تأثیر ویتامین C بر ظرفیت آنتی ‌اکسیدانی تام بزاق در افراد سالم غیرسیگاری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه آموزشی بیماری‌های دهان، فک و صورت، دانشکده دندان‌پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران

2 استادیار گروه آموزشی اپیدمیولوژی و آمار زیستی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران

3 دانشجوی دندان‌پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران

4 دانشجوی کارشناسی ارشد اپیدمیولوژی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران

چکیده

مقدمه: سیستم آنتی‌اکسیدان از مهم­ترین مکانیسم‌های دفاعی بزاق علیه رادیکال­های آزاد است. یکی از مهم­ترین عوامل آنتی­اکسیدانی، ویتامین C است که در درمان و جلوگیری از استرس اکسیداتیو مؤثر می­باشد. با توجه به تأثیر عوامل محیطی، ژنتیکی و تغذیه­ای بر تعادل بین تولید و دفع رادیکال­های آزاد، مطالعه حاضر با هدف تعیین اثر ویتامین C بر ظرفیت تام آنتی­اکسیدانی بزاق در افراد غیرسیگاری انجام شد.
مواد و روش­ها: مطالعه حاضر از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی­شده بود که بر روی 60 فرد سالم غیرسیگاری مراجعه­کننده به کلینیک دندان­پزشکی رفسنجان در سال 1396 انجام شد. پس از تقسیم تصادفی افراد به سه گروه، به گروه اول و دوم به ترتیب 1000 و 500 میلی­گرم قرص جوشان ویتامین C، به مدت سه هفته داده شد. گروه سوم هیچ‌گونه مکمل ویتامین C دریافت نکرد. ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق، قبل و سه هفته پس از مداخله، به وسیله کیت سنجش آنتی‌اکسیدان و دستگاه ELISA Reader اندازه­گیری شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده­ها از آزمون t زوجی، آنالیز واریانس یک­طرفه و آزمون تعقیبی دانکن استفاده شد.
یافته­ها: آزمون مقایسات چندگانه دانکن نشان داد که میانگین تغییرات (افزایش) ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق در گروه دریافت کننده 500 و 1000 میلی­گرم ویتامین C دارای اختلاف معنی­دار نبود (05/0<P). در حالی­که میانگین تغییرات ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق در گروه کنترل به طور معنی­داری کمتر از گروه دریافت کننده ویتامین C بود (001/0>P).
نتیجه­گیری: نتایج مطالعه نشان داد که استفاده از ویتامین  Cبه عنوان یک عامل آنتی­اکسیدان، باعث افزایش ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق می­شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Effect of Vitamin C on Salivary Total Antioxidant Capacity (TAC) in Healthy Non-Smokers

نویسندگان [English]

  • Nazanin Kamyab 1
  • Mahmood Sheikh Fathollahi 2
  • Masoumeh Edalat 3
  • Zohreh Mordouei 4
1 Assistant Professor, Department of Oral and Maxillofacial Medicine, Faculty of Dentistry, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Epidemiology and Biostatistics, School of Medicine, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran
3 Dental Student, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran
4 MSc Student of Epidemiology, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran
چکیده [English]

Introduction: Antioxidant system is one of the most important protective mechanisms of saliva against free radicals. One of the most important antioxidant agents is vitamin C, which is effective in the treatment and prevention of oxidative stress. With regard to the effect of environmental, genetic, and nutritional factors on the balance between the production and expulsion of free radicals, the present study aimed to determine the effect of vitamin C on salivary total antioxidant capacity (TAC) in non-smokers.
Materials and Methods: This randomized clinical trial was conducted on 60 healthy non-smokers referring to the Dental Clinic of Rafsanjan, Kerman, Iran, in 2017. After random division of the participants into three groups, the first and second groups were given 1000 and 500 milligrams of vitamin C effervescent tablet for 3 weeks, respectively. The third group did not receive any vitamin C supplements. The salivary TAC was measured before and after the intervention using an antioxidant kit and an ELISA reader. Data were analyzed using the paired t-test, one-way ANOVA followed by Duncan's post hoc test.
Results: Duncan's multiple comparisons test indicated that the mean changes (increase) in salivary TAC of the receiving groups of 500 and 1000 milligrams of vitamin C were not significantly different (P>0.05). However, the mean changes in salivary TAC in the control group were significantly lower than those receiving 500 and 1000 milligrams of vitamin C (P<0.001).
Conclusion: The results of this study showed that the use of vitamin C as an antioxidant agent increases the salivary TAC.

مقدمه

بزاق مایعی هتروژن می­باشد(1) که از مایع زیر لثه­ای و غدد بزاقی پاروتید ترشح می­شود.(2) بزاق حاوی پروتئین، گلیکوروتئین، آب و الکترولیت­ها، ایمونوگلبولین A، لیزوزیم، لاکتوفرین، پراکسیداز، مولکول­های کوچک آلی و غیره می­باشد.(1) بزاق به عنوان اولین خط دفاعی علیه رادیکال­های آزاد عمل می­نماید.(3) هم­چنین مجهز به مکانیسم­های دفاعی متنوعی از جمله پارامترهای ایمونولوژیک، فاکتورهای آنزیمی و آنتی­اکسیدانی می­باشد که مواد خطرزا را خنثی کرده و سبب ایجاد محیطی حفاظت شده در پوشش مخاطی دهان می­شود.(4) سیستم آنتی‌اکسیدان از مهم­ترین مکانیسم‌های دفاعی بزاق است.(5)

ظرفیت تام آنتی­اکسیدانی شامل مجموع آنتی­اکسیدان­های موجود در پلاسما و کل مواد موجود در مایعات بدن که خواص آنتی‌اکسیدانی دارند، می­باشد.(6، 7) آنتی­اکسیدان ماده­ای است که بتواند از آسیب اکسیداتیو به یک مولکول هدف جلوگیری کند و یا آسیب به آن را به تأخیر اندازد.(2) آنتی­اکسیدان­ها نقش مهمی در خنثی کردن رادیکال­های آزاد دارند. این رادیکال­ها به دنبال از بین بردن باکتری­ها توسط نوتروفیل­های بزاق تولید می­شوند.(6) سیستم دفاعی آنتی­اکسیدانی شامل انواع سیستم آنتی­اکسیدانی آنزیمی و غیر آنزیمی می­باشد. سیستم آنتی­اکسیدانی غیر آنزیمی شامل ویتامین C، آلفا ویتامین E، ویتامین A و ترکیبات مشخصی که کاروتنوئید نامیده می­شوند، می­باشد.(8)

یکی از مهم­ترین عوامل آنتی­اکسیدانی، ویتامین C یا آسکوربیک اسید است که نقش مهمی در عملکردهای مختلف بدن دارد.(9) آسکوربیک اسید یک آنتی­اکسیدان محلول در آب می­باشد که سبب رفتگری رادیکال­های آزاد و ورود مجدد آنتی­اکسیدان­های دیگر به چرخه می­شود. هم­چنین ویتامین C در غلظت­های پایین نقش جلوگیری از اکسیداسیون را دارد. بنابراین به نظر می­رسد بتواند از ایجاد آسیب­های اکسیداتیو جلوگیری کند.(10)

سبک­های مختلف زندگی، عوامل محیطی، تغذیه­ای و ژنتیکی می­توانند باعث تولید رادیکال­های آزاد و تضعیف سیستم دفاعی آنتی­اکسیدانی شوند و تعادل بین تولید و دفع رادیکال­های آزاد را برهم زنند. با توجه به این ­که ویتامین C می­تواند برای درمان و جلوگیری از آسیب­ها و استرس اکسیداتیو استفاده شود،(10) لذا مطالعه حاضر با هدف تعیین اثر ویتامین C بر ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق در افراد سالم غیرسیگاری انجام شد.

مواد و روش­ها

مطالعه حاضر از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی شده (Randomized clinical trial) بود و با شماره IRCT20171203037717N2 در مرکز کارآزمایی بالینی ایران ثبت گردیده است. جامعه آماری مطالعه شامل 60 نفر از افراد سالم غیرسیگاری 50-25 ساله مراجعه‌کننده به بخش بیماری‌های دهان دانشکده دندان­پزشکی رفسنجان در سال 1396 بودند.

معیار ورود به مطالعه شامل افراد سالم غیرسیگاری با دامنه سنی 50-25 سال بود. از آن جا که سیگار باعث اختلال در سیستم آنتی­اکسیدان می­شود، به همین دلیل افراد غیرسیگاری وارد مطالعه شدند.(12و11) معیارهای عدم ورود به مطالعه شامل داشتن بیماری­های سیستمیک مانند دیابت، بیماری قلبی و غیره، سابقه شیمی­درمانی و رادیوتراپی، مصرف الکل، مصرف مداوم دارو مانند داروهای ضد فشارخون، داروهای اعصاب و روان و غیره در طول سه ماه گذشته، بیماری های پریودنتال و وجود ضایعات دهانی بر اساس معاینه بالینی بود.(13)

پس از کسب رضایت آگاهانه، به شیوه بلوک­های جایگشتی تصادفی با سایز 3 (Randomly permuted blocks of size 3) بیماران به سه گروه دریافت­کننده 1000 میلی­گرم ویتامین C (گروه A)، گروه دریافت­کننده 500 میلی­گرم ویتامین C (گروه B) و گروه کنترل (گروه C) تقسیم شدند.

قبل از شروع مطالعه و تجویز ویتامین C در گروه­های مداخله (گروه A و B)، حداقل یک میلی­لیتر از بزاق غیرتحریکی تمامی افراد مورد مطالعه جمع­آوری گردید. جمع­آوری بزاق در حالت نشسته و در ساعت 12-9 صبح انجام شد و از بیماران خواسته شده بود که یک ساعت قبل از جمع­آوری بزاق از خوردن و آشامیدن پرهیز کنند. پس از شست و شوی دهان با سرم فیزیولوژیک، لوله­های فالکون 50 میلی­لیتری مخصوص جمع­آوری بزاق در اختیار بیماران قرار گرفت تا به مدت 5 دقیقه بزاق غیرتحریکی خود را در آن بریزند. سپس نمونه­های بزاق در حداقل زمان ممکن به آزمایشگاه منتقل گردیدند و در میکروتوبول­های خاص قرار گرفتند. برای جداسازی سلول­های سنگفرشی و دبری­ها، نمونه­ها در دستگاه سانتریفیوژ(Kubota, Tokyo, Japan) ، قرار گرفتند و به منظور سنجش ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق، در دمای 20- درجه سانتی­گراد نگه­داری شدند.(14)

به منظور مداخله، ابتدا به گروه­های مداخله نحوه استفاده از ویتامین C آموزش داده شد. به این صورت که روزانه یک عدد قرص جوشان ویتامین C را در یک لیوان آب حل نمایند و سپس مصرف نمایند. به گروه A روزانه یک عدد قرص جوشان ویتامین C، 1000 میلی­گرمی (اسوه، تهران، ایران) و به گروه B روزانه یک عدد قرص جوشان ویتامین C، 500 میلی‌گرم داده شد تا هر دو گروه به مدت 20 روز قرص دریافتی را مصرف کنند. به گروه C (گروه کنترل) هیچ نوع مکمل ویتامین C داده نشد. هر هفته یک­بار با افراد گروه­های مداخله تماس گرفته می­شد تا مصرف قرص جوشان ویتامین C یادآوری گردد و بر طبق پروتکل، در صورت فراموش کردن مصرف بیش­ از دو بار در هفته، فرد از مطالعه حذف می­گردید. لازم به ذکر است که تمامی بیماران، قرص­های دریافتی را به طور کامل و در روزهای مقرر مصرف نمودند و هیچ فردی از مطالعه حذف نگردید.

پس از گذشت 3 هفته، نمونه بزاق غیرتحریکی برای دومین ­بار به همان روشی که در بالا ذکر شد از هر سه گروه جمع­آوری گردید. به منظور ارزیابی ظرفیت آنتی‌اکسیدانی تام بزاق از کیت سنجش آنتی‌اکسیدانی (Zellbio, Ulm, Germany)و برای خواندن نتایج از دستگاه ELISA reader(Rayto, Hamburg, Germany) استفاده شد.(14)

اطلاعات پس از جمع­آوری به ­ترتیبوارد نرم افزار SPSS نسخه 20 شدند. داده­های کمی به صورت "انحراف معیار±میانگین" و داده­های کیفی به صورت "تعداد (درصد)" گزارش گردید. به منظور مقایسه میانگین ظرفیت آنتی‌اکسیدانی تام بزاق (میلی­مول بر لیتر) در گروه­های مورد بررسی در قبل و بعد از مداخله و هم­چنین برای مقایسه میانگین تغییرات (افزایش) ظرفیت آنتی‌اکسیدانی تام بزاق در گروه­های مورد بررسی از آنالیز واریانس یک­طرفه (One-way ANOVA) استفاده گردید. درصورت معنی­داری، از آزمون مقایسات چندگانه دانکن (Duncan's multiple comparisons test) به منظور مقایسه میانگین زوج گروه­ها استفاده شد. به منظور مقایسه میانگین ظرفیت آنتی‌اکسیدانی تام بزاق در قبل و بعد از مداخله، در هر یک از گروه­های مورد بررسی، آزمون t زوجی (Paired t test) مورد استفاده قرار گرفت. به منظور مقایسه فراوانی جنس در گروه­های مورد بررسی، از آزمون مجذور کای (Chi-square test) استفاده گردید.

جهت ارزیابی نرمال بودن توزیع فراوانی ظرفیت آنتی‌اکسیدانی تام بزاق در هر یک از گروه­های مورد بررسی، از آزمون ناپارامتری کلموگروف- اسمیرنوف (Kolmogorov-Smirnov) استفاده شد و انحرافی از نرمال بودن مشاهده نگردید (05/0<P). هم­چنین، برای ارزیابی تساوی واریانس ظرفیت آنتی‌اکسیدانی تام بزاق در گروه­های مورد بررسی، از آزمون لون (Levene's test for homogeneity of variances) استفاده شد و تساوی واریانس­ها نیز مورد تأیید قرار گرفت (05/0<P). سطح معنی­داری در آزمون­ها 05/0 در نظر گرفته شد.

یافته­ها

در این مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی شده، 60 فرد سالم غیرسیگاری 50-25 ساله مراجعه­کننده به بخش بیماری­های دهان دانشکده دندان­پزشکی رفسنجان در سال 1396 مورد بررسی قرار گرفتند. میانگین و انحراف معیار سنی بیماران مورد بررسی 42/7±37/37 سال بود. تعداد 40 بیمار (7/66 درصد) در محدوده سنی 40-25 سال و 20 بیمار (3/33 درصد) در محدوده سنی 50-41 سال قرار داشتند. هم­چنین، تعداد 31 نفر (7/51 درصد) مرد و 29 نفر (3/48 درصد) زن بودند.

آنالیز واریانس یک­طرفه نشان داد که میانگین سن در سه گروه مورد بررسی تفاوت آماری معنی­داری نداشت (875/0=P). هم­چنین، آزمون آماری مجذور کای نشان داد که توزیع فراوانی جنس در سه گروه مورد بررسی مشابه بود (935/0=P) (جدول 1).


 

جدول 1 : مقایسه میانگین سنی و توزیع فراوانی جنس در سه گروه افراد سالم غیرسیگاری

متغیر

گروه

1000 میلی­گرم

(20=n)

500 میلی­گرم

(20=n)

کنترل

(20=n)

مقدار P

سن (سال)

22/8±85/36

38/6±20/37

86/7±05/38

875/0

جنس

زن

(0/50) 10

(0/50) 10

(0/45) 9

935/0

 

 

مرد

(0/50) 10

(0/50) 10

(0/55) 11

داده­های جدول به صورت "انحراف معیار± میانگین" و یا "(درصد) تعداد" گزارش شده است.


آزمون آماری t زوجی نشان داد که در گروه­های مصرف کننده 1000 و 500 میلی­گرم ویتامین C، میانگین ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق بعد از مداخله، به طور معنی­داری افزایش پیدا کرده است (001/0>P)، در حالی که در گروه کنترل افزایش معنی­داری مشاهده نشد (828/0=P). هم­چنین آنالیز واریانس یک­طرفه نشان داد که میانگین ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق، قبل از مداخله، بعد از مداخله و هم­چنین میانگین تغییرات (قبل و بعد) ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق در سه گروه مورد بررسی تفاوت آماری معنی­داری داشت (001/0>P). به طوری که آزمون مقایسات چندگانه دانکن نشان داد که قبل از مداخله، بعد از مداخله و تغییرات قبل و بعد از مداخله، میانگین ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق در گروه دریافت کننده 500 میلی­گرم ویتامین C، به طور معنی­داری بیش از گروه دریافت کننده 1000 میلی­گرم ویتامین C و گروه کنترل بود (001/0>P). هم­چنین، میانگین ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق در گروه دریافت کننده 1000 میلی­گرم ویتامین C به طور معنی­داری بیش از گروه کنترل بود (001/0>P). آزمون مقایسات چندگانه دانکن هم­چنین نشان داد که میانگین تغییرات (افزایش) ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق در گروه دریافت کننده 500 و 1000 میلی­گرم ویتامین C دارای اختلاف معنی­دار نبود (05/0<P)، در حالی­که میانگین افزایش ظرفیت آنتی­ اکسیدانی تام بزاق در گروه دریافت کننده 500 و 1000 میلی­گرم ویتامین C به طور معنی­داری بیشتر از گروه کنترل بود (001/0>P) (جدول 2).

آنالیز واریانس یک­طرفه نشان داد که میانگین تغییرات (افزایش) ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق در سه گروه مورد بررسی، برحسب سن، جنس دارای تفاوت آماری معناداری با یکدیگر بود(001/0>P). به­طوری که آزمون مقایسات چندگانه دانکن نشان داد که میانگین افزایش ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق در گروه دریافت کننده 500 و 1000 میلی­گرم ویتامین C دارای اختلاف معنی­دار نبود (05/0<P)، در حالی­که میانگین افزایش ظرفیت آنتی­ اکسیدانی تام بزاق در گروه کنترل به طور معنی­داری کمتر از گروه دریافت کننده 500 و 1000 میلی­گرم ویتامین C بود (001/0>P) (جدول 3).


 

 

جدول 2 : مقایسه میانگین ظرفیت آنتی­اکسیدان تام بزاق (میلی­مول بر لیتر) در سه گروه افراد سالم غیرسیگاری قبل و بعد از مداخله

            گروه

زمان       

1000 میلی­گرم

(20=n)

500 میلی­گرم

(20=n)

کنترل

(20=n)

مقدار P

قبل از مداخله

079/0±401/0a

117/0±490/0b

063/0±332/0c

001/0>

بعد از مداخله

137/0±543/0a

112/0±666/0b

060/0±334/0c

001/0>

تغییرات (قبل و بعد)

074/0±142/0a

068/0±176/0a

046/0±002/0b

001/0>

داده­های جدول به صورت "انحراف معیار± میانگین" گزارش شده است. در هر زمان، گروه­های با علامت انگلیسی متفاوت، دارای اختلاف آماری معنی­داری در میانگین ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق می­باشند (001/0>P). 

 

 

جدول 3 : مقایسه میانگین تغییرات (قبل و بعد از مداخله) ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق (میلی­مول بر لیتر) در سه گروه افراد سالم غیرسیگاری

متغیر      

گروه

1000 میلی­گرم

500 میلی­گرم

کنترل

مقدار P

زن

058/0±127/0 a

(10=n)

026/0±152/0 a

(10=n)

049/0±004/0 b

(9=n)

001/0>

مرد

088/0±157/0 a

(10=n)

089/0±199/0 a

(10=n)

046/0±001/0 b

(11=n)

001/0>

40 -25 سال

092/0±152/0 a

(12=n)

064/0±180/0 a

(14=n)

049/0±009/0 b

(14=n)

001/0>

50 -41 سال

036/0±127/0 a

(8=n)

083/0±164/0 a

(6=n)

034/0±014/0 b

(6=n)

001/0>

داده­های جدول به صورت "انحراف معیار± میانگین" گزارش شده است. گروه­های با علامت انگلیسی متفاوت، دارای اختلاف آماری معنی­داری در میانگین تغییرات ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق می­باشند (001/0>P).

 

 


بحث

سیستم آنتی‌اکسیدانی از مهم­ترین مکانیسم‌های دفاعی بزاق است.(5) آنتی­اکسیدان­ها بدن را در مقابل رادیکال­های آزاد محافظت می­کنند. هم­چنین سیستم آنتی­اکسیدانی با جلوگیری از تشکیل رادیکال­های آزاد و افزایش دفع مولکول­های آسیب دیده، با صدمات ناشی از رادیکال­های آزاد مقابله می­کند.(15) یکی از شناخته ­شده­­ترین آنتی­اکسیدان­های طبیعی، ویتامین C است که توان حذف رادیکال­های آزادی مانند سوپراکسید و هیدراکسید را دارد. از آن­جا که به دست آوردن ویتامین C از طریق تغذیه برای انسان کار آسانی است، توجه به توان آنتی­اکسیدانی ویتامین C با در نظر گرفتن مکانیزم­های بزاق می­تواند به افزایش قدرت ایمنی انسان کمک نماید.(16)

نتایج مطالعه نشان داد که ویتامین C به عنوان یک آنتی­اکسیدان می­تواند در افزایش ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق مؤثر باشد. به­طوری که میانگین ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق در گروه­های دریافت­کننده ویتامین C به­طور معنی­داری از گروه کنترل بیشتر بود.

نتایج مطالعه Bakhtiari و همکاران(14) نشان داد که تجویز 500 میلی­گرم ویتامین C در افراد سیگاری سبب افزایش معنی­دار ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق نشد. نتایج این مطالعه با نتایج مطالعه حاضر هم­خوانی ندارد. احتمالاً دلیل عدم هم­خوانی، سیگاری بودن افراد مورد بررسی در مطالعه ایشان و غیرسیگاری بودن افراد مورد بررسی در مطالعه حاضر باشد. زیرا سیگار علاوه بر کاهش ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق سبب کاهش قدرت دفاعی آن و کاهش فعالیت آنتی­اکسیدان­ها می­شود. به علاوه در افراد سیگاری سطح ریزمغذی­های پلاسما مانند ویتامین C و بتاکاروتن کم می­باشند.(12و11) احتمالاً در مطالعه ایشان تجویز دوز 500 میلی­گرم ویتامین C کمبود آن را جبران نکرده است. تفاوت دیگر می­تواند به دلیل تفاوت در روش اجرای مطالعات باشد به­طوری که مطالعه Bakhtiari و همکاران به صورت متقاطع (Crossover) انجام شده بود که دارای یک دوره Washout بوده­ است که می­توان وجود این دوره را نیز در نتایج به دست آمده در مطالعه ایشان مؤثر دانست.(14) در مطالعه Valkonen و همکاران(17)، مصرف مکمل­های ویتامین C، افراد غیرسیگاری را در مقابل اثرات مضر رادیکال‌های آزاد در حین Passive smoking محافظت ‌نمود که با نتایج مطالعه حاضر هم­سو بود.

مطالعه Washio و همکاران(18) که بر روی بیماران دیالیزی با هدف تأثیر مصرف مکمل­های خوراکی ویتامین C بر مارکرهای استرس اکسیداتیو انجام شده بود، نشان داد که مصرف مکمل­های ویتامین C سبب افزایش فعالیت آنزیم سوپراکسید دسموتاز نگردید. احتمالاً علت تفاوت در نتایج این مطالعه با نتایج مطالعه حاضر می­تواند به این دلایل باشد. در مطالعه Washio و همکاران(18) به بررسی تأثیر مکمل­های ویتامین C بر فعالیت یکی از اجزای آنزیمی آنتی‌اکسیدان‌های بزاق (آنزیم سوپراکسید دسموتاز) پرداخته شده بود، در حالی که در مطالعه حاضر اثر ویتامین C بر روی ظرفیت آنتی‌اکسیدانی تام بزاق مورد بررسی قرار گرفت و احتمالاً ویتامین C اثر محافظتی بر روی دیگر اجزای آنتی­­اکسیدان­ها مانند ویتامین E دارد.

در مطالعه Rendón-Ramírez و همکاران(19) که بر روی کارگران در معرض سرب صبحگاهی انجام گرفته بود، نشان داد که مکمل­های آنتی­اکسیدانی از جمله ویتامین C، از طریق مقابله با اثرات مخرب رادیکال­های آزاد سبب کاهش آسیب اکسیداتیو در این کارگران می­شوند. در مطالعه Mikirova، ویتامین C به عنوان آنتی­اکسیدان مهم پلاسما، به وسیله حذف رادیکال­های آزاد نقش محافظت­کننده در پراکسیداسیون لیپید سرم و اکسیداسیون پروتئین داشت.(20) این یافته­ها با نتایج مطالعه حاضر همسو می­باشد.

از جمله محدودیت­های مطالعه حاضر، عدم امکان غربالگری علمی از نظر وجود یا عدم وجود بیماری­های سیستمیک قبل از ورود افراد به مطالعه و انتخاب نمونه­ها فقط از مراجعین به دانشکده دندان­پزشکی بود. لذا پیشنهاد می­شود به منظور افزایش تعمیم­پذیری مطالعه، مطالعات مشابهی در گروه­های مختلف جمعیتی (مانند گروه­های مختلف شغلی، جنسی و سنی و یا گروه مبتلا به بیماری خاص) نیز انجام گیرد و نتایج با یکدیگر مقایسه شود. هم­چنین ویتامین C یکی از ویتامین­­های آنتی­اکسیدانی می­باشد و می­توان مطالعات را با ویتامین­های آنتی­اکسیدان­های دیگری مانند ویتامین E نیز انجام داد تا نتایج آن از نظر علمی عمومیت بیشتری داشته باشد.

نتیجه­گیری

نتایج مطالعه نشان داد که استفاده از ویتامین  Cدر دوزهای 500 و 1000 میلی گرم به عنوان یک عامل آنتی­اکسیدان باعث افزایش ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق می­شود. به علت عدم اختلاف معنادار در افزایش ظرفیت آنتی­اکسیدانی تام بزاق بین دوزهای فوق، حداقل دوز 500 میلی­گرم در افرادی که حساسیت ندارند، توصیه می­شود.

تشکر و قدردانی

این مقاله برگرفته از پایان­­نامه دکترای عمومی دندان­پزشکی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان با شماره 554 می­باشد. لذا از کلیه افراد شرکت­کننده در مطالعه تشکر به عمل می­آید.

1.       Kim SC, Kim OS, Kim OJ, Kim YJ, Chung HJ. Antioxidant profile of whole saliva after scaling and root planning in periodontal disease. J Periodontal Impl Sci 2010; 40(4):164-71.
2.       Golpasand HL, Zakavi F, Etemadi N, Ataii M. A study on the relationship between total salivary antioxidant level and periodontal disease. Jundishapur Sci Med J 2018; 17(3):277-83. (Persian)
3.       Abdolsamadi H, Mortazavi H, Goodarzi M, Ahmadi Motemayel F, Rahmani M, Moghim Beigi A. Evaluation of salivary antioxidants in type 1 diabetics. Iran J Endocrinol Metab 2012; 14(2):156-62. (Persian)
4.       Jafarzadeh A, Bakhshi H, Rezayati MT, Nemati M. Cigarette smoke-exposed saliva suppresses cellular and humoral immune responses in an animal model. J Pak Med Assoc 2009; 59(11):760-3.
5.       Ghadimi A, Sariri R, Aryapour H, Erfani A, Nosratabadi F. Variations in biological activity of salivary enzymes of smokers. J Mol Cell Res 2014; 27(1):125-35. (Persian)
6.       Karajibani M, Nakhaei A, Montazerifar F, Rakhshani E. The effect consumption of non- alcoholic beer (Ma-alShaeer) on the total antioxidant capacity level in young people. J Sabzevar Univ Med Sci 2016; 22(6):1008-17. (Persian)
7.       Rajendran R. Shafer's textbook of oral pathology. India: Elsevier India; 2009. P. 569-89.
8.       Azizi A, Shah Siah S, Madhani A. Comparison of amount of salivary total antioxidant in patients with recurrent aphtous stomatitis. J Dent Med 2012; 25(1):14-8. (Persian)
9.       Yussif NM, Abdul Aziz MA, Abdel Rahman AR. Evaluation of the anti-inflammatory effect of locally delivered vitamin C in the treatment of persistent gingival inflammation: clinical and histopathological. J Nutr Metab 2016; 2016:2978741.
10.    Ghaznavi R, Kadkhodaee M, Khastar H, Zahmatkesh M. Renal oxidative stress status and histology in gentamicin nephrotoxicity: The effects of antioxidant vitamins. Tehran Univ Med J 2006; 64(5):15-22. (Persian)
11.    Moballegholeslam M, Mahjoub S, Taghibakhsh M, Bijani A. Comparison of thiobarbituric acid reacting substances and total antioxidant capacity in saliva of smokers and nonsmokers. Caspian J Dent Res 2018; 7(2):44-8.
12.    Bakhtiari S, Azimi S, Mehdipour M, Amini S, Elmi Z, Namazi Z. Effect of cigarette smoke on salivary total antioxidant capacity. J Dent Res Dent Clin Dent Prospects 2015; 9(4):281-4.
13.    Manning LS, Robinson TG. New insights into blood pressure control for intracerebral haemorrhage. Front Neurol Neurosci 2016; 37:35-50.
14.    Bakhtiari S, Bigom Taheri J, Bakhshi M, Mortazavi H, Shah Hoseini A, Vahid Dastjerdi E, et al. Effect of vitamin C on salivary total antioxidant capacity in smokers. Iran J Pharm Res 2012; 11(4):1045-9.
15.    Sathishkumar T, Shanmugam S, Rameshkumar S, Rajavelan G, Haridoss V. Characterization of salivary glutathione reductase in normal individuals and its implications on smokers. Researcher 2010; 2(4):74-81.
16.    Baser U, Gamsiz-Isik H, Cifcibasi E, Ademoglu E, Yalcin F. Plasma and salivary total antioxidant capacity in healthy controls compared with aggressive and chronic periodontitis patients. Saudi Med J 2015; 36(7):856-61.
17.    Valkonen MM, Kuusi T. Vitamin C prevents the acute atherogenic effects of passive smoking. Free Radic Biol Med 2000; 28(3):428-36.
18.    Washio K, Inagaki M, Tsuji M, Morio Y, Akiyama S, Gotoh H, et al. Oral vitamin C supplementation in hemodialysis patients and its effect on the plasma level of oxidized ascorbic acid and Cu/Zn superoxide dismutase, an oxidative stress marker. Nephron Clin Pract 2008; 109(2):49-54.
19.    Rendón-Ramírez AL, Maldonado-Vega M, Quintanar-Escorza MA, Hernández G, Arévalo-Rivas BI, Zentella-Dehesa A, et al. Effect of vitamin E and C supplementation on oxidative damage and total antioxidant capacity in lead-exposed workers. Environ Toxicol Pharmacol 2014; 37(1):45-54.
20.    Mikirova NA. The effect of high dose IV vitamin C on plasma antioxidant capacity and level of oxidative stress in cancer patients and healthy subjects. J Orthomol Med 2007; 22(3):153-60.