آماری معنی‏داری را بین میزان توانمندی دانشجویان بر حسب سهمیه ورودی آنان نشان نداد. (661/0P=)

سنجش توانمندی دانشجویان در مورد حیطه آموزشی ترمیمی، نشان داد که 17 درصد آنان در حد عالی، 39 درصد خوب، 34 درصد متوسط و 10 درصد ضعیف بودند. (نمودار 3)


 

جدول 2 : توزیع فراوانی میزان توانمندی‏‏های دانشجویان در حیطه آموزشی پریودانتیکس برحسب سهمیه ورودی

ورودی

میزان توانمندی

نتیجه آزمون

کروسکال - والیس

عالی

خوب

متوسط

ضعیف

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

پیوسته

4

2/6

18

7/27

36

4/55

7

7/10

 

661/0= P

ناپیوسته

1

3/8

4

3/33

7

3/58

0

0/0

بین الملل

0

0/0

8

8/34

13

5/56

2

7/8

کل

5

0/5

30

0/30

56

0/56

9

0/9

                             

 

 

 

نمودار 3 : توزیع درصد توانمندی‏‏های دانشجویان در حیطه آموزشی ترمیمی

 


سنجش توانمندی دانشجویان در حیطه آموزشی ترمیمی برحسب جنس نشان داد که 9/28 درصد مردان، سطح توانمندی عالی داشتند در حالی که این سطح در زنان 3/7 درصد بود. علاوه بر آن 2/42 درصد مردان سطح توانمندی خوب داشتند، در حالی که این سطح در زنان 4/36 درصد بود. سطح توانمندی متوسط و ضعیف در زنان بیشتر از مردان بود ولی این اختلاف از نطر آماری معنی‏دار نبود. (082/0=P)

بر اساس جدول 4، مشاهده می‏شود که توانمندی دانشجویان در حیطه آموزشی ترمیمی برحسب سهمیه ورودی تفاوت آماری معنی‏داری نداشت. (098/0P=)


جدول 3 : توزیع فراوانی میزان توانمندی دانشجویان در حیطه آموزشی ترمیمی برحسب جنس

جنس

میزان توانمندی

نتیجه آزمون

من ـ ویتنی

عالی

خوب

متوسط

ضعیف

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

مرد

13

9/28

19

3/42

9

20

10

9/8

 

082/0

زن

4

3/7

20

4/36

25

5/45

6

9/10

کل

17

0/17

39

0/39

34

0/34

10

0/10

                       

 

جدول 4 : توزیع فراوانی میزان توانمندی دانشجویان در حیطه آموزشی ترمیمی برحسب سهمیه ورودی

ورودی

میزان توانمندی

نتیجه آزمون

من ـ ویتنی

عالی

خوب

متوسط

ضعیف

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

پیوسته

11

9/16

23

4/35

22

8/33

9

9/13

 

098/0

 

ناپیوسته

5

7/41

4

3/33

3

25

0

0

بین الملل

1

4/3

12

2/52

9

1/39

1

4/3

کل

17

17

39

39

34

34

10

10

                                 

 

 

جدول 5 : توزیع درصدی وضعیت توانمندی دانشجویان در پایان آموزش گروه پریودانتیکس

شماره

مباحث پریودانتیکس

در صورت مواجه شدن قادر به انجام آن در حد زیر می‏باشم

عالی

خوب

عالی

خوب

تعداد

درصد

تعداد

درصد

معیار مطلوب

اختلاف معیار

معیار مطلوب

اختلاف معیار

1

آشنایی با خصوصیات پریودونشیم نرمال و توانایی تشخیص و تمایز آن در کلینیک

12

0/12

48

0/48

20

8-

70

22-

2

توانایی شناخت و تشخیص عوامل موضعی اتیولوژیک بیماری‏‏های پریودنتال

17

0/17

45

0/45

20

3-

70

25-

3

آشنائی با نحوه برخورد با بیمار

16

0/16

38

0/38

20

4-

70

32-

4

آشنائی با نحوه معاینه و تکمیل پرونده

19

0/19

42

0/42

20

1-

70

28-

5

آشنائی با روش محاسبه (CAL) Clinical Attachment Loss

24

0/24

41

0/41

20

4+

70

29-

6

آشنائی با تشخیص نوع بیماری پریودنتال بر اساس پرونده

22

0/22

35

0/35

20

2+

70

35-

7

آشنائی با طرح درمان بیماری‏‏های پریودنتال

28

0/28

49

0/49

20

8+

70

21-

8

آشنائی با تشخیص پروگنوز بیماری‏‏های پریودنتال

23

0/23

46

0/46

20

3+

70

24-

9

توانایی تفسیر رادیوگرافی و تشخیص بیماری‏‏های پریودنتال در کلیشه رادیوگرافی

29

0/29

42

0/42

20

9+

70

28-

10

آشنائی با نحوه درمان بیماران سیستمیک

18

0/18

38

0/38

20

2-

70

32-

11

آشنائی با ضایعات پریودنتال درمانی بیماران HIV

25

0/25

44

0/44

20

5+

70

26-

12

آشنائی با روش درمان بیماران مبتلا به هپاتیت HIV

27

0/27

35

0/35

20

7+

70

35-

13

آشنائی با طرز استفاده از یونیت و موقعیت‏‏های مختلف دندانپزشک حین کار

20

0/20

34

0/34

20

0

70

36-

14

دانستن اصول کنترل عفونت

21

0/21

48

0/48

20

1+

70

22-

15

آشنائی با وسایل جرم گیری

23

0/23

52

0/52

20

3+

70

18-

16

آشنائی با روش جرم گیری با قلم در توانایی انجام آن

19

0/19

31

0/31

20

1-

70

39-

17

آشنائی با روش جرم گیری باکویترون و توانایی انجام آن

23

0/23

39

0/39

20

3+

70

31-

18

آشنائی با اصول کلی جراحی پریودنتال

14

0/14

33

0/33

20

6-

70

37-

19

آشنائی با طراحی افزایش طول تاج در روش انجام آن

13

0/13

46

0/46

20

7-

70

24-

20

آشنائی با روش تشخیص و درمان حساسیت‏‏های دندانی

13

0/13

34

0/34

20

7-

70

36-

21

آشنائی با پری کرونایتیس و درمان آن

22

0/22

33

0/33

20

2+

70

37-

22

آشنائی با ژنژیواستوماتیت هرپسی حاد و درمان آن

17

0/17

45

0/45

20

3-

70

25-

23

آشنائی با ایمپلنت‏‏های دندانی

15

0/15

36

0/36

20

5-

70

34-

24

آشنائی با نحوه آموزش بهداشت به بیماران

32

0/32

45

0/45

20

12+

70

25-

25

دانستن اصول تیز کردن وسایل

22

0/22

45

0/45

20

2+

70

25-

26

دانستن نحوه استریل کردن وسایل

30

0/30

45

0/45

20

10+

70

25-

میانگین کل

5

0/5

30

0/30

20

 

70

 

 


عیار مطلوب بودن آموزش برای شاخص تئوری و عملی براساس دبیرخانه شورای آموزش دندانپزشکی، در سطح خوب 70 درصد و در سطح عالی 20 درصد تعیین شده است.(12) بر اساس جدول 5، میانگین توانایی در بخش پریو 5 درصد عالی و 30 درصد خوب بود که با توجه به معیار مطلوب دبیرخانه تخصصی، اختلاف قابل ملاحظه ای مشاهده می‏شد.

بر اساس جدول 6، میانگین توانایی در بخش ترمیمی 17 درصد عالی و 39 درصد خوب بود که با معیار مطلوب اختلاف قابل ملاحظه ای مشاهده می‏شد.


جدول 6 : توزیع درصدی و ضعیت توانمندی‏‏های دانشجویان در پایان آموزش گروه ترمیمی

شماره

مباحث ترمیمی

درصورت مواجه شدن قادر به انجام آن در حد زیر می‏باشم

عالی

خوب

عالی

خوب

تعداد

درصد

تعداد

درصد

معیار مطلوب

اختلاف معیار

معیار مطلوب

اختلاف معیار

1

دانستن نحوه برخورد با بیمار

31

0/31

38

0/38

20

11+

70

32-

2

آشنایی با طرز استفاده از یونیت و موقعیت‏های مختلف دندانپزشک حین کار

21

0/21

51

0/51

20

1+

70

19-

3

دانستن اصول کنترل عفونت

19

0/19

34

0/34

20

1-

70

36-

4

آشنایی با طرق مختلف ایزولاسیون در ترمیمی

20

0/20

43

0/43

20

14+

70

27-

5

شناخت وسایل چرخشی و دستی

14

0/14

44

0/44

20

20+

70

26-

6

آشنایی با شاخص ها و روش‏‏های مختلف تشخیص پوسیدگی

22

0/22

35

0/35

20

2+

70

35-

7

توانایی تشخیص پوسیدگی‏های سطوح مختلف دندانی (اکلوزال، پروگزیمال، سطوح باکال و لینگوال، سطوح ریشه)

14

0/14

33

0/33

20

6-

70

37-

8

توانایی ترمیم انواع حفرات CI، CII، CIII، CIV، CV مخصوص آمالگام

21

0/21

36

0/36

20

1+

70

34-

9

توانایی ترمیم انواع حفرات CI، CII، CIII، CIV، CV

27

0/27

34

0/34

20

7+

70

36-

10

توانایی تهیه و ترمیم حفرات کمپلکس آمالگام (Amalga build up)

18

0/18

34

0/34

20

2-

70

36-

11

توانایی و پرداخت آمالگام و شناخت وسایل لازم آن

16

0/16

44

0/44

20

4-

70

26-

12

آشنایی با انواع تهیه حفرات کامپوزیتی

18

0/18

36

0/36

20

2-

70

34-

13

توانایی ترمیم انواع حفرات CI، CII، CIII، CIV، CV با کامپوزیت

15

0/15

44

0/44

20

5-

70

26-

14

توانایی تهیه و ترمیم حفرات کمپلکس کامپوزیت (Composite Build up)

21

0/21

47

0/47

20

1+

70

23-

15

توانایی پرداخت کامپوزیت و شناخت وسایل لازم آن

26

0/26

35

0/35

20

6+

70

35-

16

دانستن روش اسیداچ در ترمیم‏‏های باند شونده

20

0/20

33

0/33

20

0

70

37-

17

آشنایی با نسل‏‏های مختلف باندینگ

12

0/12

39

0/39

20

8-

70

31-

18

آشنایی با مواد مختلف بیس و لاینر و توانایی انجام کار با آنها

14

0/14

45

0/45

20

6-

70

25-

19

دانستن موارد حفاظت پالپ و توانایی انجام آن

16

0/16

45

0/45

20

4-

70

25-

20

آشنایی با اندیکاسیون‏های درمان‏های پالپ کپ (DPC و IPC)

13

0/13

38

0/38

20

7-

70

32-

21

شناخت ساختار آمالگام، انواع تقسیم بندی‏‏های آمالگام و طرز کار با آن

22

0/22

38

0/38

20

2+

70

32-

22

آشنایی با خصوصیات، انواع و کاربرد پین‏‏های داخل عاجی

15

0/15

45

0/45

20

5-

70

25-

23

آشنایی با انواع پست‏های داخل کانال و اندیکاسیون‏های آنها

18

0/18

34

0/34

20

2-

70

36-

24

آشنایی با مواد همرنگ دندان و مقایسه خواص مختلف آنها (سمان سیلیکات/ گلاس آینومر/ کامپوزیت)

24

0/24

40

0/40

20

4+

70

30-

25

شناخت ساختار کامپوزیت، انواع تقسیم بندی ها و طرز کار با آن

22

0/22

41

0/41

20

2+

70

29-

26

آشنایی با انواع اینله و انله و اندیکاسیون‏های آنها

18

0/18

46

0/46

20

2-

70

24-

27

آشنایی با انواع ونیر‏های دندانی

11

0/11

39

0/39

20

9-

70

31-

28

آشنایی با مواد Bleaching و انواع روش‏های Bleaching

20

0/20

46

0/46

20

0

70

24-

29

شناخت رابطه مواد پر‏کننده با انساج دندان (رابطه پریو با ترمیمی)

19

0/19

37

0/37

20

1-

70

33-

30

ارائه طرح درمان جامع و کامل در ترمیمی دندان ها

23

0/23

39

0/39

20

3+

70

31-

میانگین کل

17

0/17

39

0/39

20

 

70

 

 

 

 


بحث

حفظ سلامت دهان و دندان جامعه، وظیفه دانش آموختگان رشته دندانپزشکی است. بنابراین، پرداختن به و ضعیت آموزش آنان از اهمیت بسیار برخوردار است. به کارگیری شیوه‏‏های آموزش مطلوب، فضای مناسب، تامین مواد و ابزار‏های مورد نیاز می‏تواند تضمین‏کننده برنامه موفق آموزشی باشد. دیدگاه فراگیران و مخاطبان، یکی از معیار‏های مهم برای ارزیابی کمیت و کیفیت هر برنامه آموزشی است. بررسی و ضعیت آموزشی می‏تواند مسوولان آموزشی و استادان را از روند برنامه تحصیلی آگاه سازد، نیاز‏های آموزشی دانشجویان را برای کارکرد بالینی آشکار کند و مدرکی مستند برای تغییر در برنامه‏‏های آموزشی دندانپزشکی ارایه کند.(13)

در مطالعه ما، میانگین توانایی دانشجویان در بخش پریو 5 درصد عالی و 30 درصد خوب، 56 درصد در سطح متوسط و 9 درصد ضعیف بود. همچنین در بخش ترمیمی، توانمندی دانشجویان 17 درصد عالی، 39 درصد خوب، 34 درصد در سطح متوسط و 10 درصد ضعیف بود که همسو با مطالعه مطلب نژاد(14)، نجف زاده(15)، سیاری(16)، فتوح آبادی(17) و سمیاری(18) بود. این بیانگر دستیابی به کمتر از 50 درصد توانمندی‏هااست که به نظر رضایت بخش نمی‏آید و تا حد زیادی نشان دهنده عدم رضایت دانش آموختگان از توانایی عملی کسب شده طی دوران تحصیل می باشد. این وضعیت با معیار مطلوب دبیرخانه شورای آموزش دندانپزشکی دارای اختلاف قابل ملاحظه ای به نظر می‏رسد. این می‏تواند به علت عدم همکاری و انگیزه کافی تمامی دانشجویان در یادگیری کامل آنها یا کمبود وقت اساتید محترم در بخش عملی، افزایش تعداد دانشجویان در بخش‏ها در قبال تعداد کم هیات علمی یا توقع کم دانشجویان از خود در دوره عمومی باشد. از طرفی برخی سیلابس‏‏های درسی معرفی شده از سوی وزارتخانه، در حد دروس نظری بوده و در بخش عملی دانشجویان عمومی عنوان نشده و در سیلابس دانشجویان دوره تخصصی قرار گرفته اند مانند انواع ونیرها، اینله‏ها، انله‏ها، مبحث بلیچینگ و موارد زیبایی در دروس ترمیمی و جراحی‏‏های تخصصی و ایمپلنت در دروس پریو. مطالعه ای که توسط فتاحی در دانشکده دندانپزشکی شیراز(11) انجام شد، در تناقض با مطالعه ما است. برنامه آموزشی دروس مختلف ارتودنسی از نظر توافق در دستیابی به اهداف آموزشی از نظر دانشجویان موفق بوده است (با میانگین امتیاز بالای 70 درصد) که این می‏تواند به این علت باشد که دانشجویان این دانشکده هنگام ورود به این رشته از توانایی علمی بالاتری برخوردار بوده اند و میزان پیشرفت تحصیلی با اساتید بیشتر و دارای سابقه تدریس بیشتر و همچنین حضور رزیدنت­ها در گروه‏های مختلف آموزشی در این دانشگاه ارتباط تنگاتنگ داشته است.

در مطالعه حاضر، میزان توانمندی دانشجویان در حیطه کنترل عفونت، در بخش پریو، میزان 21 درصد در حد عالی، 48 درصد در حد خوب، 30 درصد در حد متوسط، 1 درصد ضعیف و در بخش ترمیمی به میزان 19 درصد در حد عالی، 34 درصد در حد خوب و 47 درصد در سطح متوسط بود که در تناقض با مطالعه خاموردی(19) می‏باشد. در این مطالعه، توانمندی 1 درصد در حد عالی، 83 درصد در حد خوب و 16 درصد در حد ضعیف برآورد شده است. با این حال نتایج ما همسو با مطالعات، جعفری(20) و عجمی(21) می باشد که به طور میانگین عملکرد دانشجویان پایین تر از حد انتظار بود و نیاز به بررسی و توجه بیشتر داشت.

در مطالعه ما، در مورد آشنایی با ایمپلنت‏‏های دندانی، 15 درصد دانشجویان نمره عالی، 36 درصد آنها نمره خوب و 49 درصد آنها نمره متوسط را برای خود در نظر گرفته بودند که پایین تر از معیار مطلوب بود. این مطالعه همسو با مطالعه ای در دانشکده دندانپزشکی کانادا و آمریکا(22)، فارغ التحصیلان دانشگاه King Abdolaziz(23) و مطالعه مختاری(24) بود که نشان دهنده عدم ارائه آموزش کافی برای ایمپلنت در دانشکده‏ها به دانشجویان بودند. اکثر قریب به اتفاق دانشجویان سال آخر دندانپزشکی کاملاً موافق آموزش تئوری و عملی ایمپلنت‏‏های دندانی به صورت یک واحد متمرکز و منسجم و به روز شده بودند تا بتوانند در کار کلینیکی آینده خود یک ایمپلنت ساده برای بیماران خود کار بگذارند. این ضعف می‏تواند ناشی از حساسیت بالای کار با ایمپلنت و نیاز این شاخه به تکمیل دوره‏‏های تخصصی باشد که در دوره عمومی امکان آموزش گسترده آن به صورت عملی نمی‏باشد. از طرفی با توجه به پیشرفت حرفه دندانپزشکی نوین و ضرورت توسعه علوم فناورانه در جهت ارتقا سلامت جامعه و خدمات رسانی مطلوب دندانپزشکان، ارتقا آموزش ایمپلنت‏‏های دندانی برای دانشجویان دوره دندانپزشکی عمومی به صورت نظام مند و مستقل و بازنگری کوریکولوم دندانپزشکی عمومی در این زمینه الزامی است. (24)

یکی از موضوعاتی که در مطالعه ما مورد بررسی قرار گرفت، تاکید بر اهمیت آموزش ترمیم‏‏های کلاس 1 و 2 آمالگام، به دلیل شیوع بالای آن بود. در این زمینه، 21 درصد عملکرد خود را عالی، 36 درصد خوب و 43 درصد متوسط ارزیابی کرده بودند که کمتر از معیار مطلوب تعیین شده می‏باشد. این نتایج، همسو با مطالعه ملک نژاد(25) می‏باشد که توانایی دانشجویان کمتر از معیار مطلوب گزارش شده بود.

در مطالعه حاضر، در مورد آشنایی با مواد همرنگ دندان و مقایسه خواص مختلف آنها (سمان سیلیکات/ گلاس آینومر/ کامپوزیت)، عملکرد دانشجویان 24 درصد در حد عالی، 40 درصد خوب، 36 درصد در حد متوسط ارزیابی شد که کمتر از حد مطلوب است. با توجه به درخواست بیماران برای استفاده از ترمیم‏‏های همرنگ و توجه روزافزون مردم به مسائل مرتبط با زیبایی، نیاز یک دندانپزشک برای اطلاع هرچه بیشتر از این نوع ترمیم‏ها موجه به نظر می‏رسد. این ناکارآمدی، می‏تواند به دلیل توجه بیشتر برنامه آموزشی و اساتید به مباحث نظری به جای توجه به جنبه‏‏های عملی و یا وقت کم بخش آموزش عملی یا بی توجهی و سهل انگاری دانشجویان در دوره پری کلینیک باشد.

با توجه به نتایج این مطالعه، درمورد شناخت ساختار آمالگام، انواع تقسیم بندی‏‏های آمالگام و طرز کار با آن، دانشجویان خود را 22 درصد در حد عالی، 38 درصد خوب، 38 درصد در حد متوسط و 1 درصد در سطح ضعیف ارزیابی کرده بودند که همسو با مطالعه ملک نژاد(25) می‏باشد. در مطالعه ما، در زمینه تهیه و ترمیم حفرات کمپلکس آمالگام (Amalgam build up)، توانایی 18 درصد دانشجویان در سطح عالی، 34 درصد خوب، 47 درصد در حد متوسط و 1 درصد در سطح ضعیف ارزیابی شد که مشابه با مطالعه ملک نژاد(25) است. علت عملکرد پایین دانشجویان مخصوصاً در مورد ترمیم‏های آمالگام وسیع برای دندان‏های زنده می‏تواند ناشی از حجم پایین نمونه‏هایی باشد که اندیکاسیون این ترمیم را دارند. بر خلاف مطالعه ما، در مطالعه خاموردی(19) میزان توانمندی دندانپزشکان فارغ التحصیل شده در حفرات پیچیده و اندو شده آمالگام، 6 درصد در حد عالی، 75 درصد در حد خوب و 19 درصد در حد ضعیف بود.

در مطالعه ما، دانشجویان توانایی تهیه و ترمیم حفرات کمپلکس کامپوزیت (Composite Build up) را 21 درصد در حد عالی، 47 درصد در حد خوب و 30 درصد در سطح متوسط ارزیابی کرده بودند. در تحقیقی مشابه که توسط صادقی و لینچ(13) به طور همزمان در دانشکده دندانپزشکی رفسنجان و دانشگاه کاردیف انگلستان انجام شد، آنها گزارش کردند میزان و مدت آموزش نظری و عملی دندان‏‏های خلفی با کامپوزیت پایین است.(13)

در این مطالعه، در بخش ترمیمی توانمندی خانم ها بیشتر از آقایان ارزیابی شده بود (82/0=P). اما در بخش پریودنتولوژی میزان توانمندی‏ها بین دو جنس اختلاف معنی‏داری نداشت (082/2=P). این در تناقض با مطالعه نعمت الهی(26) و مطلب نژاد(14) می‏باشد که میزان موفقیت مردان را بیشتر از زنان معرفی کرده بود. این تفاوت ممکن است به دلیل علاقه و توجه بیشتر دندانپزشکان زن به امر یادگیری و افزایش معلومات باشد. به علاوه، شاید نقش اجتماعی و خانوادگی مردان به عنوان تامین‏کننده مخارج زندگی خانواده، موجب می‏شود تا دندانپزشکان مرد اوقات کمتری را به مطالعه اختصاص دهند. همچنین می‏تواند ناشی از دقت و ابتکار بیشتر زنان در بخش ترمیمی نسبت به مردان و فرصت مطالعه بیشتر آنها در این رابطه باشد.

در مطالعه کنونی، سنجش توانمندی دانشجویان در مورد گروه‏‏های پریو و ترمیمی بر حسب سهمیه ورودی یکی دیگر از پارامترها بود که نتایج آزمون کای دو اختلاف معنی‏داری را بین میزان توانمندی دانشجویان با سهمیه ورودی آنان گزارش نمی‏کرد. این نتایج، درتناقض با مطالعه خاموردی(19) است که اهداف آموزشی در دندانپزشکان سهمیه کنکور سراسری نسبت به دندانپزشکان سهمیه بهداشتکاران به میزان مطلوب تری تحقق یافته بود. احتمالاً تفاوت‏‏های این دو گروه از نظر سنی و نیز نحوه گزینش ورود به دانشگاه عامل ایجاد چنین تفاوتی شده است.(19)

از آنجا که در این پژوهش پاسخ دانشجویان با معیار‏های کیفی مورد سنجش قرار گرفته بودند، پیشنهاد می‏شود در پژوهش‏‏های پیش رو برای دستیابی به یافته‏‏های دقیق تر از معیار‏های کمی استفاده شود. ارزیابی دانشجویان و مقایسه معدل آنها با نمراتی که خودشان در بخش به خود داده اند اطلاعات مفیدتری در اختیار خواهد گذاشت که پیشنهاد می‏شود در مطالعات آتی مد نظر قرار گیرد.

نتیجه گیری

از بررسی نتایج درمی‏یابیم که آموزش دوره عمومی در دانشکده دندانپزشکی زاهدان در رابطه با دو درس پریودانتیکس و ترمیمی با وجود ایجاد توانایی‏‏های لازم در دانشجویان دوره عمومی هنوز تا دستیابی کامل به اهداف آموزشی فاصله دارد و نیاز به برخی اصلاحات در زمینه‏هایی چون آموزش عملی و ایجاد انگیزه بیشتر در اساتید برای بکار بستن روش‏‏های نوین به ویژه در گروه پریو پیشنهاد می‏شود.

تشکر و قدردانی

با تشکر از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، این مقاله بخشی از پایان نامه دانشجویی به شماره 6815 می‏باشد.



1. Context Input Process Product

2. Content Validity Ratio

3. Content Validity Index

  1. Bazargani A. Educational symbols system and its usage on university efficiency analysis. J Educ Teh 1993; 16: 9-10.
  2. Richard W. Educational evaluation: Basics of measurement capability and App review.Tehran: Markaz Nashr Daneshgahi; 1996. P. (7-8). (Persian)
  3. Jafari A, Fazel A, Hosseini Toudashki H, Sadighpour L, Kharazifard MH, Pakdaman A, et al. National plan of undergraduate dental curriculum review: Analysis of the role and capabilities required by the policy of the country and the need of general dentistry. Royesh J 2010; 3(3): 6-7. (Persian)
  4. Davis MR, Harden RM. Planning and implementing an undergraduate medical curriculum the lessons learned. Med Teach 2003; 25(6):596-608.
  5. Henzi D, Davis E, Jasinevicius R, Hendricson W. In the students own wards what are the strengths and weaknesses of the dental school curriculum?. J Dent Educ 2007; 71(5): 632-45.
  6. Boynes SG, Lemak AL, Close JM. General dentists evaluation of anaesthesia sedation education in U.S. dental school. J Dent Educ 2006; 70(12): 1989-93.
  7. Stewardson DA, Shortall AC, Lumley PJ. Endodontics and new graduates, part 2: Undergraduate experience and course evaluation. Eur J Prosthodont Restor Dent 2003; 11(1): 15-21.
  8. Levine RS. Experience, skill and knowledge gained by newly qualified dentists during their first year of general practice. Br Dent J 1992; 172 (3): 97-102.
  9. Cardall WR, Rowan RC, Bay C. Dental education from the students perspective: Curriculum and climate. J Dent Educ 2008; 72(5): 600-9.
  10. Pakdaman A, Soleymani Shayesteh Y, Kharazifard MH, Kabosi R. Assess the achievement of educational goals periodontics and oral health groups from the perspective of dental students of Medical Sciences, Tehran, based on the CIPP evaluation model. Dent J 2012; 24(1): 20-5. (Persian)
  11. Fattahi H, Bazrafkan L, Hassanali A, Behbahani rad A. Viewpoints of dental students of Shiraz toward the amount of their achievement to learning objectives in different courses of orthodontics. Iran J Med Educ 2009; 9(3): 249-62. (Persian)
  12. Shayegh S SH. Evaluation of the achievement of educational goals in the group saw Prosthetics, Dental School 2001; University of approved projects. (Persian)
  13. Sadeghi M, Linch K, Dental students view of the posterior teeth were restored with composite learning Curve. J Dent Med Shiraz Univ Med Sci 2009; 9(4):394. (Persian)
  14. Mottalebnejad M, Sadat M, Ahmadi A, Hosseini SR. Comments Babol dental school graduates towards their professional capabilities. Iran J Med Educ 2006; 5(2): 139. (Persian)
  15. Najaf-Zadeh N, Ramezani GH. Educational Assessment Program Goals, School of Dentistry, Islamic Azad University - Tehran Branch - In graduates of 1371-81 [Dissertation] - Tehran, Islamic Azad University, 2004; 32-4.
  16. Sayyari AK, Valaei N. Evaluation of program objectives for medical education from the perspective of graduates 1369-70 Years. J Res Med 1996; 16(4): 20-8.
  17. FotouhiAbadi R, Valaei N. Evaluation of satisfaction of final year students about the quantity and quality educational content presented in Shiraz medical school in 1377. [Dissertation] Shiraz (f): Shiraz University of medical Sciences; 1999; 22-4.
  18. Semyari H, Kamani GH, Evaluation of achievement to educational Goals and Periodontics, Restorative Training-Shahed and Tehran University in 1380. J Babol Univ Med Sci 2003; 24-32.
  19. Khamordi Z, Kasrayi SH, Rostamzadeh T, Yekta H. Assessment of the learning objectives from the perspective of graduation, Department of Operative Dentistry, Faculty of Dentistry, Hamadan (2005-2010). Iran Med J 2012; 12(5): 387. (Persian)
  20. Zakerjafari H R, Mohammadi Salimi H. Knowledge attitude and practice of dental students about infection control in dentistry department in Rasht. Journal of Infectious Diseases and Tropical Medicine Infectious Disease Specialists Association 2008; 13(41): 71. (Persian)
  21. Ajami BA, Ebrahimi M, Sadighi Z. Mashhad dental students' knowledge and performance in relation to infection control in 2007. J Mash Dent Sch 2009; 33(1): 53. (Persian)
  22. Petropoulos VC, Arbree NS, Tarnow D, Rethman M, Malmquist J, Valachovic R, et al. Teaching implant Dentistry in the priodontal curriculum: A report from the ADEA implant workshop's surgery of deans. J Dent Educ 2004; 70(4): 580-8.
  23. Aljohani HA, Alghamdi AST. Predoctoral dental implant education at king abdolaziz university. Saudi Dent J 2009; 21: 135-8.
  24. Mokhtari M, Forozanfar E, Farazi F. Evaluation of final-year student in dentistry Mashhad University of Medical Sciences, on the need for education of dental implants. J Mash Dent Sch 2012; 36(2): 157. (Persian)
  25. Maleknejad Y, Danayifar N, Jahantigh M, Akbari M. Review the topics of theoretical and clinical courses in Basic Course of Restorative Dentistry Alumni views. J Mash Dent Sch 2014; 37(1): 65. (Persian)
  26. Nematollahi H, Razie L, Khanmohammadi R, Shakib H. Evaluation of the success rate of pediatric dentistry, Faculty of Dentistry, Mashhad (Iran) in clinical skills training of the students' perspective. J Mash Dent Sch 2014; 37(3): 258. (Persian)