ادونتودیسپلازی ژنرالیزه: گزارش مورد

نوع مقاله: گزارش مورد

نویسندگان

دستیار تخصصی گروه بیماری‏های دهان، فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، ایران

چکیده

مقدمه: ادونتودیسپلازی ضایعه موضعی غیر ارثی و تکاملی است که مینا، عاج و پالپ دندانی را متاثر می سازد. علل متفاوتی در ایجاد این ضایعه ذکر شده است که مهمترین آنها ضایعات عروقی است. این ضایعه در قدام ماگزیلا و جنس مونث فراوان تر است و معمولاً کمتر از دو کوادرانت را درگیر می کند.
گزارش مورد: بیمار دختر خانمی 15 ساله که به علت عدم رویش دندان های هر دو فک به بخش بیماری های دهان دانشکده دندانپزشکی زاهدان در سال 1393مراجعه کرده بود. در معاینه دندان ها در فک بالا تنها دندان های سانترال راست و چپ مختصری رویش داشتند و دندان های مولر دوم شیری هنوز باقی مانده بودند سایر دندان ها در فک بالا رویش نیافته بودند. در کلیشه گرافی پانورامیک به عمل آمده از بیمار دندان ها شبحی شکل بود و دارای پالپ چمبر بزرگ و اپکس باز بود. همچنین سنگ پالپی در برخی دندان های فک پایین دیده شد. دندان های نهفته زیاد در گرافی مشاهده شد.
نتیجه گیری: این مطالعه یک مورد دیگر از ادونتودیسپلازی جنرالیزه را نشان داد که مشابه با مطالعات قبل در جنس مونث مشاهده شد اما برخلاف آن مطالعات هر دو فک را درگیر کرده بود. توافقی درباره بهترین درمان برای این بیماران وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Generalized Odontodysplasia; A Case Report

نویسندگان [English]

  • Ehsan Vosoughii
  • MohammadAli Salehian
Postgraduate Student, Dept of Oral Medicine, School of Dentistry, Zahedan University of Medical of Sciences, Zahedan, Iran.
چکیده [English]

Introduction: Odontodysplasia is a localized, non-hereditary, developmental abnormality, affecting tooth enamel, dentin, and dental pulp. Different factors are involved in the development of this abnormality, including vascular lesions. Odontodysplasia is most frequently observed in the anterior maxilla among females and usually involves less than two maxillary quadrants.
Case report: Herein, we present the case of a 15-year-old female patient, seeking treatment due to lack of tooth eruption in the jaws at the Department of Oral Medicine, Zahedan School of Dentistry in 2015. Dental examination of the upper jaw showed partial eruption in the right and left central incisors, whereas the second deciduous molars were still unerupted; also, other teeth in the upper jaw showed no eruption. The panoramic radiography showed ghost teeth with a large pulp chamber and an open apex. Moreover, pulp stones were observed in some mandibular teeth; many impacted teeth were reported in the radiography, as well.
Conclusion: Similar to other previous studies, the current report presented a case of generalized odontodysplasia in a female patient; however, in contrast to previous reports, both jaws were involved in our patient. Unfortunately, there is no consensus regarding the best treatment option for these patients.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Generalized odontodysplasia
  • ghost teeth
  • odontodysplasia

مقدمه

ادونتودیسپلازی یک آنومالی نادر تکاملی است که اجزاء اکتودرمال و مزودرمال دندان را درگیر می‏کند و می‏تواند هر دو سیستم دندانی شیری و دائمی را متاثر کند.(1) این آنومالی اولین بار توسط Hitchin در سال 1934 توصیف شد. اصطلاح ادنتودیسپلازیا در سال 1936 توسط Zegarelli و همکاران(2) عنوان شد و پیشوند Reginal را Pingbord در سال1970 به آن اضافه کرد که اشاره به درگیری ناحیه ای یا قسمتی از فکین دارد. اکثراً دندان‏های قدامی بالا به این ضایعه مبتلا می‏شوند و شیوع آن در جنس مونث بیشتر است (1/4:1). درگیری جنرالیزه به ندرت اتفاق می‏افتد.(3) در ادونتودیسپلازی، درگیری فک بالا دو برابر فک پایین است و اکثراً یک کوادرانت را درگیر می‏کند و تمایلی به عبور از خط وسط ندارد. دندان‏های درگیر دارای شکل غیرطبیعی، سطحی زبر، همراه با مینرالیزاسیون ناقص هستند، دندان‏ها دارای رنگ قهوه ای مایل به زرد بوده، هاپیوپلاستیک و هایپوکلسیفیه می‏باشند. دندان‏ها مستعد پوسیدگی هستند. عدم رویش دندان و رویش تاخیری، تورم لثه ای غیرالتهابی و آبسه‏های دندانی از یافته‏های شایع می‏باشد. در محل دندان‏های تغییر یافته اغلب استخوان‏های اطراف دانستیه پائین تری را نشان می‏دهند؛ به علاوه ممکن است هایپرپلازی بافت نرم پوشاننده دندان‏های نهفته مبتلا دیده شود. رادیوگرافی دندان‏های تغییریافته، مینا و عاج نازک را نشان می‏دهد, که یک پالپ رادیولوسنت بزرگ را احاطه کرده است؛ در نتیجه از دندان تصویر رنگ پریده به صورت قطعات کوچک و نازک ایجاد می‏شود به همین جهت دندان‏ها شبحی (Ghost teeth) نامیده می‏شود. پالپ چمبر بزرگ همراه با یک یا چند سنگ پالپی، ریشه‏های کوتاه و اپکس‏های باز از دیگر مشخصات رادیولوژیک و تشخیصی می‏باشد.(4) اتیولوژی این اختلال به درستی مشخص نیست, اگرچه چندین فاکتورمانند ترومای موضعی، عفونت، داروهای تراتوژنیک، ناسازگای RH، تابش اشعه، فعال شدن ویروس نهفته در مجاورت اپی‏تلیوم ادنتوژنیک، اختلال متابولیک و تغذیه ای، کمبود ویتامین، جهش‏های سوماتیک، اختلال در مهاجرت نورال کرست همراه با همانژیوما مورد بحث قرار گرفته است. همچنین ادنتودیسپلازی احتمالاً یک شرایط غیرارثی است.(5) این اختلال ممکن است به صورت مجزا یا بخشی از سندرم هائی مانند Occulo dento digital یاسندرم خال‏های اپیدرمال، سندرم Schimmelpenning – Feudstein – mims باشد.(6)

گزارش مورد

بیمار دختر خانمی 15 ساله بود که به علت عدم رویش دندان‏های هر دو فک به بخش بیماری‏های دهان دانشکده دندانپزشکی زاهدان در سال 1393 مراجعه کرده بود. سابقه بیماری سیستمیک در تاریخچه بیمار وجود نداشت و از نظر رشد نرمال به نظر می‏رسید. در بررسی تاریخچه خانوادگی مورد مشابهی مشاهده نشد. در معاینه دهان و صورت آسیمتری در بافت نرم و دندان‏های بیمار مشاهده نشد. در معاینه دندان‏ها در فک بالا تنها دندان‏های سانترال راست و چپ رویش مختصری داشتند و دندان‏های مولر دوم شیری هنوز باقی مانده بودند. سایر دندان‏ها در فک بالا رویش نیافته بودند. در فک پایین تنها دندان‏های مولر اول راست و چپ روئیده بودند و دارای پوسیدگی‏های وسیع بودند. همچنین دندان‏های مولر دوم شیری که رویش نرمال نیز داشتند، در دهان بیمار باقی مانده بودند (تصویر 1).

در کلیشه گرافی پانورامیک به عمل آمده از بیمار، دندان‏های کانین و پرمولر اول سمت چپ فک بالا شبحی شکل بود و دارای پالپ چمبر بزرگ و اپکس باز بود. همچنین سنگ پالپی در برخی دندان‏های فک پایین دیده شد. دندان‏های نهفته زیاد در گرافی مشاهده شد (تصویر 2).

جهت رد سندرم‏های مرتبط با ادونتودیسپلازی و ضایعات فیبرواوسئوس، تست‏های لابراتوری،
CBC Count، BUN، FBS، INR، PTT، PT، Vitamin D، P.T.H، TSH، کراتین، کلسترول، LDL، HDL،
تری گلیسرید، فسفات و
TIBC درخواست شد که نتایج نرمال بود.

با مشاهده رادیوگرافی پانورامیک و براساس معیارهای کلینیکی تشخیص اولیه ادنتودیسپلازی ژنرالیزه گذاشته شد. پس از مشاوره با متخصصین پروتز، ارتودنسی و جراحی فک و صورت، طرح درمان بیمار شامل کشیدن دندان‏های موجود در دهان، جراحی دندان‏های نهفته و استفاده از دنچر بود. اما به علت عدم همکاری بیمار، درمانی انجام نشد.


 

 

 

 

3

2

1

تصویر 1 : نمای داخلی دهان بیمار 1) نمای اکلوژن از رو به رو 2) نمای فک پایین 3) نمای فک بالا

 

 

 

تصویر 2 : کلیشه گرافی پانورامیک بیمار

 

 


بحث و نتیجه گیری

ادنتودیسلازی یک ضایعه تکاملی نادر است. خصوصیات بالینی و رادیوگرافی درگیر کننده دندان دائمی فک بالا به طور قوی از تشخیص ادنتودیسپلازی حمایت می‏کند(7) اگر چه در گزارش ما، هر دو فک و تمام کوادرانت‏ها را درگیر کرده و از میدلاین عبور کرده بود.

طبق برخی مطالعات، اتیولوژی ادنتودیسپلازی هنوز به خوبی مشخص نشده است ولی موارد متعددی به عنوان ریسک فاکتور آن در نظر گرفته شده است مانند نقص تغذیه، تروما، عفونت، ایسکمی، نقص عروقی، آسیب عصبی، داروهای تراتوژنیک و غیره.(8) در بیمار حاضر هیچکدام از فاکتورها در ارتباط با ادنتودیسپلازی دیده نشد و هیچ تاریخچه ای از مصرف دارو، کمبود تغذیه و نقص عروقی دیده نشد.

در رادیوگرافی بیمار دندان‏های رویش نیافته، اپکس باز داشتند و دندان‏های درگیر مورفولوژی غیرنرمال با کانتور سطحی نامنظم و نقص در مینرالیزاسیون داشتند. دندان‏ها هایپوپلاستیک یا هایپوکلسیفیه به نظر می‏رسید و تغییر رنگ زرد داشتند. از لحاظ رادیوگرافی، دندان‏های درگیر نمایی شبح مانند و کاهش مشخصی در دانسیته داشتند. مینا و عاج نازک و پالپ چمبر وسیع بود. ریشه‏ها کوتاه و اپکس باز بود.

مصطفی و همکاران(1) یک مورد ادنتودیسپلازی جنرالیزه در پسر بچه 5/8 ساله گزارش کردند. بیمار تاخیر رویش و عدم بلوغ دندان‏های شیری را نشان می‏داد. در نمای گرافی دندان‏های شبحی شکل دیده شد. پالپ چمبر و کانال‏های ریشه گشاد، ریشه‏ها کوتاه و اپکس باز بود. معاینه داخل دهانی سایش شدید سانترال‏های بالا، مولرهای اول بالا و پایین سمت راست را نشان داد.

آبسه و فیستول در انسیزورهای سمت چپ و راست بالا و پائین مشاهده شد. همچنین میکرودنشیا نیز گزارش شد. در بررسی لابراتواری سطح آلکالن فسفاتاز و کلسیم و فسفات سرم بیمار نرمال بود. درمان بیمار شامل اپکسیفیکیشن سانترال‏های بالا در طی دوره 5/2 ساله انجام شد اما شکست خورد.

درمان ریشه در دندان‏های غیرزنده انجام گرفت و روکش‏های پرسلن برای نیازهای زیبایی استفاده شد. پیگیری طی دوره 10 ساله، وایتالیتی دندان‏های روکش شده را نشان داد و اپکس دندان‏ها تشکیل شده بود.

رشیدیان و همکاران(5) یک مورد ادنتودیسپلازی را در دختربچه 5/3 ساله گزارش کردند. بیمار با تاریخچه شکایت از وجود آبسه در سمت چپ فک بالا مراجعه کرده بود و هیچگونه تاریخچه بیماری پزشکی را گزارش نکرده بود. بیمار هیچگونه سابقه ای از ابنورمالیتی دندانی و آنومالی‏های ژنتیکی حتی در فامیل‏های درجه یک و دو ذکر نکرده بود.

آملوژنزیس ایمپرفکتای هیپوکلسیفیه به دلیل اپسیته یکسان مینا و عاج در نمای گرافی و درگیری دندان‏های دایمی و شیری در تشخیص افتراقی با ادونتودیسپلازی قرار می‏گیرد. اما به دلیل مینرالیزاسیون غیرطبیعی، مینای سست، قهوه‏ای- زرد و پر از Stain و جرم از ادونتودیسپلازی قابل افتراق می‏باشد.(9)

هیچگونه تاخیری در رویش دندان‏ها در فک بالا در مقایسه با سایر کوادرانت‏ها مشاهده نشد. همه دندان‏های درگیر در سمت چپ فک بالا دارای تاج غیرطبیعی زرد و مینای هایپوپلاستیک بودند. همه دندان‏ها در سمت چپ فک بالا وجود داشت و دندان‏ها نمای شبحی پالپ چمبر بزرگ و ریشه کوتاه داشتند، در ارزیابی لابراتواری سطح سرمی P، Ca، K، Na و آلکالین فسفاتاز نرمال بود. بیمار جهت کشیدن دندان و استفاده از فضا نگه دار ترغیب شد و در ادامه، طرح درمان برای دندان‏های مولر اول دائمی فک بالا، بیلدآپ با گلاس آینومر بود تا زمانی که رویش کامل شود.(5)

در این بیمار پس از مشاوره با متخصصین ارتودنسی، پروتز و جراحی فک و صورت، در مرحله اول، کشیدن دندان‏های شیری در هر دو فک صورت گرفت؛ سپس با استفاده از دندان‏های مولر باقیمانده در هر دو فک پروتز پارسیل برای بیمار تهیه شد. در مرحله بعد، جراحی دندان‏های نهفته در فکین تحت بیهوشی مدنظر بود که به دلیل عدم همکار بیمار درمان صورت نگرفت.

درمان ادونتودیسپلازی مورد بحث است، نگرانی اصلی در ادونتودیسپلازی در مورد کشیدن دندان‏های درگیر است. دلیل منطقی برای کشیدن زود هنگام این آنومالی‏های دندانی غیر قابل ترمیم بودن آنهاست.

این مطالعه یک مورد دیگر از ادونتودیسپلازی جنرالیزه را نشان می‏دهد که مشابه با مطالعات قبل در جنس مونث مشاهده شد اما برخلاف آن مطالعات، هر دو فک را درگیر کرده بود. توافقی درباره بهترین درمان برای این بیماران وجود ندارد.

تشکر و قدردانی

نویسندگان این مقاله از خانم دکتر نصرت زهی به دلیل همکاری ایشان در نوشتن این مقاله تشکر می‏کنند.

  1. Ibrahim Mostafa M, Samir Taha N, Ismail Mehrez MA. Generalised versus Regional Odontodysplasia: Diagnosis, transitional management, and long-term followup; A report of 2 cases. Case Reports Dent 2013; 2013: 5.
  2. Mehta DN, Bailoor D, Patel B. Regional odontodysplasia. J Indian Soc Pedod Prev Dent 2011; 29: 323-6.
  3. Cahuana A, Gonzalez Y, Palma C. Clinical management of regional odontodysplasia. Pediatr Dent 2005; 27(1): 34-9.
  4. Thimma Reddy BV, Vinay Reddy KK, Sunil B, Pujita R, Kiran K, Kranthi KR. Regional odontodysplasia. J Indian Soc Pedod Prev Dent 2010; 28: 315-8.
  5. Rashidian A, Afsharian Zadeh M, Azarshab M, Zarrabian T. Regional odontodysplasia: Report of a case. J Dent (Shiraz). 2013; 14: 197-200.
  6. Murakami A, Skovby F, Andreasen JO, Cohen Jr M, Jensen BL, Kreiborg S. Oral manifestations of schimmelpenning syndrome: Case report and review of literature: Annals of the Academy of Medicine Singapore 1999; 5(5): 744-8.
  7. Quinderé LB, Cavalcante RB, Nonaka CF, Miguel MC, de Souza LB. Regional odontodysplasia involving three quadrants of the jaws: A case report. Quintessence Int 2010; 41: 13-6.
  8. Ozer L, Cetiner S, Ersoy E. Regional odontodysplasia: Report of a case. J Clin Pediatr Dent 2004; 29: 45-8.
  9. Crawford PJ, Aldred M, Bloch-Zupan A. Amelogenesis imperfecta. Orphanet J Rare Dis 2007; 2(17): 1-2.