بررسی میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان دانشکده دندانپزشکی مشهد در آموزش مهارتهای بالینی از دیدگاه دانشجویان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دندانپزشکی کودکان، مرکز تحقیقات دندانپزشکی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد

2 استادیار دندانپزشکی کودکان، مرکز تحقیقات دندانپزشکی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد

3 دستیار تخصصی گروه دندانپزشکی کودکان، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد

4 دندانپزشک

چکیده

مقدمه:ارزیابی دوره‏ای برنامه‏های آموزشی سبب ایجاد بینش نسبت به دوره و کارایی بیشتر امر آموزش می‏شود. ارزیابی موثر منجر به فراهم آمدن اطلاعات ارزشمندی می گردد که با موفقیت دانشجو و برنامه آموزشی در ارتباط است. هدف از انجام مطالعه حاضر بررسی میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان دانشکده دندانپزشکی مشهد در ایجاد مهارت‏های بالینی از دیدگاه دانشجویان بود.
مواد و روش‏ها: دراین مطالعه مقطعی، 116 نفر از دانشجویان دوره عمومی سال پنجم و ششم دانشکده دندانپزشکی، در بخش دندانپزشکی کودکان دانشگاه علوم پزشکی مشهدشرکت داشتند. پرسشنامه‏ای حاوی 21 سوال چهار گزینه ای در هفت گروه مهارت بالینی دندانپزشکی کودکان در اختیار دانشجویان قرار گرفت. تحلیل داده‏ها با استفاده از آزمون Mann-Whitney در نرم افزار SPSS انجام شد.
یافته‏ها:براساس نتایج این پژوهش، در میان هفت گروه مختلف مهارت بالینی دردندانپزشکی کودکان که شامل معاینه، کنترل کودک، پیشگیری، تزریق، ترمیم، درمان پالپ و حفظ فضا می باشد، بیشترین میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان در زمینه آموزش پیشگیری و تزریق و کمترین آن در زمینه‏های حفظ فضا وکنترل کودک بوده است. همچنین از دید دانشجویان موفقیت بخش در آموزش مهارت بالینی انتخاب مواد ترمیمی در دانشجویان پسر بیشتر از دختران بود(041/0P=).
نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که میزات مهارت بالینی از دیدگاهدانشجویان در بخش‏های گوناگون دندانپزشکی کودکان در حد مطلوب بوده است. دانشجویان گزارش کردند که در زمینه کنترل رفتار و کنترل فضا احساس کمبود می کنند که این امر نشانگر نیاز به تاکید بیشتر در این زمینه درکوریکولوم دوره دکترای عمومی دندانپزشکی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluating success of pediatric dentistry department at Mashhad dental school in clinical skills education from student's perspective

نویسندگان [English]

  • Hosein Nematollahi 1
  • Lila Razeei 2
  • Razie Khanmohammadi 3
  • Hojat Shakib 4
1 Associate Professor of Pediatric Dentistry, Dental Research Center, School of Dentistry, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran
2 Assistant Professor of Pediatric Dentistry, Dental Research Center, School of Dentistry, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran
3 Postgraduate Student, Dept of Pediatric Dentistry, School of Dentistry, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran
4 Dentist
چکیده [English]

Introduction: Periodic evaluation of educational programs provides insight into the course and teaching effectiveness. Effective evaluation provides valuable information, which contributes to both student’s and course success. The purpose of this study was to evaluate the success of pediatric dentistry department at Mashhad dental school in clinical education from students’ perspectives.
Materials & Methods: This cross-sectional study was conducted on 116 fifth and sixth grade undergraduate dental students in pediatric dentistry at Mashhad dental school. A questionnaire including 21 multiple choice questions about 7 parts of clinical skills in pediatric dentistry was given to each student. Data were analyzed by Mann-Whitney in SPSS software.
Results: According to the study results, among 7 different clinical skills in pediatric dentistry including: examination, behavior management, prevention, injection, restoration, pulp treatment and space management, the highest success rate of pediatric dentistry department was in prevention and injection and the lowest success rate in space management and behavior control. Furthermore, from the students’ perspective, male students compared to female students mentioned a higher rate of success in choosing the type of restoration material for pediatric dentistry department (P=0. 041).
Conclusion: This study showed that the students’ self-reported clinical skills in different parts of pediatric dentistry has been adequate. Students reported a lack of confidence in “behavior management” and “space management” which warrants greater emphasis in the undergraduate curriculum.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dental Student
  • clinical assessment
  • educational assessment

مقدمه

وظیفه اصلی دانشگاه‏ها آموزش و پرورش نیرویمتخصص مورد نیاز جامعه و فراهم نمودن زمینه مساعد برای توسعه کشور در تمامی زمینه‏ها از جمله بهداشت و درمان است. دانشگاه‏ها برای نیل به این هدف بایستی با شناسایی مشکلات و موانع، طراحی و اجرای برنامه‏های مدون و در نهایت اصلاح و بهبود آنها گامی در جهت ارتقای سلامت جامعه بردارند. بدون شک تجربیات آموزشی دانشجویان و نقطه نظرات آنها در مورد محتوا، ساختار و کیفیت آموزش، به عنوان عوامل کلیدی در کنترل کیفیت برنامه‏های آموزشی و ارزیابی به شمار می‏آیند و می‏توانند منبعی مهم برای تصمیم‏گیری‏های آموزشی محسوب شوند. در همین راستا، بررسی نظرات دانشجویان در جهت کسب مهارت‏های بالینی را می‏توان یکی از فعالیت‏های تسهیل‏کننده یادگیری در محیط بالینی دانست که در آن استاد و دانشجو به یک اندازه مشارکت دارند و هدف آن ایجاد تغییرات قابل اندازه‏گیری در دانشجو برای انجام مراقبت‏های بالینی است. یکی از گام‏های موثر در جهت بهبود کیفیت آموزشی دوره‏های پزشکی و دندانپزشکی در درمان بیماران و در نهایت سلامت عمومی جامعه، ارزیابی دوره‏ای شیوه‏های آموزشی و بررسی نظرات دانشجویان است؛ که اطلاعات حاصل از آن می‏تواند برای ایجاد تغییرات در روند آموزش بالینی و ارتقائ سطح آموزش بالینی بکار گرفته شود. در واقع یکی از روش‏های عملی برای ارزیابی یک سیستم آموزش بالینی، بررسی نظرات دانشجویان است.(3-1)

از آنجایی که دانشگاه‏های علوم پزشکی، وظیفه تربیت دانشجویان را به عنوان نیروی انسانی متخصص و متعهد بر عهده دارند، تأثیر و جایگاه این مراکز در امر درمان، بر کسی پوشیده نیست.(4)

براساس ساختار چارت‏های آموزشی، شیوه‏های آموزش بالینی دندانپزشکی بایستی در جهتی صورت پذیرد که تمامی ابعاد درمان‏های بالینی دندانپزشکی را تحت پوششقرار دهد. البته بایستی توجه داشت که نه تنها اهداف آموزشی، بلکه نحوه ارایه دانش نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.(5) برنامه‏های آموزشی اجزای بسیاری دارند که به عنوان بخش‏هایی از یک سیستم با یکدیگر در ارتباط متقابل هستند. تصمیماتی که در رابطه با این اجزا اتخاذ می‏گردد نیز به یکدیگر وابسته هستند. در حقیقت ارزشیابی برنامه، فرایند کسب و به کارگیری اطلاعات است که مبنایی را برای تصمیم‏گیری شکل می‏دهد.(4)

از این رو یکی از ابزارهای بررسی شیوه‏های آموزشی و نیز ارزیابی یک سیستم آموزش بالینی و به تبع آن بهبود کیفیت آموزش، استفاده از نظرات دانشجویان می‏باشد.(6) در واقع کیفیت آموزش زمانی قابل بررسی است که دیدگاه مخاطبان نیز ارزیابی گردد و بر پایه آن نارسایی‏های موجود از میان برود تا بتوان دندانپزشکانی را آموزش داد که در درمان بیماران توانمند باشند.(7)

متاسفانه اغلب دانشکده‏های دندانپزشکی کشور برای بررسی کارایی علمی و عملی دانشجویان بر نمرات امتحانات آنان تکیه می‏کنند و نظرات دانشجویان را در مورد کیفیت تجربیات آموزشی بررسی نمی‏کنند. در ارتباط با تغییر شیوه‏های قدیمی آموزش دندانپزشکی و بهبود آن بحث‏های فراوانی در بین اعضای هیات علمی دانشگاه‏ها، دندانپزشکان و متخصصان مطرح شده است ولی در اغلب موارد نظرات دانشجویان نادیده گرفته می‏شود، در حالی که دانشجو هدف اصلی آموزش دندانپزشکی است.(3-1)

از آنجا که آموزش فرایندی است مستمر و پویا که برای نیل به اهداف مورد نظر آن باید به عوامل و فاکتورهای زیادی توجه شود، اهمیت دارد که متولیان آموزش به محصول نهایی برنامه آموزشی نیز توجه داشته باشنـد تا اطـمینان حـاصل شود کـه با اهـداف موردنظر

هم‏خوانی دارد.(10-8)

یکی از عواملی که با بررسی مطالعات متعدد پیرامون ارزشیابی دانش‏آموختگان رشته دندانپزشکی در زمینه برنامه آموزشی‏شان در نقاط مختلف دنیا حاصل شده است، میزان سطح رضایت‏مندی دانش آموختگان رشته دندانپزشکی و به تبع آن بهبود شاخص‏هایی که در این زمینه مطرح گردیده است می‏باشد.(9)

تاکنون پژوهش‏هایی در زمینه بررسی میزان موفقیت برنامه آموزشی در آموزش مهارت‏های بالینی دانشجویان انجام شده است. همچنین مطالعات متعددی نیز پیرامون ارزشیابی دانش آموختگان رشته دندانپزشکی در زمینه برنامه آموزشی‏شان در نقاط مختلف دنیا صورت پذیرفته است. Fugill(5) تعاملات بین دانشجو و استاد در آموزش مهارت‏های بالینی در کلینیک دندانپزشکی را در دانشکده دندانپزشکی دانشگاه Wales مورد مطالعه قرار داد. یافته‏های وی نشان داد که بسیاری از دانشجویان از سطح بازخورد (Feedback) و نیز اجرای دمونستراسیون (Demonstration) درکلینیک دندانپزشکی رضایت کافی نداشتند، دانشجویان حتی آنهائی که در دوره پره کلینیک دمونستراسیون (Demonstration) تکنیک‏های درمانی را تجربه کرده بودند، بر ارزش و اهمیت دمونستراسیون (Demonstration) پروسه‏های درمانی بر بالین بیمار در فراگیری مهارت‏های بالینی اشاره داشتند.

اسلامی پور و همکاران به ارزیابی و بررسی دیدگاه و رضایت‏مندی دانشجویان دانشکده دندانپزشکی اصفهان از بخش‏های عملی، جهت آگاهی از نقاط ضعف و قوت این بخش‏ها پرداختند. یافته‏های پژوهش یاد شده بر وجود همبستگی منفی بین معدل دانشجویان و میزان رضایت‏مندی آنها از آموزش بالینی بخش‏های ترمیمی، تـشخیص، دنـدانپزشکی کـودکان و درمـان ریشه دلالت

داشت.(4)

 Henzi و همکاران(11) در پی یافتن پاسخ این پرسش کلی که در آینده چه تکنیک‏های آموزشی باید با شیوه‏های آموزش روزمره و رایج دندانپزشکی ادغام شود و چه جنبه‏هائی از محیط آموزش بالینی باید مورد توجه قرار گیرد تا بتوان کیفیت آموزش بالینی را برای دانشجویان و بیماران و نیز اساتید جدید ارتقاء بخشید، دیدگاه‏های دانشجویان دندانپزشکی 21 دانشکده دندانپزشکی دانشگاه‏های آمریکای شمالی را در ارتباط با آموزش بالینی مورد بررسی قرار دادند. یافته‏های مطالعه آنها نشان داد که دانشجویان شرکت‏کننده در طرح به طور کلی نسبت به تجربیات آموزش بالینی خود در دانشکده، نظری مثبت داشتند ولی در عین حال به نقطه ضعف‏هایی در آموزش بالینی دانشکده‏های مختلف از جمله: تعداد کم اعضاء هیات علمی و محدودیت دسترسی به آنها، ناهماهنگی و بی‏توجهی اعضای هیات علمی در ارائه بازخورد آزمون‏ها، عدم هماهنگی ریکارمنت‏های بالینی با نیازهای درمانی بیماران و نیز ناکارآمدی بخش‏های بالینی و کمبود منابع پشتیبان که منجر به محدود شدن فرصت‏های یادگیری دانشجویان می‏شود، اشاره داشتند.

هدف از این پژوهش‏ها بهبود کیفیت آموزشی دوره‏های پزشکی و دندانپزشکی در درمان بیماران بوده است. علاوه بر این، انجام این بررسی‏ها سبب می‏شود، تا دیدگاه‏ها درباره محتوای‏های آموزشی و نیز روش آموزش به دست آید و معیاری برای ارزیابی نیازهای دانشجویان در زمینه‏های آموزش مهارت‏های بالینی و نیز جایگزینی روش‏های آموزشی نوین فراهم گردد.

تحقیق حاضر نیز با هدف بررسی دیدگاه دانشجویان پیرامون میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان دانشکده دندانپزشکی مشهد در ایجاد مهارت بالینی آنها در مباحث مختلف عملی دندانپزشکی کودکان از منظر دانشجویان در سال تحصیلی 90-1389 انجام شد.

مواد و روش‏ها

جمعیت مورد مطالعه، دانشجویان سال پنجم و ششم دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در سال تحصیلی 90-1389 بودند. پرسشنامه در اختیار کل دانشجویان سال پنجم و ششم (119 نفر) قرار داده شد؛ که 116 نفر از آنها نسبت به تکمیل پرسشنامه اقدام کردند.

پرسشنامه محقق ساخته (Self established) شامل دو بخش بود: الف: اطلاعات عمومی دانشجویان شامل سه متغیر سال تحصیلی، جنس و نیز معدل آنها در سه زیر گروه معدل الف (20-17)، ب (99/16-14) و ج (99/13-12)، ب: فرم نظرخواهی از دانشجویان. سوالات این بخش بر اساس کوریکولوم واحد بالینی دندانپزشکی کودکان و پرونده مربوط به بیماران بخش دندانپزشکی کودکان تدوین شد. کلیه مراحل تشخیصی و درمانی که به دانشجویان دوره دکترای عمومی دندانپزشکی آموزش داده می‏شود در پرسشنامه گنجانده شد و نظر دانشجویان درخصوص میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان در ایجاد مهارت عملی در آنها در زمینه‏های مختلف تشخیصی و درمانی سنجیده شد. متغیر وابسته بررسی شده، میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان در آموزش بالینی دانشجویان از دیدگاه خود آنها بود که بر اساس درصدی از دانشجویان که به هر یک از سوالات پرسشنامه پاسخ داده بودند و میزان مهارت بالینی خود را در سه سطح کم، متوسط و کافی تعیین کرده بودند، محاسبه گردید. سوالات طراحی شده به 7 گروه مهارت‏های بالینی به شرح زیر تقسیم بندی شدند: گروه 1، معاینه (شامل الف- معاینه دقیق دهان و دندان‏های کودک ب- طرح ریزی درمان)، گروه 2، کنترل رفتار کودک، گروه 3، پیشگیری (شامل الف-آموزش بهداشت و رژیم غذایی ب- پروفیلاکسی و فلوراید تراپی ج- فیشورسیلانت و PRR د- بستن رابردم)، گروه 4، تزریق (شامل الف- انجام تزریق انفیلتراسیون ب- بلاک ج-PDL د - داخل پالپی)، گروه 5، ترمیم (شامل الف- تهیه حفره ترمیمی و ملاحظات آن در دندان‏های شیری ب-تشخیص پوسیدگی و حذف کامل آن ج-کرون SSC د-انتخاب ماده ترمیمی)، گروه 6، درمان پالپ (شامل الف-تفسیر کلیشه رادیوگرافی ب-انتخاب مورد برای پالپوتومی یا پالپکتومی ج-انجام پالپوتومی یا پالپکتومی د-بستن رابردم) و گروه 7 حفظ فضا (شامل الف-انتخاب مورد برای فضانگهدار ب-طراحی نوع فضانگهدار). به منظور تعیین روایی پرسشنامه، از 10 نفر متخصصین دندانپزشکی کودکان نظرخواهی شد. پس از تایید روایی، پایایی پرسشنامه با انجام مطالعه آزمایشی (Pilot) بر روی 30 نفر تعیین شد.

برای توزیع پرسشنامه‏، پس از پایان کلاس تئوری دندانپزشکی کودکان، پرسشنامه‏ها توسط یکی از مجریان طرح توزیع و به دانشجویان فرصتی جهت تکمیل پرسشنامه داده شد و پس از آن پرسشنامه‏ها جمع‏آوری گردید. سپس اطلاعات پرسشنامه کدگذاری شد. تجزیه و تحلیل داده‏ها با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شد. جهت توصیف داده‏ها از جداول توزیع فراوانی، شاخص‏های مرکزی و پراکندگی استفاده شد. برای تعیین ارتباط دیدگاه دانشجویان با برخی مشخصات دموگرافیک آنان از آزمون‏ Mann-Whitney استفاده شد.

یافته‏ها

نتایج میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان در ایجاد مهارت بالینی در مباحث مختلف عملی دندانپزشکی کـودکان، از دید دانشجویان، در جدول 1 و 2 درج شده

است.

در بررسی ارتباط میان جنس و میزان موفقیت بخش در آموزش مهارت‏های بالینی از منظر دانشجویان تنها موفقیت در آموزش مهارت انتخاب مادة ترمیمی با جنس افراد معنی‏دار بود(جدول 3)و در این رابطه میزان موفقیت بخش از دید دانشجویان پسر (8/45 درصد) بیشتر از دانشجویان دختر (0/25 درصد) بود (041/0=P). یافته‏های مندرج در جدول 4 ارتباط میان میزان موفقیت بخش در آموزش مهارت بالینی از دید دانشجویان با سال تحصیلی آنها را مورد ارزیابی قرار داد، که در اکثر مهارت‏ها، دانشجویان سال ششم میزان موفقیت بخش را بیشتر از دانشجویان سال پنجم ارزیابی می‏کردند، ولی اختلاف نظر دانشجویان سال پنجم و ششم تنها در مورد موفقیت بخش درآموزش مهارت ترمیم با کرون (Ssc) (011/0=P)، انتخاب Case برای فضانگهدار (001/0>P) و طراحی نوع فضانگهدار (013/0=P) معنی‏دار بود. در مبحث کنترل رفتار کودک، میزان موفقیت بخش از منظر دانشجویان سال پنجم بیشتر از سال ششم بوده است که این اختلاف نیز معنی‏دار بوده است (046/0=P).

در بررسی ارتباط میان میزان موفقیت بخش در ایجاد مهارت‏های گوناگون از منظر دانشجویان و معدل کل آنان مشخص شد که تنها در سه مهارت انجام تزریق بلاک (025/0=P)، انجام تزریق Pdl و داخل پالپی (047/0=P) و انتخاب Case برای فضانگهدار (044/0=P)، میزان موفقیت بخش از منظر دانشجویان با معدل کل آنها ارتباط معنی‏دار آماری دارد و در هر سه این مهارت‏ها، میزان موفقیت بخش در ایجاد مهارت از منظر دانشجویان، از دید دانشجویان با معدل الف کمتر بوده است.

 


جدول 1 : فراوانی و درصد میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان در آموزش مهارت بالینی از دیدگاه دانشجویان مورد مطالعه

نوع مهارت بالینی

میزان موفقیت بخش

تعداد و درصد پاسخ دهندگان

زیاد

متوسط

کم

 

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

معاینه دقیق دهان و دندان های کودک

36

03/31

61

6/52

19

4/16

116

0/100

طرح ریزی درمان

33

4/28

60

7/51

23

9/19

116

0/100

کنترلرفتار کودک

38

8/32

59

9/50

19

3/16

116

0/100

آموزش بهداشت و رژیم غذائی

47

5/40

41

4/32

28

1/24

116

0/100

پروفیلاکسی و فلورایدتراپی

87

0/75

21

1/18

8

9/6

116

0/100

فیشور سیلانت و PRR

88

9/75

26

4/22

2

7/1

116

0/100

بستن رابردم

82

7/70

26

4/22

8

9/6

116

0/100

انجام تزریق انفیلتراسیون

75

7/64

32

5/27

9

8/7

116

0/100

انجام تزریق بلاک

53

7/45

43

1/37

20

2/17

116

0/100

انجام تزریق PDL و داخل پالپی

29

0/25

37

9/31

50

1/43

116

0/100

تهیه حفره ترمیمی و ملاحظات آن

62

4/53

47

6/40

7

0/6

116

0/100

تشخیص پوسیدگی و حذف کامل آن

61

6/52

41

3/35

14

1/12

116

0/100

انتخاب ماده ترمیمی

41

4/35

62

4/53

13

2/11

116

0/100

تفسیر کلیشه رادیوگرافی

24

7/20

48

4/41

44

9/37

116

0/100

انتخاب مورد برای پالپوتومی یاپالپکتومی

41

3/35

50

1/43

25

6/21

116

0/100

انجامپالپوتومی یا پالپکتومی

65

0/56

39

6/33

12

4/10

116

0/100

کرون SSC )

20

2/18

41

3/37

49

5/44

110

8/94

تشخیص ضرورت حفظ یا کشیدن دندان

22

1/19

66

4/57

27

5/23

115

1/99

نحوه بیرون آوردن دندانهای شیری

30

8/26

36

1/32

46

1/41

112

5/96

انتخاب case برای فضانگهدار

32

2/30

41

7/38

33

1/31

106

3/91

طراحی نوع فضانگهدار

28

7/26

36

3/34

41

0/39

105

5/90

 

 

 

 

 

 

 

جدول 2 : فراوانی و درصد میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان از دیدگاه دانشجویان در آموزش مهارت بالینی دانشجویان مورد مطالعه در گروه‏های مختلف مهارت‏های بالینی دندانپزشکی کودکان

نوع مهارت بالینی

میزان موفقیت بخش

تعداد و درصد پاسخ دهندگان

زیاد

متوسط

کم

 

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

گروه 1 : معاینه و تشخیص

45

8/38

67

8/57

4

4/3

116

0/100

گروه 2 : کنترل کودک

38

8/32

59

9/50

19

3/16

116

0/100

گروه 3 :مراقبت‏های پیشگیری

96

8/82

20

2/17

0

0/0

116

0/100

گروه 4 : تزریق

67

8/27

42

2/36

7

0/6

116

0/100

گروه 5 :درمان‏های ترمیمی

61

5/55

49

5/44

0

0/0

110

8/94

گروه 6 :درمان‏های پالپ

64

2/55

52

8/44

0

0/0

116

0/100

گروه 7 :حفظ و کنترل فضا

35

3/33

43

0/41

27

7/25

105

5/90

 

 

 

 

 

جدول 3 : مقایسه میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان در آموزش انواع مهارت‏های بالینی از دیدگاه دانشجویان مونث ومذکر

مهارت بالینی

دیدگاه دانشجویان پسر

دیدگاه دانشجویان دختر

نتیجه آزمون

Mann-Whitney

ضعیف

متوسط

کافی

ضعیف

متوسط

کافی

کنترل رفتار کودک

6/14

0/50

4/35

0/15

0/50

0/35

955/0P =

تزریق بلاک

6/14

6/39

8/45

0/15

5/37

5/47

936/0P =

بستن رابردم

4/8

8/20

8/70

0/5

5/17

5/77

44/0P =

ترمیم کرون

3/41

8/34

9/23

8/37

3/43

9/18

929/0P =

انتخاب ماده ترمیمی

3/6

9/47

8/45

5/12

5/62

0/25

041/0P =

تهیه حفره ترمیمی

1/2

6/39

3/58

5/12

0/35

5/52

238/0P =

انتخاب مورد برای درمان پالپ

8/20

0/50

2/29

5/17

0/35

5/47

17/0P =

طراحی فضانگهدار

1/39

6/32

3/28

0/40

9/22

1/37

676/0P =

انتخاب مورد برای فضانگهدار

7/21

3/41

0/37

3/33

1/36

6/30

304/0P =

تفسیر کلیشه پرتونگاری

1/27

2/54

7/18

0/35

0/45

0/20

66/0P =

 

 

 

 

جدول 4 : مقایسه میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان در آموزش انواع مهارت‏های بالینی از دیدگاه دانشجویان سال پنجم و ششم

مهارت بالینی

دیدگاه دانشجویان سال پنجم

دیدگاه دانشجویان سال ششم

نتیجه آزمون

من-ویتنی

ضعیف

متوسط

کافی

ضعیف

متوسط

کافی

کنترل رفتار کودک

9/8

1/51

0/40

9/21

6/51

5/26

66/0P =

تزریق بلاک

0/20

0/40

0/40

6/15

4/34

0/50

325/0P =

بستن رابردم

7/6

2/22

0/71

8/7

8/18

4/73

922/0P =

ترمیم کرون

5/57

5/32

0/10

3/33

9/42

8/23

011/0P =

انتخاب ماده ترمیمی

7/6

0/60

3/33

5/12

0/50

5/37

893/0P =

تتهیه حفره ترمیمی

9/8

3/33

0/20

6/40

8/32

6/26

42/0P =

انتخاب مورد برای درمان پالپ

4/24

2/42

4/33

2/17

7/43

1/39

369/0P =

طراحی نوع فضانگهدار

3/54

6/28

1/17

6/28

1/38

3/33

013/0P =

انتخاب کیس برای فضانگهدار

6/55

8/27

6/16

3/14

0/46

7/39

66/0P =

تفسیر کلیشه پرتونگاری

0/40

0/40

0/20

2/31

9/46

9/21

001/0P =

 


بحث

در مطالعه حاضر، نظرات 116 نفر از دانشجویان سال‏های پنجم و ششم دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در سال تحصیلی 90-1389، در ارتباط با میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان در آموزش مهارت‏های بالینی عملی مورد بررسی قرار گرفت. با وجود اینکه نظرخواهی از فارغالتحصیلان و نیز اعضای هیات علمی ارزشمند است و پژوهش‏های گوناگونی درباره ارزیابی اساتید و شروط اولیه و پیش‏نیاز برای آموزش بالینی انجام گرفته است.(12) بهره‏مندی از نظر دانشجویان به عنوان منبع ارزیابی سیستم آموزشی گزینه مناسب‏تری به نظر می‏رسد؛ چرا که آنها از نزدیک شرایط موجود در بخش را لمس نموده‏اند و می‏توانند در مورد مشکلات موجود، نقطه نظرات و راه‏حل‏های خود را اعلام نمایند. ضمناً دسترسی به دانشجویان جهت ثبت نظرات آنها راحت‏تر است که منجر به افزایش اعتبار و پایایی نتایج می‏گردد.

در مطالعه حاضر، جمع‏آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه صورت گرفت. مزیت پرسشنامه، گردآوری داده‏های نسبتاً زیاد و وسیع از تعداد زیادی افراد با صرف هزینه و زمان اندک است. همچنین تجزیه و تحلیل داده‏های حاصل از پرسشنامه نسبت به روش‏های دیگر آسان‏تر است. مزیت پرسش‏های بسته، که پاسخ دهنده باید پاسخ را از بین چند گزینه از قبل مشخص شده‏ انتخاب کند، سهولت و سرعت پاسخگویی و تحلیل داده‏ها می‏باشد. در مقابل می‏تواند پاسخ دهنده را در ارائه پاسخ مناسب، محدود نماید.(2) در مطالعه حاضر میزان پاسخ دهی به سئوالات حداقل 105 و حداکثر 116 نفر در پاسخ به یک سئوال بود. این امر نشان‏دهنده علاقه دانشجویان به شرکت در مطالعه است که نتایج آن می‏تواند مبنایی برای اصلاح شیوه‏های آموزش عملی باشد. در مطالعه حاضر، میزان موفقیت‏بخش در آموزش مهارت انتخاب ماده ترمیمی با جنس نمونه‏ها ارتباط معنی‏داری داشت و در این رابطه دانشجویان مذکر موفقیت بخش را بیشتر از دانشجویان مونث ارزیابی می‏کردند. نتایج مطالعه مطلبنژاد و همکاران(13) نشان داد که میانگین امتیاز توانمندی حرفه‏ای دانشجویان پسر رشته دندانپزشکی در مورد خود به طرز معنی‏داری بیشتر از دختران بوده است. همچنین پژهان و همکاران(14) رضایت کلی دختران را بر این اساس کمتر از پسران معرفی کردند که به طور غیرمستقیم با یافته‏های ما مطابقت دارد.

در اکثر مهارت‏ها، میزان موفقیت آموزش مهارت بالینی بخش، از دید دانشجویان سال ششم بیشتر از دانشجویان سال پنجم بود، ولی تنها در آموزش مهارت ترمیم با کرون استیلنس استیل، انتخاب بیمار مناسب برای فضانگهدار و طراحی نوع فضانگهدار این اختلاف معنی‏دار بود. مهارت‏های ذکر شده به دلیل پیچیده‏تر بودن بیشتر توسط دانشجویان سال ششم انجام می‏شود که می‏تواند توجیه‏کننده نتیجه به دست آمده باشد. تنها در مبحث کنترل رفتار کودک، میزان موفقیت بخش از منظر دانشجویان سال پنجم بیشتر از سال ششم بود که شاید به این دلیل باشد که دانشجویان سال پنجم بیماران با سن بالاتر و دانشجویان سال ششم کودکان کم سن‏تر را درمان می‏کنند و از آنجا که مشکلات کنترل رفتاری در کودکان کم سن شایع‏تر است، دانشجویان سال ششم بیشتر با این مشکل مواجه هستند.

در بررسی ارتباط میان میزان موفقیت بخش در آموزش مهارت‏های گوناگون بالینی از منظر دانشجویان و معدل کل آنان مشخص شد که تنها در آموزش سه مهارت انجام تزریق بلاک، تزریق PDL و داخل پالپی و انتخاب بیمار مناسب برای فضانگهدار، میزان موفقیت بخش با معدل دانشجویان ارتباط معنی‏داری داشت و در هر سه مهارت، میزان موفقیت بخش در آموزش بالینی از منظر دانشجویان با معدل الف کمتر بود. در همین ارتباط یافته‏های اسلامی‏پور و همکاران(5) در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان نیز همبستگی منفی بین معدل دانشجویان و میزان رضایت‏مندی آنها از آموزش بخش‏های ترمیمی، تشخیص، کودکان و درمان ریشه را نشان داد.(4) یافته‏های یادشده بیانگر توجه دانشجویان به کیفیت آموزش بالینی بخش‏ها به منظور ارتقاء توانمندی آنها در مهارت‏های بالینی، به عنوان یک دندانپزشک عمومی می‏باشد. اختلاف یاد شده را شاید بتوان به سطح انتظارات بیشتر دانشجویان برتر از نحوه آموزش بخش و درک بهتر کاستی‏های آموزشی مرتبط دانست.

در زمینه معاینه و طرح‏ریزی درمان، بیشتر نمونه‏ها میزان موفقیت بخش در ایجاد مهارت‏ بالینی یادشده را در حد متوسط ذکر نموده بودند. میزان موفقیت در ایجاد مهارت کنترل رفتار کودک از منظر دانشجویان، نیز نسبتاً ضعیف بوده است (9/50% در حد متوسط و 3/16% در حد کم)، که این مسئله در مورد مهارت بالینی دانشجویان در زمینه حفظ فضا نیز صادق است (41% در حد متوسط و 7/25% در حد کم)، اما در زمینه مهارت‏های پیشگیری و درمان پالپ مناسب بوده است؛ به طوری که 8/82% معتقد بودند که میزان موفقیت بخش در ایجاد مهارت در زمینه پیشگیری و 2/55% در زمینه درمان پالپ در حد کافی بوده است و آموزش هیچ کدام از مهارت‏های بالینی یاد شده را ضعیف ارزیابی نکردند. یافته‏های یاد شده به طور غیرمستقیم با نتایج مطالعه Rodd و همکارانش(15) همخوانی دارد. آنها در مطالعه خویش که به منظور بررسی میزان تجربه و اعتماد به نفس دانشجویان سه دانشکده لیورپول، منچستر و شفیلد در رشته دندانپزشکی کودکان انجام دادند، نتیجه گرفتند که میزان تجربه بالینی دانشجویان در حد تامین نیازهای آینده آنها بوده است. به طوری که 100% دانشجویان، فیشورسیلانت و ترمیم را انجام داده بودند و نیز 98-87% از آنان تجربه کشیدن دندان را داشتند. از طرفی اقدامات اساتید دانشکده جهت اطمینان‏بخشی به دانشجویان در راستای ایجاد مهارت‏های لازم آنان به خصوص کشیدن دندان‏ها و درمان پالپ بسیار موثر بوده است.

در مطالعه حاضر از دیدگاه دانشجویان، در میان هفت

گروه مهارت‏های بالینی در دندانپزشکی کودکان، بیشترین میزان موفقیت بخش در زمینه پیشگیری و تزریق و کمترین آن در زمینه حفظ فضا و کنترل کودک بوده است.

نتیجه‏گیری

از آنجا که در این پژوهش پاسخ دانشجویان با معیارهای کیفی مورد سنجش قرار گرفته بودند، پیشنهاد می‏شود در پژوهش‏های پیش رو برای دستیابی به یافته‏های دقیق‏تر از معیارهای کمی استفاده شود. این مطالعه نشان داد که به طور کلی میزان موفقیت بخش در ایجاد مهارت بالینی، از منظر دانشجویان، در زمینه‏های مختلف مناسب بوده است لیکن میزان موفقیت بخش دندانپزشکی کودکان در آموزش مهارت بالینی کنترل رفتار کودک و حفظ و کنترل فضا در حد مطلوب نبوده است. لازم است با اصلاح شیوه‏های آموزشی در بخش دندانپزشکی کودکان، سطح مهارت‏های بالینی دانشجویان در زمینه کنترل کودک و حفظ فضا ارتقاء یابد.

تشکر و قدردانی

مقاله حاضر منتج از پایان نامه دانشجویی به شماره 2501 در کتابخانه دانشکده دندانپزشکی مشهد به ثبت رسیده است. بدین وسیله از حمایت‏های مرکز تحقیقات دندانپزشکی و معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تقدیر و تشکر می‏گردد.

  1. Azizi F. Medical Education: Mission, vision, and challenges. 1st ed. Tehran: Educational Deputy of Ministry of Health and Medical Education. 2003; P. 135-374.
  2. Abbasszadegan SM. Educational Need Assessment in Organizations. 1st ed. Tehran: Publication Inc; 2000.
    P. 23
  3. Anderson A. Customs Co-operation Council. 1st ed. London: Mosby Co; 1997. P. 24.
  4. Eslamipour F, Shirban F, Refaei P. Assessment of dental students’ satisfaction of clinical departments in Isfahan dental school. Iranian Journal of Medical Education 2011; 10(5): 625-33.
  5. Fugill M. Teaching and learning in dental student clinical practice. Eur J Dent Educ 2005; 9(3): 131-6.
  6. Schönwetter DJ, Law D, Mazurat R, Sileikyte R, Nazarko O. Assessing graduating dental students’ competencies: the impact of classroom, clinic and externships learning experiences. Eur J Dent Educ 2011; 15(3): 142-52.
  7. Sadeghi M, Lynch CH. Evaluation of Iranian dental students opinion on education of posterior composite restorations. J Dent 2009; 9(4): 394-400.
  8. Hassanzadeh Taheri MM, Riyasi HR, Miri MR, Davari MH, Hajiabadi MR. Survey of observing educational rules and regulations by educational staff in different faculties of Birjand university of medical sciences. Journal of Birjand University of Medical Sciences 2009; 16(1): 58-65.
  9. Khadem alhosseini SM, Elhani F, Anousheh M. Pathology of "Clinical Education" in nursing students of intensive care unit: A qualitative study. Iranian Journal of Critical Care Nursing 2009; 2(2): 81-6.
  10. Noohi E, Motesadi M, Haghdoost AA. Clinical teachers’ viewpoints towards objective structured clinical examination in Kerman University of medical science. Iranian Journal of Medical Education 2008; 8(1):
    113-20.
  11. Henzi D, Davis E, Jasinevicius R, Hendricson W. North American dental students’ perspectives about their clinical education. J Dent Educ 2006; 70(4): 361-77.
  12. Heintze U, Radeborg K, Bengtsson H, Stenlaas A. Assessment and evaluation of individual prerequisites for dental education. Eur J Dent Educ 2004; 8(4): 152-60.
  13. Motallebnejad M, Madani Z, Ahmadi E, Hosseini R. The view points of dentists graduated from Babol Dental School about their professional capability. Iranian Journal of Medical Education 2006; 5(2): 139-44.
  14. Pejhan A, Sabbaghzadeh M, Yaghoubifar MA. Investigating the satisfaction rate of the students of Sabzevar University of medical sciences from the educational services and facilities in 2008. Journal of Sabzevar University of Medical Sciences 2010; 17(2): 129-34.
  15. Rodd HD, Farman M, Albadri S, Mackie IC. Undergraduate experience and self-assessed confidence in paediatric dentistry: Comparison of three UK dental schools. Br Dent J 2010; 208(5): 221-5.